(vasep.com.vn) Thị trường thủy sản thế giới ngày 14/9 ghi nhận nhiều diễn biến đáng chú ý về nguồn cung, giá cả và thương mại. Argentina dừng khai thác tôm đỏ, trong khi sản lượng cá ngừ Ecuador tiếp tục giảm. Tại châu Á, Nhật Bản đối mặt nguồn cá mòi suy giảm, còn Indonesia và Philippines đẩy mạnh hoạt động thương mại thủy sản. Bên cạnh đó, rủi ro El Niño tiếp tục gây sức ép lên nguồn nguyên liệu bột cá, dầu cá và chi phí nuôi trồng.
1. Argentina chính thức đóng toàn bộ vụ khai thác tôm đỏ tại vùng biển quốc gia từ 0 giờ ngày 13/9. Hội đồng Nghề cá Liên bang Argentina xác nhận hạn cuối cho tàu xuất bến là 23h59 ngày 9/9 và từ 0h ngày 13/9, toàn bộ khai thác có chủ đích đối với tôm đỏ Argentina tại vùng biển quốc gia phải dừng.
Đối với tôm Việt Nam: nguồn tôm đỏ khai thác mới của Argentina sẽ giảm sau khi đóng vụ. Diễn biến này có lợi hơn cho phân khúc tôm cỡ lớn, cao cấp tại EU và Nhật Bản, dù không tác động trực tiếp tới tôm thẻ Việt Nam.
2. TUNA 2026 bắt đầu từ ngày 13/9 và khai mạc chính thức sáng 14/9 tại Bangkok. INFOFISH dành ngày 13/9 cho đăng ký đại biểu; sáng 14/9 khai mạc hội nghị với đối thoại cấp cao về thương mại cá ngừ toàn cầu, tính bền vững, quản trị, cạnh tranh, truy xuất số và chuỗi cung ứng. FAO đảm nhiệm bài phát biểu chính và phiên triển vọng cung – cầu – giá cá ngừ.
Đáng chú ý với Việt Nam, chương trình 15/9 có các phiên riêng về tiếp cận EU, IUU, quy tắc xuất xứ, lao động, truy xuất số, trí tuệ nhân tạo và tự động hóa chế biến cá ngừ, trong đó có diễn giả từ doanh nghiệp công nghệ Việt Nam.
3. Ecuador đặt mục tiêu tăng mạnh hiện diện tôm tại Nhật Bản. Lãnh đạo Hiệp hội Nuôi trồng thủy sản Ecuador cho biết Nhật Bản đang trở thành một trong những thị trường mà Ecuador muốn ưu tiên mở rộng trong những năm tới. Năm 2025, Ecuador đã xuất sang Nhật khoảng 41,8 triệu pound tôm, trị giá 124 triệu USD, tăng 35,6% về lượng và 48,6% về giá trị, nhưng mới chỉ chiếm khoảng 1,4% tổng xuất khẩu tôm Ecuador.
Đối với tôm Việt Nam: đây là tín hiệu cạnh tranh quan trọng. Ecuador trước đây chủ yếu gây sức ép mạnh tại Mỹ, Trung Quốc và EU; nếu tiếp tục tăng thị phần ở Nhật, mức độ đối đầu với tôm Việt Nam sẽ rộng hơn về địa bàn.
4. Ecuador đồng thời tìm cách mở rộng thị trường ngoài ba đầu ra lớn Mỹ – Trung Quốc – EU. Ngoài Nhật Bản, ngành tôm Ecuador đang nhắm tới Anh, Nga, Trung Đông và tìm cách tháo gỡ vướng mắc kỹ thuật với Hàn Quốc. Ba thị trường Trung Quốc, Mỹ và châu Âu hiện vẫn chiếm trên 90% xuất khẩu tôm Ecuador.
Đối với Việt Nam: chiến lược cạnh tranh của Ecuador đang chuyển từ “sản lượng lớn – giá thấp” sang đa dạng hóa thị trường + tăng chế biến + giảm phụ thuộc ba đầu ra truyền thống.
5. Nhật Bản: nguồn cá mòi suy giảm mạnh, tạo thêm áp lực cho thị trường cá nổi và nguyên liệu thức ăn. Trong cập nhật cuối tuần, sản lượng cá mòi tại các cảng chính của Nhật giảm mạnh so với cùng kỳ và cơ quan quản lý đang cân nhắc giảm đáng kể mức khai thác trong năm tới. Đây là một trong chuỗi tín hiệu cho thấy nguồn cá nổi tại Đông Bắc Á tiếp tục chặt.
Đối với Việt Nam: cần theo dõi tác động gián tiếp tới bột cá, dầu cá và thức ăn nuôi trồng, nhất là khi nguồn Peru cũng đang chịu ảnh hưởng của El Niño.
6. Nguồn bột cá và dầu cá toàn cầu vẫn chịu sức ép do El Niño. Tại Ecuador, nhiệt độ mặt biển cao bất thường đã làm các loài cá nổi nhỏ dịch chuyển xa bờ hoặc xuống sâu hơn, đe dọa nguồn nguyên liệu cho ngành bột cá. Một số vùng ghi nhận nhiệt độ cao hơn mức bình thường tới 4,1°C.
