(vasep.com.vn) Thị trường thủy sản thế giới ngày 2/10 ghi nhận nhiều diễn biến đáng chú ý về nhu cầu, nguồn cung và xu hướng chế biến sâu. Nhật Bản tiếp tục tăng nhu cầu tôm chế biến sẵn và nhập khẩu cá hồi thay thế khi nguồn cung nội địa suy giảm. Tại EU, nhập khẩu cá ngừ chế biến giảm nhưng Việt Nam vẫn duy trì đà tăng thị phần. Trong khi đó, Trung Quốc đẩy mạnh số hóa nuôi biển, Hàn Quốc tăng nhập bạch tuộc từ Philippines và Mỹ tiếp tục hỗ trợ tiêu thụ cá minh thái Alaska.
1. Nhật Bản tăng nhu cầu tôm chế biến sâu; Việt Nam đã tham gia chuỗi sản phẩm chỉ cần rã đông
Kyokuyo, Umios, Nissui và Nichirei đang tăng các sản phẩm tôm bóc vỏ, xẻ bướm, sushi, tempura, tẩm bột và sơ chế sẵn nhằm giảm nhu cầu lao động tại nhà hàng và hệ thống bán lẻ.
Trong 7 tháng đầu năm, Nhật Bản nhập 72.471 tấn tôm đông lạnh thuộc nhóm này, giảm 3,5% về lượng nhưng giá trị tăng 3%, đạt 101,4 tỷ yên.
Đáng chú ý, Nissui đang sản xuất tại Việt Nam và Indonesia dòng tôm thẻ chín xẻ bướm Rose Quartz dùng cho sushi, gồm sáu cỡ và chỉ cần rã đông trước khi sử dụng.
Đối với tôm Việt Nam: thiếu lao động tại Nhật Bản đang thúc đẩy nhu cầu chuyển các công đoạn chế biến sang nước sản xuất. Lợi thế của Việt Nam vì vậy không chỉ nằm ở nguyên liệu mà ở khả năng bóc vỏ, xẻ bướm, duỗi thẳng, tẩm bột, chia khẩu phần, đóng gói. Đây là phân khúc phù hợp với thế mạnh chế biến sâu của doanh nghiệp Việt Nam.
2. Nghiên cứu 110 trại tôm: 60% vẫn gặp vấn đề về đường ruột; tôm có đường ruột khỏe mạnh đạt trọng lượng cao hơn 20%
Ngày 1/10 công bố nghiên cứu của Phileo by Lesaffre tại 110 cơ sở nuôi tôm ở nhiều nước, thu thập khoảng 170.000 điểm dữ liệu.
Có tới 91% trang trại sử dụng chế phẩm vi sinh, 93% kiểm tra nước hàng ngày và 72% kiểm tra đường ruột hàng tuần. Tuy nhiên, 60% số trại vẫn được xếp vào nhóm sức khỏe đường ruột suy giảm hoặc nghiêm trọng.
Kết quả đáng chú ý là nhóm tôm có đường ruột khỏe mạnh đạt trọng lượng trung bình cao hơn khoảng 20% ở cùng độ tuổi. Phileo cũng đang phát triển công cụ sử dụng trí tuệ nhân tạo và hình ảnh hiển vi từ điện thoại để chuẩn hóa việc chẩn đoán. Theo doanh nghiệp này, thức ăn chiếm khoảng 60% chi phí vận hành trại tôm.
Đối với tôm Việt Nam: dư địa giảm giá thành không chỉ nằm ở giá thức ăn, mật độ hay con giống mà còn ở khả năng tiêu hóa, hấp thu thức ăn và quản lý sức khỏe đường ruột. Nếu kết quả nghiên cứu được xác nhận ở quy mô rộng hơn, đây có thể là một hướng nâng năng suất đáng chú ý đối với nuôi tôm thâm canh.
3. EU giảm mạnh nhập khẩu cá ngừ chế biến; Việt Nam vẫn tăng thị phần
Phân tích của CNP Ecuador từ số liệu Eurostat cho biết, trong 5 tháng đầu năm 2026, EU giảm nhập khẩu cá ngừ đóng hộp 12,4% về lượng và 19% về giá trị. Nhập khẩu thăn cá ngừ hấp chín giảm 14,7% về lượng và 23,5% về giá trị.
Giá nhập khẩu bình quân cá ngừ đóng hộp giảm 7,5%, còn 4,47 euro/kg; thăn cá ngừ hấp chín giảm 10,4%, còn 4,63 euro/kg.
Trong nhóm cá ngừ đóng hộp, Ecuador vẫn đứng đầu với 56.100 tấn nhưng giảm khoảng 6.800 tấn, trong khi Việt Nam tăng khoảng 600 tấn.
Ở nhóm thăn cá ngừ hấp chín, Trung Quốc nâng thị phần lên 35,76%, Ecuador giảm còn 13,22%. Việt Nam cũng tăng thị phần, mặc dù giá bình quân đạt 5,57 euro/kg, cao hơn Ecuador ở mức 5,02 euro/kg và Trung Quốc ở mức 3,85 euro/kg.
