(vasep.com.vn) Thị trường thủy sản thế giới ngày 10/9/2026 ghi nhận nhiều diễn biến đáng chú ý liên quan đến chính sách thương mại, nguồn cung nguyên liệu và xu hướng cạnh tranh. Mỹ tiếp tục tăng cường các công cụ xử lý gian lận thương mại, đồng thời hỗ trợ ngành cá da trơn nội địa; trong khi nhập khẩu tôm của nước này duy trì ở mức cao với sự cạnh tranh mạnh từ Ecuador và Ấn Độ. Bên cạnh đó, rủi ro El Niño, biến động nguồn bột cá – dầu cá, yêu cầu truy xuất nguồn gốc cá ngừ và những thay đổi trong chính sách hạn ngạch tại EU, Nhật Bản tiếp tục là các yếu tố doanh nghiệp thủy sản cần theo dõi trong thời gian tới.
1. Mỹ tăng mạnh công cụ xử lý gian lận thương mại; ngành tôm Mỹ công khai ủng hộ. Hạ viện Mỹ đã thông qua dự luật PAIL, theo đó Bộ Tư pháp sẽ có một cơ chế chuyên trách điều tra và truy tố các hành vi như trốn thuế, chuyển tải bất hợp pháp, vi phạm liên quan lao động cưỡng bức và các tội phạm thương mại khác. Liên minh Tôm miền Nam Mỹ đánh giá đây là công cụ quan trọng để xử lý gian lận trong thương mại tôm. Dự luật còn phải được Thượng viện thông qua trước khi trình Tổng thống.
Đối với thủy sản Việt Nam: đây là diễn biến chính sách Mỹ đáng chú ý nhất hôm nay. Nếu trở thành luật, rủi ro không chỉ nằm ở mức thuế mà còn ở truy xuất nguồn gốc, xuất xứ, chuyển tải và hồ sơ chuỗi cung ứng của hàng nhập khẩu.
2. Mỹ: nhập khẩu tôm tháng 7 đạt 168,5 triệu pound; tôm bóc vỏ lên mức rất cao. Tổng nhập khẩu tháng 7 gần đúng với dự báo thị trường. Riêng tôm bóc vỏ đạt 94,9 triệu pound, mức cao thứ hai từng ghi nhận, trong khi tôm chế biến chín thấp hơn dự báo. Nguồn Ecuador trong tháng 7 được ước tính tăng 51,6% so với cùng kỳ; dữ liệu sơ bộ tháng 8 cho thấy nguồn Ấn Độ cũng phục hồi.
Đối với tôm Việt Nam: cơ cấu nhập khẩu Mỹ đang nghiêng mạnh về tôm bóc vỏ, nhưng cạnh tranh nguồn cung vẫn rất cao khi cả Ecuador và Ấn Độ cùng tăng hiện diện.
3. Giá tôm Ecuador bán sang Trung Quốc tạm ổn định sau đợt giảm. Thị trường bước sang tuần 37 đã đạt trạng thái cân bằng tạm thời giữa nguồn cung, tồn kho và kỳ vọng nhu cầu, khiến giá tôm Ecuador bán sang Trung Quốc ổn định hơn.
Đây là thay đổi so với tín hiệu giảm giá những ngày trước. Tuy nhiên, Undercurrent đồng thời cho biết tốc độ tăng xuất khẩu tôm Ecuador sang Trung Quốc đã chậm lại trong tháng 7, trong khi tôm Ấn Độ vẫn tiếp tục tăng.
4. El Niño 2026–2027 có thể tạo rủi ro trực tiếp cho vùng nuôi tôm Đồng bằng sông Cửu Long. The Fish Site ngày 9/9 dẫn dự báo tại Diễn đàn Tôm Toàn cầu cho rằng khả năng El Niño kéo dài tới đầu 2027 gần 100%. Đối với Việt Nam, nguy cơ chính là khô hạn, nhiệt độ cao và xâm nhập mặn sâu hơn tại Đồng bằng sông Cửu Long khi lưu lượng nước sông Mê Kông giảm.
Peru cũng chịu ảnh hưởng lớn: vụ khai thác cá cơm đầu tiên năm 2026 kết thúc sớm khi mới thực hiện chưa tới 25% hạn ngạch 1,91 triệu tấn, tiếp tục gây áp lực lên nguồn bột cá và dầu cá.
Đối với ngành tôm Việt Nam: đây là rủi ro kép trong các tháng tới: điều kiện ao nuôi khó kiểm soát hơn trong khi giá nguyên liệu thức ăn giàu đạm biển có thể tiếp tục cao.
5. Mỹ cấp thêm 6 triệu USD để mở rộng chế biến cá da trơn khai thác tự nhiên. Bộ Nông nghiệp Mỹ ngày 9/9 công bố thêm 6 triệu USD hỗ trợ mở rộng năng lực chế biến cá da trơn xanh khai thác tự nhiên, bằng mức tài trợ năm 2025. Khoản hỗ trợ dành cho các cơ sở chế biến, với mức tài trợ từ 50.000 USD đến 2 triệu USD/dự án.
