(vasep.com.vn) 4 tháng đầu năm 2026, xuất khẩu thủy sản Việt Nam sang Nhật Bản đạt 429,1 triệu USD, tăng 1,8% so với cùng kỳ năm 2025. Nếu chỉ nhìn vào con số tổng, có thể thấy đây là một thị trường tương đối ổn định. Tuy nhiên, đi sâu vào cơ cấu sản phẩm, mức tăng này không phản ánh một sự phục hồi đồng đều của nhu cầu tiêu dùng tại Nhật Bản, mà cho thấy thị trường đang dịch chuyển rất rõ theo hướng: ưu tiên sản phẩm tiện lợi, chế biến sâu, giá hợp lý và phù hợp với áp lực chi tiêu của người dân Nhật. Nói cách khác, Nhật Bản không phải đang “mua nhiều hơn”, mà đang “mua khác đi”.
Đồng Yên yếu và sức ép chi tiêu đang thay đổi giỏ hàng thủy sản tại Nhật
Năm 2026, kinh tế Nhật Bản chưa rơi vào suy thoái, nhưng cũng chưa tạo được cảm giác phục hồi mạnh trong tiêu dùng. Chính phủ Nhật vẫn đánh giá nền kinh tế đang phục hồi ở mức vừa phải, song tâm lý tiêu dùng tiếp tục khá yếu. Trong bối cảnh đó, giá nhập khẩu tính theo đồng Yên tăng rất mạnh do tác động kép từ chi phí năng lượng, logistics và sự suy yếu của đồng Yên.
Tháng 4/2026, chỉ số giá nhập khẩu tính bằng Yên của Nhật tăng tới 17,5% so với cùng kỳ năm trước – mức tăng mạnh nhất kể từ cuối năm 2022. Chi tiêu hộ gia đình Nhật trong tháng 3/2026 cũng giảm gần 3% so với cùng kỳ, đánh dấu tháng giảm thứ tư liên tiếp. Điều này tác động trực tiếp tới ngành thủy sản nhập khẩu.
Số liệu hải quan Nhật Bản cho thấy trong tháng 4/2026, nhập khẩu cá từ châu Á vào Nhật tăng 6,6% về giá trị nhưng giảm 3% về lượng. Riêng ASEAN gần như đi ngang về giá trị nhưng giảm tới gần 15% về lượng.
Điều đó cho thấy người mua Nhật vẫn duy trì nhập khẩu thủy sản, nhưng họ đang giảm khối lượng, kiểm soát tồn kho và ưu tiên những sản phẩm có khả năng bán nhanh, chế biến sẵn hoặc tối ưu chi phí tiêu dùng.
Đây chính là chìa khóa để lý giải vì sao một số nhóm hàng của Việt Nam tăng rất mạnh, trong khi nhiều nhóm khác lại giảm sâu.
Nhật Bản chưa có sức bật, nhu cầu “mua có chọn lọc”
Nếu nhìn toàn bộ bức tranh, có thể thấy: Nhật Bản không phải là thị trường tăng trưởng bùng nổ trong năm 2026. Nhưng đây vẫn là thị trường cực kỳ quan trọng vì họ đang tái cấu trúc cách tiêu dùng và chuỗi cung ứng thủy sản.
Trong bối cảnh đó, Việt Nam đang hưởng lợi ở những nhóm hàng chế biến sâu, hàng tiện lợi, giá hợp lý, gia công tái xuất và chuỗi chế biến cho doanh nghiệp Nhật. Ngược lại, các nhóm nguyên liệu thô, sản phẩm cao cấp, hàng phụ thuộc sức mua tự do của hộ gia đình đang chịu áp lực rõ rệt.
Vì vậy, con số tăng 1,8% của thị trường Nhật không phải là một mức tăng “nhạt”, mà thực ra phản ánh một quá trình chuyển dịch cấu trúc rất rõ bên trong thị trường này.
Và nếu nhìn đúng logic đó, có thể thấy Nhật Bản vẫn là thị trường rất có chiều sâu cho thủy sản Việt Nam — nhưng là chiều sâu của chế biến, tiện lợi và tham gia chuỗi cung ứng, chứ không còn là câu chuyện tăng trưởng đơn thuần bằng sản lượng như trước.