(vasep.com.vn) Năm 2016, tổng sản lượng cá đáy dự kiến tăng 220.000 tấn, chủ yếu là do sản lượng khai thác cá minh thái Alaska tăng. Các nguồn cá tuyết cod Biển Barents giảm nhẹ, trong khi ở phía đông Canada nguồn cá tuyết cod bắt đầu nhiều lên. Giá cá tuyết cod dự kiến tăng 14%-15% năm 2016.
Nguồn cá đáy
Theo Diễn đàn cá đáy (Groundfish Forum) tại Cape Town tháng 10/2015, tổng sản lượng đánh bắt cá đáy dự kiến tăng 220.000 tấn lên 7,33 triệu tấn năm 2016, chủ yếu do sản lượng cá minh thái Alaska dự kiến tăng. Sản lượng cá minh thái Alaska tăng từ 3,2 triệu tấn (năm 2014), lên 3,4 triệu tấn (năm 2015). Sản lượng đánh bắt cá tuyết cod Đại Tây Dương dự kiến ổn định ở mức 1,3 triệu tấn, trong khi cá tuyết haddock dự kiến tăng từ 342.000 tấn (năm 2015) lên 366.000 tấn (năm 2016), cá hồi saithe tăng từ 293.000 tấn lên 304.000 tấn và cá tuyết hake tăng từ 880.000 tấn lên 915.000 tấn. Ngoài ra, các loài cá đáy khác dự kiến có thay đổi nhỏ về khối lượng.
Diễn đàn cá đáy cũng cho biết, Nga dự kiến tăng tổng sản lượng đánh bắt lên 5 triệu tấn (năm 2015), từ 4,2 triệu tấn (năm 2014). Trong đó, sản lượng cá đáy các loại là 2,4 triệu tấn. Sản lượng cá tuyết cod của Nga dự kiến đạt 390.000 tấn, trong khi sản lượng cá minh thái Alaska nước này dự kiến khoảng 1,73 triệu tấn.
Nguồn lợi cá tuyết cod biển Barents giảm trong những năm gần đây. Các khối cá lớn năm 2004 và 2005 dần biến mất, thay vào đó là các khối cá nhỏ hơn. Các nhà khoa học Viện nghiên cứu biển Na Uy dự đoán, có một sinh khối tương đối ổn định khoảng 3 triệu tấn, sẽ nâng tổng hạn ngạch ở vùng biển Barents lên 800.000 tấn. Tuy nhiên, có những dấu hiệu cho thấy nguồn lợi cá ốt vảy khu vực này còn yếu, mà cá ốt vảy là thức ăn chính cho cá tuyết nên sẽ ảnh hưởng đến nguồn cá tuyết những năm tới. Do đó, về dài hạn dự báo sinh khối 3 triệu tấn có thể quá lạc quan.
Cá tuyết cod có dấu hiệu trở lại vùng đông bắc Canada, sau nhiều thập kỷ với lượng đánh bắt khan hiếm. Khi trữ lượng cá tuyết cod giảm mạnh năm 1992, chính quyền Canada cấm khai thác tất cả các loại cá tuyết cod (ngoại trừ khu vực câu cá giải trí), và chế độ nghiêm ngặt này đến bây giờ vẫn có hiệu lực. Mặt khác, tại vùng Vịnh Maine của Hoa Kỳ, các quy định không được thực hiện nghiêm ngặt, trong đó trữ lượng cá tuyết cod còn thấp do quản lý yếu kém và vùng nước ấm ít.
Trữ lượng cá tuyết cod biển Baltic bị khai thác quá mức một thời gian, do vậy năm 2016, hạn ngạch đánh bắt cá tuyết cod dự kiến giảm 20%. Phía Đông biển Baltic, hạn ngạch đánh bắt dự kiến giảm từ 15.900 tấn (năm 2015) xuống còn 12.720 tấn (năm 2016), trong khi phía Tây, hạn ngạch đánh bắt dự kiến giảm từ 51.429 tấn xuống còn 41.143 tấn.