Đối với cá ngừ Việt Nam: đây là tín hiệu tích cực về năng lực cạnh tranh. Việt Nam vẫn tăng hiện diện trong bối cảnh tổng nhu cầu EU giảm và giá sản phẩm Việt Nam không phải thấp nhất. Tuy nhiên, việc toàn thị trường thu hẹp cho thấy tăng thị phần chưa đồng nghĩa với tăng mạnh đơn hàng; cạnh tranh đặc biệt gay gắt ở nhóm thăn cá ngừ hấp chín với Trung Quốc.
4. Nhật Bản tăng gấp 7 lần nhập khẩu cá hồi coho đông lạnh Chile trong tháng 8
Số liệu Hải quan Nhật Bản cho biết nhập khẩu cá hồi coho đông lạnh từ Chile trong tháng 8 cao gấp 7 lần cùng kỳ năm 2025.
Một nguyên nhân quan trọng là nguồn cá hồi chum nội địa Nhật Bản yếu, trong khi các nhà chế biến, siêu thị và doanh nghiệp dịch vụ ăn uống cần tích trữ nguyên liệu cho mùa thu – đông. Số liệu tháng 8 hiện vẫn là số sơ bộ của Hải quan Nhật Bản.
Đối với Việt Nam: diễn biến cho thấy các nhà nhập khẩu Nhật Bản có khả năng chuyển nguồn nguyên liệu khá nhanh khi nguồn cung trong nước thiếu. Xu hướng này đáng theo dõi không chỉ với cá hồi mà còn với các loại cá thịt trắng và sản phẩm thay thế, trong đó cá tra đang được một số nhà nhập khẩu Nhật phát triển.
5. Nhật Bản: xuất khẩu thủy sản tháng 8 giảm 22% về lượng nhưng tăng 18% về giá trị
Theo thống kê của Bộ Tài chính Nhật Bản được Minato công bố, tháng 8 Nhật Bản xuất khẩu 39.357 tấn thủy sản và sản phẩm liên quan, giảm 22% so với cùng kỳ; nhưng giá trị đạt 31,67 tỷ yên, tăng 18%.
Riêng sò điệp giảm 23% về lượng xuống 4.608 tấn và giảm 23% về giá trị xuống 6,651 tỷ yên. Ngược lại, cá cam tăng mạnh về lượng xuất khẩu.
Đối với Việt Nam: chênh lệch lớn giữa lượng và giá trị cho thấy cơ cấu xuất khẩu thủy sản Nhật Bản đang thay đổi mạnh theo sản phẩm và giá. Với sò điệp và một số nhóm nhuyễn thể, nguồn cung Nhật Bản giảm có thể tạo thêm khoảng trống cho các nguồn cung khác tại thị trường châu Á.
6. Hàn Quốc tăng 160,4% nhập khẩu thủy sản từ Philippines; hơn một nửa là bạch tuộc luộc đông lạnh
Số liệu mới công bố cho thấy trong 8 tháng đầu năm, Hàn Quốc nhập 2.294 tấn thủy sản từ Philippines, tăng 160,4% so với 881 tấn cùng kỳ.
Riêng tháng 8 đạt 374 tấn. Bạch tuộc luộc đông lạnh chiếm hơn một nửa tổng lượng nhập khẩu từ Philippines.
Đối với mực – bạch tuộc Việt Nam: Philippines đang nổi lên là nguồn cung cần theo dõi tại Hàn Quốc. Mức tăng 160,4% cho thấy Hàn Quốc đang mở rộng nguồn cung, đặc biệt đối với bạch tuộc đã chế biến – phân khúc Việt Nam cũng có thế mạnh.
7. Trung Quốc tiếp tục thúc đẩy nuôi biển số hóa; dự án tại Taishan có thể được cấp hạn mức tín dụng 100 triệu nhân dân tệ
SeafoodMedia ngày 1/10 cho biết dự án Qianfan Digital Ocean Ranch tại Taishan, Quảng Đông có thông tin về khả năng được cấp hạn mức tín dụng 100 triệu nhân dân tệ, tương đương khoảng 14,9 triệu USD, phục vụ đầu tư thiết bị, hạ tầng và số hóa.
Dự án kết hợp mạng 5G, kết nối thiết bị, cảm biến môi trường, dữ liệu sinh học và giám sát tự động; đồng thời hướng tới hình thành chuỗi từ con giống hàu – nuôi biển – chế biến.
Đối với Việt Nam: đây là thêm một tín hiệu cho thấy Trung Quốc đang đưa vốn, công nghệ số và quy mô công nghiệp vào nuôi biển. Cạnh tranh trong tương lai sẽ ngày càng gắn với năng suất, tự động hóa, khả năng kiểm soát môi trường và dữ liệu sản xuất, thay vì chủ yếu dựa vào chi phí lao động.