Đối với nuôi trồng Việt Nam: đây vẫn là một trong các rủi ro chi phí đáng chú ý trong quý IV, đặc biệt với tôm và các loài cá cần khẩu phần đạm, dầu biển cao.
7. Ecuador: cá ngừ thiếu nhưng tôm khai thác tự nhiên lại dư thừa, giá tại bến giảm sâu. El Niño đang tạo hai hiệu ứng trái chiều: nguồn cá ngừ và cá nổi giảm, trong khi tôm khai thác tự nhiên tại một số vùng lại xuất hiện dày. Giá tôm tự nhiên tại Puerto Engabao giảm xuống khoảng 1,80–2,00 USD/pound, khiến một số tàu phải tạm dừng khai thác.
Diễn biến này cho thấy El Niño không tạo một xu hướng cung duy nhất; tác động khác nhau rất mạnh giữa từng loài.
8. Sản lượng cá ngừ Ecuador vẫn thấp rõ rệt, gây thiếu nguyên liệu cho các nhà máy chế biến. Trong 6 tháng đầu năm, tổng sản lượng cá ngừ của Ecuador giảm 30,8%, còn 167.111 tấn. Riêng cá ngừ vằn giảm 42,1% xuống 97.908 tấn và cá ngừ mắt to giảm 44,9%; ngược lại cá ngừ vây vàng tăng 6,9%.
Đối với cá ngừ Việt Nam: nguồn cá ngừ vằn thắt chặt tại Đông Thái Bình Dương tiếp tục hỗ trợ mặt bằng giá nguyên liệu cao và làm tăng cạnh tranh mua nguyên liệu giữa các trung tâm chế biến.
9. Philippines có khả năng tiếp tục tăng nhập khẩu cá do chi phí khai thác nội địa cao. Giá nhiên liệu chiếm tỷ trọng rất lớn trong chi phí đội tàu Philippines, làm giảm hiệu quả khai thác. Trong bối cảnh đó, nước này đã mở nhập khẩu quy mô lớn và đang xem xét tăng thêm lượng hàng nếu nguồn cung nội địa không đáp ứng được nhu cầu.
Đối với Việt Nam: Philippines là thị trường ASEAN đáng chú ý hơn đối với cá đông lạnh, cá nổi, cá chế biến và sản phẩm giá phù hợp.
10. Việt Nam xuất cá rô phi đạt chất lượng dùng ăn sống sang Nhật Bản. Một doanh nghiệp tại Đồng bằng sông Cửu Long đã xây dựng chuỗi cá rô phi đáp ứng yêu cầu cao để phục vụ phân khúc ăn sống tại Nhật Bản. Đây là tín hiệu đáng chú ý về khả năng đưa cá rô phi Việt Nam ra khỏi phân khúc cá thịt trắng giá thấp truyền thống.
Đối với Việt Nam: giá trị của câu chuyện nằm ở chất lượng – chuỗi lạnh – kiểm soát an toàn – định vị sản phẩm, hơn là sản lượng hiện tại. Nếu mở rộng được mô hình, Nhật Bản có thể trở thành thị trường giá trị cao bổ sung cho Mỹ và Brazil.
11. Indonesia tiếp tục đẩy mạnh cá ngừ, tôm, mực – bạch tuộc và cua tại các thị trường cao cấp. Các cập nhật cuối tuần tiếp tục cho thấy Indonesia mở rộng hệ thống doanh nghiệp đủ điều kiện xuất khẩu, tăng chứng nhận và xúc tiến ở Nhật Bản. Đây là một trong những đối thủ ASEAN có độ chồng lấn ngành hàng lớn nhất với Việt Nam.
Đối với Việt Nam: cạnh tranh với Indonesia không còn chỉ ở nguyên liệu mà ngày càng chuyển sang chứng nhận, chất lượng, hàng tươi, hàng giá trị cao và ưu đãi thuế.
12. Indonesia bắt đầu chuyển dần từ xuất tôm hùm giống sang nuôi tôm hùm thương phẩm. Một số mô hình nuôi thử nghiệm đã cho sản phẩm thương mại và bắt đầu xuất sang Singapore. Quy mô hiện còn nhỏ nhưng hướng phát triển cho thấy Indonesia muốn giữ giống lại để tạo giá trị trong nước.
Đối với tôm hùm Việt Nam: đây là diễn biến cần theo dõi dài hạn, bởi Indonesia vừa là nguồn giống quan trọng vừa có khả năng trở thành đối thủ tôm hùm thương phẩm tại Trung Quốc và Singapore.
13. Nga tiếp tục tăng số hóa quản lý và giám sát thị trường cá. Trong các cập nhật cuối tuần, Nga tiếp tục mở rộng hệ thống dữ liệu điện tử cho hoạt động khai thác, nuôi trồng, truy xuất và theo dõi thị trường. Từ năm 2027, cá nằm trong nhóm thực phẩm được tăng cường giám sát giá và dữ liệu giao dịch.
