(vasep.com.vn) Điểm tin thủy sản thế giới ngày 25/9/2026 cập nhật những diễn biến đáng chú ý về thương mại, nguồn cung và chính sách tại các thị trường lớn. Đáng chú ý, Indonesia tăng kiểm soát tôm nhập khẩu, trong khi Trung Quốc tiếp tục mở rộng nhập khẩu cá hồi và đa dạng hóa nguồn cung. Nga đẩy mạnh hợp tác chế biến thủy sản với Ấn Độ và mở rộng thương mại tại ASEAN. Tại Nhật Bản và Mỹ, nguồn cung cá tươi và hoạt động khai thác cá ngừ tiếp tục có những biến động đáng theo dõi.
1. Mỹ: dự luật trừng phạt Nga tiến gần bước ký ban hành, ngành thủy sản lo ngại rủi ro thuế mới đối với các nước mua năng lượng Nga. Cơ chế được đề xuất cho phép Mỹ áp thuế rất cao đối với hàng hóa từ các nước tiếp tục mua dầu, khí hoặc uranium của Nga. Đây là quyền áp thuế theo dự luật, không đồng nghĩa mức thuế tự động áp ngay cho thủy sản của từng nước.
Đối với Việt Nam: cần theo dõi văn bản cuối cùng, phạm vi quốc gia và cách Tổng thống sử dụng thẩm quyền trước khi đánh giá tác động. Rủi ro đáng chú ý đối với thương mại thủy sản là nếu các nhà cung cấp lớn như Ấn Độ chịu thêm thuế, dòng tôm vào Mỹ và tương quan cạnh tranh giữa Ấn Độ – Ecuador – Indonesia – Việt Nam có thể thay đổi.
2. Indonesia giữ 1.048 tấn tôm nhập khẩu từ Ecuador, Argentina và Canada để điều tra khả năng đưa trái phép vào thị trường nội địa. Bộ Hàng hải và Nghề cá Indonesia (KKP) đã kiểm soát 1.048 tấn tôm tại Đông Java, gồm khoảng 885,3 tấn tôm đỏ Argentina, 144 tấn tôm thẻ Ecuador và 19,16 tấn tôm hồng Canada. Số hàng được nhập qua khu vực ngoại quan, theo quy định phải chế biến để tái xuất; cơ quan chức năng đang điều tra nghi vấn hàng có thể được chuyển vào tiêu thụ nội địa. KKP cho biết biện pháp nhằm bảo vệ thị trường và người nuôi tôm Indonesia.
Đối với tôm Việt Nam: diễn biến này đáng chú ý vì Indonesia trước đó đã phản ánh áp lực từ tôm nhập khẩu giá thấp. Việc kiểm soát chuyển từ phản ứng của người nuôi sang thực thi tại khâu nhập khẩu và khu ngoại quan cho thấy xu hướng bảo vệ thị trường nội địa đang rõ hơn. Nếu Indonesia tiếp tục siết hàng nhập, một phần tôm Ecuador có thể phải tìm thị trường khác tại châu Á.
3. Trung Quốc: nhập khẩu cá hồi tiến sát 130.000 tấn trong 8 tháng; thị phần Na Uy giảm trong tháng 8. Tổng nhập khẩu cá hồi Trung Quốc 8 tháng đầu năm đạt gần 130.000 tấn. Riêng cá hồi Đại Tây Dương tươi khoảng 117.000 tấn, đông lạnh gần 9.400 tấn. Tháng 8, Trung Quốc nhập khoảng 15.500 tấn cá hồi Đại Tây Dương tươi và đông lạnh, tăng 4% so với cùng kỳ; riêng cá tươi đạt khoảng 15.100 tấn, tăng 16%.
Đáng chú ý, thị phần Na Uy trong nhập khẩu cá hồi tươi của Trung Quốc giảm từ khoảng 82% tháng 7 xuống 75% tháng 8. Chile trở lại vị trí thứ hai; Faroe khoảng 4,5%, Australia 4,2%, Iceland khoảng 4% và Anh 3,9%.
Đối với Việt Nam: số liệu mới củng cố nhận định rằng Trung Quốc đang trở thành một thị trường thủy sản cao cấp lớn và đa dạng hóa nguồn cung rất nhanh. Điều đáng quan tâm đối với tôm hùm, tôm chế biến và cá ngừ Việt Nam không chỉ là quy mô nhập khẩu mà là sự mở rộng của chuỗi lạnh, bán lẻ tươi và tiêu dùng tại nhà.
4. Nga – Ấn Độ: Ấn Độ đề xuất lập khu ngoại quan để chế biến nguyên liệu thủy sản Nga rồi xuất sản phẩm trở lại Nga. Tại cuộc làm việc mới giữa Rosrybolovstvo và phía Ấn Độ, New Delhi đề xuất mô hình bonded processing zones: nguyên liệu thủy sản Nga được đưa vào Ấn Độ theo chế độ hải quan đặc biệt, chế biến tại đây rồi sản phẩm hoàn chỉnh được đưa trở lại Nga.
Hai nước đồng thời bàn mở rộng thương mại. Nga ước tính riêng tiềm năng xuất khẩu phi lê cá minh thái sang Ấn Độ khoảng 50–60 triệu USD. Nga cũng đã gửi dự thảo biên bản ghi nhớ hợp tác về nghiên cứu, đào tạo, khai thác và đặc biệt là nuôi trồng thủy sản.
