(vasep.com.vn) Thị trường thủy sản thế giới ngày 23/9/2026 tiếp tục ghi nhận nhiều diễn biến đáng chú ý về nguồn cung, thương mại và yêu cầu thị trường. Indonesia duy trì xuất khẩu thủy sản ở mức cao, trong khi sản lượng cá hồi tự nhiên của Nga giảm mạnh và nguồn cá tuyết được dự báo có thể phục hồi từ năm 2027. Nga tiếp tục mở rộng thương mại thủy sản với các thị trường ngoài phương Tây, đồng thời thúc đẩy hợp tác và hài hòa tiêu chuẩn trong BRICS. Bên cạnh đó, xu hướng thực phẩm tiện lợi, chứng nhận bền vững và truy xuất nguồn gốc tiếp tục định hình chuỗi cung ứng thủy sản toàn cầu.
1. Hội nghị Thủy sản Có trách nhiệm 2026 khai mạc tại Bangkok: thuế quan và nguy cơ El Niño mạnh trở thành hai vấn đề lớn của chuỗi cung ứng. Các lãnh đạo ngành thủy sản toàn cầu tập trung tại Bangkok từ 21/9; nội dung đầu tiên nổi lên là tình trạng các biện pháp thuế quan ngày càng mở rộng sang nhiều mắt xích thương mại, cùng rủi ro một đợt El Niño rất mạnh có thể tác động đến sản xuất và nguồn cung thủy sản. Hội nghị đồng thời tập trung vào những loài cá nuôi có tiềm năng tăng trưởng trong giai đoạn tới.
Đối với Việt Nam: cần theo dõi sát các thảo luận về El Niño trong những ngày tới vì tác động có thể lan từ nguồn bột cá – dầu cá, nhiệt độ vùng nuôi, dịch bệnh đến sản lượng tôm và cá. Phần thuế quan cũng đặc biệt liên quan trong bối cảnh thương mại thủy sản vào Mỹ đang chịu nhiều lớp thuế và rủi ro chính sách.
2. Indonesia: xuất khẩu thủy sản nửa đầu năm đạt khoảng 3 tỷ USD, tôm thẻ tiếp tục dẫn đầu. Bộ Hàng hải và Nghề cá Indonesia vừa công bố xuất khẩu thủy sản 6 tháng đầu năm đạt 566.250 tấn, trị giá khoảng 3 tỷ USD. Tôm thẻ chân trắng vẫn là nhóm xuất khẩu chủ lực. Chính phủ Indonesia cho rằng việc mở rộng chương trình chứng nhận chất lượng đã hỗ trợ khả năng tiếp cận thị trường quốc tế.
Đối với tôm Việt Nam: Indonesia tiếp tục là đối thủ đáng theo dõi trong nhóm tôm châu Á. Đáng chú ý không chỉ là sản lượng mà là việc nước này đang sử dụng chứng nhận và kiểm soát chất lượng như công cụ mở thị trường, trong khi trước đó người nuôi Indonesia đã phản ánh sức ép cạnh tranh giá từ Ecuador và Ấn Độ.
3. Nga: vụ cá hồi Viễn Đông xuống mức thấp nhất nhiều năm, mới đạt khoảng 97.000 tấn. Fishnews ngày 22/9 cho biết tính đến 20/9, tổng khai thác cá hồi Thái Bình Dương tại Viễn Đông Nga chỉ khoảng 97.000 tấn; cá hồi hồng, loài có sản lượng lớn nhất, giảm đặc biệt mạnh. Các hiệp hội nghề cá Nga đang yêu cầu đánh giá tác động kinh tế trên toàn chuỗi từ khai thác, cảng, chế biến đến thị trường.
Một phân tích khác của ngành Nga cho rằng nước biển ấm và El Niño mạnh là những nguyên nhân quan trọng của vụ cá hồi yếu năm nay.
Đối với thị trường: nguồn cá hồi tự nhiên Nga tiếp tục căng, củng cố áp lực giá đối với cá hồi nguyên liệu, trứng cá và các sản phẩm liên quan tại Nga – Nhật Bản – Đông Bắc Á.
4. Nga: nguồn cá tuyết biển Barents có thể bắt đầu phục hồi từ năm 2027. Viện nghiên cứu nghề cá Nga cho biết xu hướng suy giảm trữ lượng cá tuyết kéo dài từ năm 2015 có dấu hiệu dừng lại. Dự kiến tổng sản lượng khai thác cho phép năm 2027 có thể cao hơn khoảng 10% so với 2026; đến cuối thập kỷ có thể phục hồi về khoảng 400.000 tấn.
Đối với cá thịt trắng Việt Nam: đây là tín hiệu trung hạn cần lưu ý. Nguồn cá tuyết hiện đang hạn chế và giá cao, tạo khoảng trống cho cá tra tại một số thị trường; nếu nguồn cá tuyết bắt đầu phục hồi từ 2027, mức độ cạnh tranh trong phân khúc cá thịt trắng có thể tăng trở lại.