Đối với Việt Nam: trong bối cảnh hai nước đang muốn tăng thương mại thủy sản, doanh nghiệp cần lưu ý rằng yêu cầu về dữ liệu, truy xuất và hồ sơ điện tử tại Nga đang ngày càng rõ.
14. Nga – Việt Nam đang có dư địa tăng thương mại thủy sản hai chiều. Sau các cuộc trao đổi cấp cao đầu tháng 9, phía Nga tiếp tục nhấn mạnh khả năng tăng cung ứng sản phẩm thủy sản cho nhau và phát triển hợp tác sâu hơn trong chế biến, logistics và đầu tư.
Đây là hướng thị trường đáng chú ý với các doanh nghiệp Việt Nam cần nguồn cá thịt trắng, cua, cá hồi, cá nổi cũng như muốn mở rộng đầu ra cho sản phẩm chế biến.
15. Nguồn cá hồi tự nhiên tại Nga – Nhật Bản tiếp tục thấp, giá vẫn được hỗ trợ. Vụ cá hồi Viễn Đông Nga yếu và mùa cá hồi Nhật Bản khởi đầu với giá cao đang tạo mặt bằng nguồn cung chặt tại Đông Bắc Á.
Đối với Việt Nam: tác động chủ yếu nằm ở nhập khẩu nguyên liệu và cạnh tranh tại phân khúc cá cao cấp; chưa phải yếu tố trực tiếp đối với nhóm xuất khẩu chủ lực.
16. Cá thu Na Uy tiếp tục là một trong các nguồn nguyên liệu đáng lo về giá. Hạn ngạch thấp và tiến độ khai thác chậm làm nguồn cá thu cho Nhật Bản và châu Á tiếp tục hạn chế. Khả năng giá cá thu quay lại vùng thấp trong ngắn hạn là không lớn.
17. Trung Quốc tiếp tục nâng cấp năng lực sản xuất và chế biến thủy sản theo hướng công nghiệp hóa. Chính sách giai đoạn 2026–2030 tập trung vào nuôi công nghiệp, nuôi xa bờ, giống, tự động hóa, trí tuệ nhân tạo và chế biến sâu. Đây là xu hướng lớn cần đặt trong bối cảnh Trung Quốc vừa là thị trường lớn nhất của nhiều sản phẩm Việt Nam, vừa là đối thủ sản xuất ngày càng mạnh.
18. Trung Quốc tăng khai thác giá trị từ phụ phẩm thủy sản. Các dự án mới tập trung vào dầu cá, collagen, vật liệu sinh học và các thành phần giá trị cao từ phụ phẩm cá. Xu hướng này đang mở rộng nhanh tại các tập đoàn chế biến lớn.
Đối với Việt Nam: cá tra, cá ngừ và tôm có lượng phụ phẩm rất lớn; khả năng tận dụng sâu phụ phẩm ngày càng trở thành một thước đo cạnh tranh về hiệu quả nguyên liệu.
19. Mỹ: bán lẻ tiếp tục dùng khuyến mại để kích cầu thủy sản. Trong tuần 12/9, thủy sản chiếm tỷ trọng lớn trong các chương trình quảng bá thực phẩm giàu đạm tại bán lẻ Mỹ, trong khi giá tôm vẫn chịu sức ép.
Đối với tôm Việt Nam: tín hiệu tiêu dùng chưa xấu, nhưng thị trường vẫn nhạy cảm về giá. Khả năng tăng doanh số có thể phụ thuộc nhiều vào khuyến mại, cỡ tôm, dạng chế biến và hàng tiện lợi.
20. Mỹ tiếp tục thúc đẩy tăng sản xuất thủy sản trong nước. Song song với các chương trình hỗ trợ cá da trơn và khai thác nội địa, NOAA tiếp tục quá trình lựa chọn các vùng phát triển nuôi biển thương mại mới.
Đối với Việt Nam: đây chưa phải rào cản nhập khẩu mới, nhưng thể hiện một hướng chính sách dài hạn của Mỹ: giảm phụ thuộc nhập khẩu bằng tăng sản xuất trong nước.
21. Mỹ: chưa ghi nhận thay đổi mới trong 12–14/9 về MMPA/COA, FDA hoặc mức thuế áp trực tiếp lên thủy sản Việt Nam. Qua rà soát các nguồn chính sách trong khoảng cuối tuần, chưa thấy thông báo mới làm thay đổi tình trạng hiện hành.
22. Biển Đông xuất hiện thời tiết xấu trong ngày 13–14/9. Vùng áp thấp và gió mạnh trên Biển Đông có thể ảnh hưởng ngắn hạn tới tàu cá, hoạt động thu mua, cảng cá và vận chuyển ven biển Việt Nam.
Đây là yếu tố vận hành cần chú ý trong ngày, nhưng chưa phải diễn biến làm thay đổi thị trường dài hạn.