Đối với Việt Nam: đây là mô hình đáng theo dõi. Nếu Nga mở rộng việc đưa nguyên liệu cá thịt trắng sang các nước châu Á để gia công, Ấn Độ có thể trở thành đối thủ mới trong chế biến cá minh thái, trong khi Việt Nam cũng có năng lực chế biến và tái xuất thủy sản lớn. Diễn biến này càng đáng chú ý sau đề xuất hành lang Viễn Đông – Việt Nam – ASEAN giữa Nga và Việt Nam.
5. Nga tiếp tục tìm thị trường mới ở Đông Nam Á, lần này là Malaysia. Chính quyền Primorye đang khuyến khích các doanh nghiệp thủy sản tham gia chương trình hỗ trợ thâm nhập thị trường Malaysia. Cá và thủy sản được xác định là một trong những nhóm hàng mà Malaysia có nhu cầu đáng kể, trong khi các doanh nghiệp vùng Viễn Đông Nga hiện chưa khai thác sâu thị trường này.
Đối với Việt Nam: đây là thêm một bằng chứng cho thấy thủy sản Nga đang chuyển sâu hơn vào ASEAN, không chỉ Trung Quốc và Hàn Quốc. Cạnh tranh có thể tăng ở cá thịt trắng, cua và một số sản phẩm thủy sản khai thác tại Malaysia và các trung tâm phân phối trong khu vực.
6. Nhật Bản: thị trường Toyosu ngày 24/9 ghi nhận nguồn cá tươi giảm, giá một số nhóm giữ khá chắc. Tổng lượng hàng tại Toyosu giảm khoảng 10,18 tấn so với phiên trước. Cá ngừ vây xanh tươi đạt khoảng 25,85 tấn, cá ngừ vây xanh đông lạnh khoảng 13,41 tấn. Cá ngừ mắt to nội địa phục hồi giá; cá thu Nhật tăng nhẹ; cá trích Nhật giữ giá khá chắc.
Đáng chú ý, phiên này không ghi nhận lượng cá ngừ vây vàng tươi nội địa hoặc nhập khẩu tại đấu giá, trong khi cá ngừ vây xanh nhập khẩu vẫn có giao dịch.
Đối với cá ngừ Việt Nam: chưa đủ dữ liệu để kết luận thiếu nguồn vây vàng tại Nhật, nhưng đây là tín hiệu cần theo dõi thêm trong vài phiên tới, nhất là khi giá cá ngừ vây vàng quốc tế đã có dấu hiệu tăng do nguồn Thái Bình Dương thắt lại.
7. Canada: nghề cá tuyết Đại Tây Dương phục hồi nhưng ngành chế biến bắt đầu đối mặt bài toán năng lực. Việc nghề cá tuyết Đại Tây Dương của Canada tiến gần chứng nhận đang tạo kỳ vọng mới cho ngành, nhưng sự phục hồi nguồn lợi đồng thời làm lộ ra những hạn chế về năng lực chế biến và khả năng hấp thụ sản lượng tăng.
Đối với cá tra Việt Nam: đây là diễn biến trung hạn hơn là tác động giá ngay lập tức. Năm 2026 nguồn cá tuyết toàn cầu vẫn hạn chế, hỗ trợ các sản phẩm cá thịt trắng thay thế; nhưng nếu nguồn cá tuyết Canada và biển Barents cùng phục hồi trong những năm tới, cạnh tranh với cá tra ở phân khúc cá thịt trắng có thể tăng trở lại.
8. Ấn Độ: khủng hoảng Tây Á bắt đầu ảnh hưởng trực tiếp tới xuất khẩu thủy sản của Odisha. Chính quyền bang Odisha cho biết xuất khẩu thủy sản đã giảm khoảng 14% do khủng hoảng tại Tây Á, dù năng lực sản xuất và xuất khẩu của bang tiếp tục được mở rộng.
Đối với Việt Nam: đây là tín hiệu cần theo dõi đối với thị trường Trung Đông. Việt Nam cũng đang ghi nhận xuất khẩu thủy sản sang khu vực này giảm trong năm nay; nếu bất ổn tiếp tục ảnh hưởng logistics và nhu cầu, áp lực chuyển hàng sang các thị trường khác có thể tăng đối với cả Việt Nam và Ấn Độ.
9. Mỹ: NOAA chuẩn bị đóng khai thác thương mại cá ngừ vây xanh Đại Tây Dương trong những ngày cuối tháng 9 do hạn ngạch sắp đầy. NOAA xác định hạn ngạch tháng 9 của nhóm khai thác thương mại General Category sắp được sử dụng hết và sẽ đóng khai thác từ 23h30 ngày 24/9 đến hết 30/9 đối với cá ngừ vây xanh cỡ lớn thuộc phạm vi quản lý.
Đây là biện pháp quản lý hạn ngạch khai thác nội địa Mỹ, không phải hạn chế nhập khẩu.
Đối với cá ngừ Việt Nam: tác động trực tiếp nhỏ, nhưng việc nguồn cá ngừ vây xanh khai thác nội địa Mỹ tạm thời thu hẹp có thể hỗ trợ nhu cầu đối với nguồn cá ngừ nhập khẩu ở một số phân khúc cao cấp.