5. Nga và Oman thúc đẩy mở cửa thương mại thủy sản. Rosselkhoznadzor và phía Oman đang làm việc về việc đăng ký thêm các doanh nghiệp Oman muốn xuất khẩu thủy sản sang Nga. Cơ quan Nga cho biết những cơ sở đã được phê duyệt có thể nối lại giao hàng và hướng dẫn phía Oman quy trình để doanh nghiệp mới được tiếp cận thị trường.
Đối với Việt Nam: Nga đang chủ động đa dạng hóa nguồn nhập khẩu thủy sản từ các nước không thuộc phương Tây. Oman có thế mạnh về cá nổi và thủy sản khai thác; nếu nguồn cung này mở rộng, cạnh tranh tại thị trường Nga có thể tăng ở một số nhóm cá biển.
6. Nga – Venezuela ký quy định thú y cho thương mại thủy sản hai chiều. Rosselkhoznadzor và Bộ Nghề cá – Nuôi trồng thủy sản Venezuela đã ký nghị định thư về yêu cầu thú y và vệ sinh đối với sản xuất, vận chuyển, lưu kho và kinh doanh thủy sản khai thác và nuôi trồng dành cho thương mại song phương. Hai bên nhấn mạnh truy xuất và an toàn thú y là điều kiện của cơ chế mới.
Diễn biến này tiếp tục cho thấy Nga đang mở thêm nguồn cung thủy sản từ Mỹ Latinh đồng thời với việc dịch chuyển thương mại sang BRICS và các thị trường ngoài phương Tây.
7. Nga đề xuất tiến tới một hệ thống chứng nhận thủy sản chung trong BRICS. Các cuộc thảo luận mới tại Diễn đàn Công nghiệp Thủy sản Quốc tế cho thấy Nga coi sự khác biệt về chứng nhận sản phẩm, cơ sở và tàu giữa các nước BRICS là một rào cản thương mại lớn. Một hướng được đề xuất là từng bước công nhận lẫn nhau về yêu cầu, kết quả kiểm tra và chứng từ.
Nga hiện xuất khoảng 4 tỷ USD thủy sản sang BRICS, tương đương 59% lượng và 52% giá trị xuất khẩu thủy sản của nước này; dư địa tăng thêm được ước tính khoảng 2 tỷ USD/năm.
Đối với Việt Nam: chưa có cơ chế chứng nhận chung nào được thiết lập, nhưng nếu BRICS tiến tới hài hòa tiêu chuẩn, luồng thủy sản Nga – Trung Quốc – Brazil – Ấn Độ có thể thuận lợi hơn, tác động tới cạnh tranh tại các thị trường châu Á.
8. Nga: ngành chế biến chuyển mạnh sang thực phẩm ăn ngay và chế biến nhanh. Tổng kết Seafood Expo Russia 2026 cho thấy nhiều doanh nghiệp giới thiệu sản phẩm theo hướng ăn ngay, chế biến nhanh, hương vị mới và phối hợp nhiều nguyên liệu, thay vì chỉ bán cá đông lạnh hoặc nguyên liệu sơ chế.
Đối với Việt Nam: đây là xu hướng tương đồng với Mỹ và Nhật Bản mà các bản gần đây đã ghi nhận. Cạnh tranh thủy sản ngày càng chuyển từ “loài cá + giá/kg” sang mức độ tiện lợi, công thức sản phẩm và khả năng giải quyết một bữa ăn.
9. Chứng nhận thủy sản nuôi tiếp tục ảnh hưởng rõ tới lựa chọn của người tiêu dùng. Khảo sát người tiêu dùng toàn cầu 2026 của ASC công bố mới cho thấy tiêu dùng thủy sản đang phục hồi, trong khi mức độ quan tâm tới tính bền vững tăng lên; ASC cho biết nhãn của tổ chức tiếp tục là nhãn thủy sản nuôi được nhận biết nhiều nhất trong số các hệ thống được khảo sát.
Đối với tôm và cá tra Việt Nam: chứng nhận không còn chỉ là điều kiện của nhà nhập khẩu mà ngày càng được đưa trực tiếp tới người tiêu dùng và điểm bán, nhất là tại các thị trường phát triển.
10. Mỹ – EU: ngành thủy sản Mỹ phản ứng với yêu cầu truy xuất của EU sau khi vấn đề chứng từ làm gián đoạn thương mại. Các tổ chức thủy sản Mỹ đang đề nghị điều chỉnh một số yêu cầu truy xuất của EU sau khi những vướng mắc về hồ sơ ảnh hưởng tới hàng nghìn tấn sản phẩm.
Đối với Việt Nam: đáng chú ý ở chỗ ngay cả ngành thủy sản Mỹ cũng gặp khó khi EU nâng mức kiểm soát chứng từ. Điều này củng cố cảnh báo rằng với CATCH, chứng thư khai thác và truy xuất điện tử, độ chính xác và tính đồng nhất dữ liệu sẽ ngày càng quyết định khả năng thông quan, không chỉ việc doanh nghiệp có chứng từ hay không.