Bộ sản xuất Peru có một cuộc khảo sát mới về các nguồn cá tuyết hake (Merluccius gayi) ở miền bắc Peru. Cuộc khảo sát diễn ra vào giữa tháng 10/2015, tuy nhiên kết quả vẫn đang được xử lý.
Tổng hạn ngạch đánh bắt cho phép (TAC) cho cá tuyết hake (Merluccius hubbsi) trong vùng đánh cá chung của Argentina và Uruguay giảm xuống còn 50.000 tấn năm 2016.
Nguồn cá tuyết hake phía tây Địa Trung Hải bị khai thác quá mức trong nhiều năm qua. Do vậy, tháng 2/2014, Viện Khoa học biển đưa ra chế độ đồng quản lý giữa ngư dân và các nhà nghiên cứu để cải thiện tình hình. Năm 2015, lệnh cấm đánh bắt được đưa ra có sức ảnh hưởng tốt. Các cuộc khảo sát hàng tháng để xác định tác động của lệnh cấm đánh bắt cho thấy trữ lượng cá tuyết hake tại vùng biển Catalan đã tăng lên.
Chế biến
Nga áp đặt lệnh cấm NK thực phẩm đối với một số quốc gia vào giữa năm 2014, nên hiện tại Nga phải xây dựng chiến lược mới cho ngành công nghiệp trong nước. Đối với cá thịt trắng, chế biến trong nước sẽ tăng do Nga đang hướng tới tự cung tự cấp. Nga là một trong những nước sản xuất cá thịt trắng lớn nhất thế giới, tuy nhiên trước đây, hầu hết các sản phẩm cá thịt trắng của Nga đều được XK sang Trung Quốc để chế biến và tái XK. Mặc dù Trung Quốc không nằm trong lệnh cấm NK, chế biến cá thịt trắng của Nga dự kiến tăng do nhu cầu tự túc tăng. Theo đó, tiêu thụ cá thịt trắng chế biến trong nước sẽ tăng. Như vậy, trong tương lai, lĩnh vực chế biến thủy sản của Nga sẽ phát triển.
Thương mại
Trong 3 quý đầu năm 2015, XK cá đáy Na Uy giảm về khối lượng, nhưng tăng về giá trị do giá XK cao hơn so với năm 2014. XK cá tuyết cod Na Uy đạt 156.116 tấn, trị giá 5,8 tỷ NOK (giá FOB), so với 197.302 tấn, trị giá 5,1 tỷ NOK cùng kỳ năm 2014. Do đó, giá XK trung bình cá tuyết cod tăng 44%. Tương tự, XK cá hồi saithe giảm nhẹ về khối lượng, từ 55.314 tấn (năm 2014) xuống còn 54.446 tấn (năm 2015), nhưng giá trị XK tăng 11%, đạt 1,5 tỷ NOK. XK cá tuyết haddock giảm từ 45.871 tấn xuống còn 37.420 (-22,6%), tuy nhiên giá XK cá tuyết haddock tăng nhẹ nên giá trị XK giảm gần 15%.
XK của sản phẩm cá đáy truyền thống như cá clipfish, cá ướp muối và cá hồi phơi khô không muối đều giảm trong 9 tháng đầu năm 2015, tuy nhiên giá XK các sản phẩm này tăng đáng kể. Mùa hè ẩm ướt ở Na Uy ảnh hưởng đến sản xuất cá hồi phơi khô không muối và cá khô ướp muối, do vậy thương nhân không thể thu mua cá tuyết cod phơi khô có chất lượng.
XK philê cá minh thái Alaska đông lạnh của Trung Quốc đạt đỉnh điểm năm 2013, tuy nhiên sau đó giảm. Những tháng đầu năm 2015, XK cá minh thái của Trung Quốc tiếp tục giảm, từ 206.500 tấn 9 tháng đầu năm 2014 xuống còn 191.300 tấn cùng kỳ năm 2015 (-7,4%); với các thị trường chính là Hoa Kỳ, Pháp và Brazil.