8. Mỹ: USDA mua thêm khoảng 2 triệu USD cá minh thái Alaska cho các chương trình dinh dưỡng liên bang
Bộ Nông nghiệp Mỹ trao hợp đồng cho Channel Fish Processing cung cấp 4.500 thùng phi lê cá minh thái đông lạnh trị giá 1,13 triệu USD, và Pier Fish cung cấp thêm 2.700 thùng trị giá 878.940 USD.
Hàng sẽ được giao từ ngày 1/1 đến 28/2/2027 tại Florida, Illinois, Pennsylvania, Ohio và Texas, phục vụ chương trình bữa trưa học đường và các chương trình dinh dưỡng liên bang.
Đối với cá tra Việt Nam: quy mô hợp đồng không lớn nhưng phản ánh một lợi thế mang tính cơ cấu của cá minh thái nội địa Mỹ: ngoài thị trường thương mại còn có nguồn cầu từ mua sắm công và các chương trình ưu tiên sản phẩm trong nước. Cá tra cạnh tranh mạnh ở bán lẻ và dịch vụ ăn uống nhưng không có cùng lợi thế trong phân khúc này.
9. Mỹ xuất hiện thêm vụ kiện liên quan tuyên bố môi trường đối với cá hồi Chile
Công ty con tại Mỹ của Australis Seafoods bị kiện tập thể tại Tòa án liên bang Bắc Illinois liên quan thương hiệu cá hồi đông lạnh Mama Bear từ Patagonia.
Nguyên đơn cho rằng các tuyên bố như “nuôi bền vững” và “có nguồn gốc có trách nhiệm” có thể gây hiểu nhầm và vi phạm luật bảo vệ người tiêu dùng. Đây mới là cáo buộc của nguyên đơn, chưa phải kết luận của tòa án.
Đối với doanh nghiệp Việt Nam: Quy định pháp lý tại Mỹ đang mở rộng từ an toàn thực phẩm và truy xuất nguồn gốc sang khả năng chứng minh các tuyên bố về môi trường và tính bền vững trên bao bì. Những nội dung như bền vững, có trách nhiệm, thân thiện môi trường hay phát thải thấp cần có dữ liệu và hồ sơ chứng minh phù hợp.
10. Cá hồi Na Uy: lượng xuất khẩu tuần 39 ở mức rất cao, giá vẫn tăng nhẹ
Giá bình quân cá hồi tươi nguyên con của Na Uy đạt khoảng 73,57 NOK/kg, tăng 1,5% so với mức 72,50 NOK/kg của tuần 38.
Lượng xuất khẩu trong tuần 39 đồng thời đạt mức rất cao.
Đối với thị trường: nguồn cung tăng mạnh nhưng giá vẫn nhích lên cho thấy nhu cầu đang hấp thụ khá tốt. Hiện chưa xuất hiện dấu hiệu dư cung đủ lớn để khiến giá cá hồi giảm mạnh.
11. Nga xuất khẩu thủy sản sang Nhật Bản giảm 20% về lượng nhưng giá bình quân tăng 17,5%
FishNet ngày 1/10 phân tích số liệu Hải quan Nhật Bản cho thấy trong 8 tháng đầu năm, Nga xuất sang Nhật 66.100 tấn thủy sản, giảm từ 82.200 tấn cùng kỳ năm trước.
Giá trị chỉ giảm khoảng 5%, còn 517 triệu USD, khiến giá bình quân tăng từ 6,65 USD/kg lên 7,82 USD/kg, tăng 17,5%. Cua Kamchatka và phi lê cá minh thái nằm trong nhóm tăng giá đáng chú ý.
Đối với Việt Nam: Nhật Bản đang phải trả giá cao hơn cho một số nguồn thủy sản Nga dù lượng nhập giảm. Với cá thịt trắng, giá cá minh thái cao tiếp tục tạo khoảng giá thuận lợi tương đối cho cá tra; với cua, cạnh tranh nguồn cung sản phẩm cao cấp tại Đông Bắc Á vẫn căng.
12. Nga đưa khả năng tái áp thuế xuất khẩu cá đông lạnh và giáp xác vào dự thảo ngân sách 2027–2029
Chính phủ Nga đã đưa vào dự luật ngân sách điều khoản cho phép sử dụng nguồn thu nếu sau này quyết định áp thuế xuất khẩu đối với cá đông lạnh, trừ cá iwashi, và các loài giáp xác.
Đây mới là cơ chế dự phòng trong dự thảo ngân sách, chưa phải quyết định áp thuế.
Nga từng áp dụng thuế xuất khẩu linh hoạt gắn với tỷ giá đối với cá và thủy sản từ tháng 10/2023 đến hết năm 2024. Thảo luận hiện nay diễn ra trong bối cảnh Nga muốn thúc đẩy chế biến sâu trong nước.
Đối với Việt Nam: nếu Nga thực sự tái áp thuế, ảnh hưởng đáng chú ý có thể xuất hiện ở nguồn cá minh thái, cá thịt trắng và cua/giáp xác xuất khẩu sang châu Á. Hiện chưa có căn cứ đưa yếu tố này vào tính toán giá nguyên liệu.