(vasep.com.vn) Chương trình chứng nhận thủy sản bền vững chưa mang lại lợi ích kinh tế tương xứng cho ngư dân quy mô nhỏ, dù được kỳ vọng thúc đẩy hoạt động khai thác có trách nhiệm và tạo cơ hội bán hàng với giá cao hơn.
Một nghiên cứu mới cho thấy ngư dân chỉ nhận được khoảng 4–22% giá bán lẻ cuối cùng của sản phẩm thủy sản, trong khi phần lớn giá trị thuộc về các doanh nghiệp nhập khẩu, phân phối và bán lẻ. Nghiên cứu xem xét ba nghề cá quy mô nhỏ cung ứng cho thị trường Mỹ và châu Âu, gồm cá ngừ vằn tại Maldives, cá ngừ vây vàng tại Indonesia và ghẹ xanh tại Ấn Độ.
Tại Maldives, chứng nhận của Hội đồng Quản lý Biển (MSC) mang lại lợi ích hạn chế cho ngư dân do cạnh tranh với các đội tàu công nghiệp cũng được chứng nhận. Tại Ấn Độ, lợi nhuận của ngư dân khai thác ghẹ xanh gần như không khác biệt giữa nhóm tham gia và không tham gia chương trình cải thiện nghề cá. Các khoản nợ với doanh nghiệp chế biến và trung gian cũng có thể khiến ngư dân không được hưởng phần thu nhập tăng thêm.
Trong khi đó, nghề cá ngừ vây vàng tại Indonesia ghi nhận kết quả tích cực hơn: ngư dân nhận được 22% giá bán lẻ cuối cùng. Theo nhóm nghiên cứu, sự tham gia của các tổ chức địa phương giúp tăng tính minh bạch, xây dựng lòng tin và kết nối ngư dân với doanh nghiệp thủy sản.
Nghiên cứu cũng chỉ ra sự khác biệt giữa các hệ thống chứng nhận. MSC tập trung vào tính bền vững môi trường, trong khi Fair Trade bổ sung các tiêu chí về tiền lương công bằng, điều kiện làm việc an toàn và hỗ trợ cộng đồng.
Kết quả cho thấy chứng nhận bền vững không đồng nghĩa với việc giá trị được phân chia công bằng. Để các chương trình phát huy hiệu quả, cần tăng tính minh bạch trong chuỗi cung ứng và bảo đảm ngư dân có tiếng nói trong những quyết định ảnh hưởng trực tiếp đến sinh kế của họ.