Các thị trường khác
NK cá tuyết cod của Mỹ giảm 10,5% trong 3 quý đầu năm 2015. NK cá tuyết cod philê và nguyên con đều giảm, do Trung Quốc - nước cung cấp chính cho Mỹ, đều giảm cả 2 nhóm sản phẩm này. Trong đó, XK cá tuyết cod philê sang Mỹ của Trung Quốc giảm 8,3%, trong khi XK nguyên con giảm 21,8%. Ngoài ra, XK của các nước lớn khác sang Mỹ cũng giảm. Riêng XK cá tuyết cod philê của Canada và nguyên con của Nga và Argentina tăng.
Tuy vậy, Trung Quốc vẫn là nước NK cá minh thái lớn. Trong 9 tháng đầu năm 2015, NK cá minh thái Alaska đông lạnh nguyên con của Trung Quốc tăng nhẹ. Hiện tại, Trung Quốc NK ít cá tuyết cod đông lạnh nguyên con hơn. Trong 9 tháng đầu năm 2015, NK các sản phẩm này giảm 11%, đạt 135.000 tấn so với cùng kỳ năm 2014.
Surimi
Sản xuất surimi châu Á giảm, do vậy, các nhà sản xuất Mỹ hướng tới tăng cường sản xuất trong nước, gồm cả sản xuất trên biển và tại các nhà máy. Tuy nhiên, sản lượng khai thác cá trích Thái Bình Dương của Mỹ (còn gọi là cá tuyết Mỹ) thấp đã đặt dấu chấm hết cho kế hoạch này. Hạn ngạch cá tuyết Mỹ năm 2015 tăng, tuy nhiên, đến cuối tháng 10/2015, sản lượng đánh bắt chỉ đạt 40% do lượng khai thác khan hiếm. Sản lượng thấp ảnh hưởng đến hiệu quả sản xuất chả cá surimi. Ngược lại, sản xuất surimi cá minh thái Alaska phát triển tốt.
Giá
Giá philê cá tuyết cod cấp đông trên biển ổn định trong năm 2015. Nhu cầu sản phẩm này hiện tại khá mạnh, dù sản lượng đánh bắt gần đây không cao.
Đối với cá minh thái Alaska, tháng 12/2015, giá cá minh thái bỏ đầu và ruột của Nga tại Vladivostok là 1,06 EUR/kg, trong khi ở Moscow là 1,31 EUR/kg.
Giá cá tuyết cod Na Uy dự kiến tăng 14-15% năm 2016, vì hạn ngạch đánh bắt giảm, do đó XK cá tuyết cod Na Uy sẽ dự kiến giảm. Ngoài ra, tỷ giá hối đoái cũng sẽ đóng một vai trò trong đó. Hiện nay, đồng krone (NOK) đang ở mức thấp 10 năm so với đồng USD, tuy nhiên, năm 2016, đồng NOK Na Uy dự kiến mạnh lên so với đồng USD.
Giá cá tuyết haddock bỏ đầu và ruột đang ở mức rất thấp, và còn có thể giảm hơn nữa. Hạn ngạch chung của Nga và Na Uy năm 2016 là 244.000 tấn. Do vậy, năm 2016 sẽ có nhiều cá tuyết haddock được đưa vào thị trường hơn, gây thêm áp lực về giá.
Triển vọng
Năm 2016, nguồn cung cá đáy sẽ tăng 220.000 tấn, chủ yếu do sản lượng cá minh thái Alaska tăng. Nguồn cung cá tuyết cod dự kiến tương đối ổn định, và giá dự kiến tăng 15%. Thương mại quốc tế có thể bị ảnh hưởng bởi chế biến cá đáy trong nước của Nga tăng, do vậy, NK cá đáy chế biến vào Nga sẽ giảm.
Diệu Thúy