Động thái này nối tiếp việc Mỹ gần đây quảng bá loại cá này tại Đông Nam Á. Đối với cá tra Việt Nam, quy mô hiện chưa lớn nhưng đáng theo dõi vì Mỹ đang đồng thời hỗ trợ khai thác, chế biến và xây dựng thị trường cho một sản phẩm cá da trơn nội địa.
6. Chuỗi cá ngừ toàn cầu xuất hiện chương trình giám sát hàng trăm tàu trong 5 năm. Seafood Task Force ngày 9/9 công bố chương trình kiểm tra và khắc phục rủi ro dựa trên dữ liệu đối với hàng trăm tàu cá ngừ, tập trung vào truy xuất nguồn gốc và điều kiện lao động, đặc biệt đối với đội tàu khai thác trên biển xa. Chương trình dự kiến kéo dài 5 năm.
Đối với cá ngừ Việt Nam: yêu cầu của người mua quốc tế đang mở rộng từ truy xuất nguồn gốc khai thác sang cả rủi ro lao động và trách nhiệm xã hội trên tàu. Đây sẽ ngày càng trở thành tiêu chí tiếp cận các chuỗi bán lẻ lớn.
7. EU hoãn cải cách hạn ngạch thuế quan tự chủ đối với nguyên liệu thủy sản đến năm 2027. Ủy ban châu Âu đề xuất gia hạn cơ chế hiện hành tới 31/12/2027, giữ nguyên loài, khối lượng và điều kiện hiện tại thay vì mở rộng hạn ngạch đối với các nguyên liệu được ngành chế biến EU quan tâm như thăn cá ngừ và tôm đỏ Argentina.
Đối với Việt Nam: việc chưa mở rộng hạn ngạch giúp tránh một đợt gia tăng ngay lập tức nguồn nguyên liệu miễn thuế vào EU, nhưng doanh nghiệp chế biến châu Âu vẫn tiếp tục gây sức ép yêu cầu tăng khả năng tiếp cận nguyên liệu nhập khẩu.
8. Đài Loan có trang trại đầu tiên tham gia chương trình cải thiện nuôi trồng của ASC. SeafoodNews ngày 9/9 cho biết Tuna Rich Trade & Fishery tại Cao Hùng trở thành cơ sở đầu tiên của Đài Loan tham gia chương trình này. Trang trại sản xuất khoảng 95 tấn cá giò và 480 tấn cá mú lai/năm.
Việc các trang trại cá biển tại Đài Loan tăng chuẩn hóa chứng nhận cho thấy cạnh tranh đối với cá biển nuôi có giá trị cao tại Nhật Bản và các thị trường cao cấp châu Á đang tăng.
9. Argentina bước vào giai đoạn kết thúc vụ tôm đỏ tại vùng biển quốc gia. Cơ quan thủy sản Argentina đã đóng các tiểu khu 4 và 5 và quy định chuyến tàu cuối cùng phải rời cảng trước cuối ngày 9/9, dự kiến hoạt động khai thác kết thúc hoàn toàn vào khoảng 13/9. Nguyên nhân gồm tỷ lệ cá tuyết hake đánh bắt kèm tăng vượt ngưỡng cho phép 20%.
Nguồn tôm đỏ Argentina sẽ bước vào giai đoạn hạn chế hơn về nguồn cung mới, có thể hỗ trợ giá nhóm tôm cỡ lớn tại châu Âu.
10. Indonesia tháo dỡ 25 thiết bị dẫn dụ cá trái phép gần biên giới Philippines để bảo vệ luồng cá ngừ. Bộ Biển và Nghề cá Indonesia cho biết lực lượng chức năng đã tháo dỡ 25 thiết bị dẫn dụ cá không phép tại Bắc Maluku và bắt một tàu cá Philippines hoạt động không giấy phép. Từ đầu 2026, Indonesia đã tháo dỡ tổng cộng 37 thiết bị loại này
Đây là một phần trong nỗ lực của Indonesia nhằm bảo vệ nguồn cá ngừ di cư và tăng kiểm soát khai thác bất hợp pháp tại khu vực sản xuất cá ngừ quan trọng.
11. Nhật Bản tăng thêm hạn ngạch cá ngừ vây xanh Đông Thái Bình Dương cho giai đoạn 2027–2028. Báo Suisan Keizai ngày 9/9 cho biết IATTC đã thống nhất cơ chế quản lý mới; mức trần khai thác tại Đông Thái Bình Dương được xác định ở 15.479 tấn cho giai đoạn 2027–2028 và sẽ được điều chỉnh theo trạng thái nguồn lợi.
Diễn biến này chưa tác động trực tiếp lớn tới cá ngừ Việt Nam nhưng cho thấy quản lý cá ngừ đang chuyển mạnh sang hạn ngạch dựa trên tình trạng nguồn lợi và cơ chế điều chỉnh tự động.