IAEA triển khai dự án 5 năm ứng dụng công nghệ hạt nhân chống gian lận thủy sản

Theo IAEA, tiêu thụ thủy sản toàn cầu đã tăng gần gấp đôi kể từ thập niên 1960 và dự kiến tiếp tục tăng mạnh đến năm 2050, kéo theo nguy cơ gian lận thương mại ngày càng gia tăng. Các hình thức gian lận phổ biến gồm: thay thế loài có giá trị cao bằng loài rẻ hơn, ghi sai nguồn gốc khai thác, bán sản phẩm đông lạnh dưới dạng tươi sống hoặc sử dụng phụ gia không khai báo.

Dự án, mang tên “Xác định nguồn gốc và tính xác thực thủy sản bằng công nghệ hạt nhân”, sẽ xây dựng các cơ sở dữ liệu “dấu vân tay” đồng vị và phân tử cho từng nhóm sản phẩm. Các dữ liệu này được tích hợp vào hệ thống truy xuất nguồn gốc số, giúp cơ quan quản lý và doanh nghiệp xác minh nguồn gốc và phát hiện gian lận hiệu quả hơn.

Công nghệ đồng vị bền cho phép xác định nguồn gốc địa lý của thủy sản thông qua tỷ lệ các nguyên tố như oxy, hydro, lưu huỳnh trong môi trường sống. Trong khi đó, các kỹ thuật như cộng hưởng từ hạt nhân (NMR) và khối phổ độ phân giải cao có thể nhận diện loài, phát hiện phụ gia, xác định sản phẩm đã qua cấp đông hay phát hiện tồn dư kim loại nặng và chất cấm.

IAEA cho biết các quốc gia tham gia sẽ được hỗ trợ về công nghệ, đào tạo và xây dựng quy trình phân tích phù hợp. Đồng thời, các cơ sở dữ liệu sẽ được thiết kế riêng theo từng quốc gia, phản ánh đặc trưng sinh thái và chuỗi thực phẩm địa phương, qua đó nâng cao độ chính xác trong kiểm tra.

Kết quả dự án dự kiến sẽ được chia sẻ rộng rãi cho cộng đồng khoa học và các bên liên quan, góp phần tăng cường minh bạch thị trường và bảo vệ người tiêu dùng. Tuy nhiên, việc quản lý và chia sẻ dữ liệu sẽ được kiểm soát chặt chẽ nhằm tránh nguy cơ bị lợi dụng cho mục đích gian lận.

Trong bối cảnh các thị trường nhập khẩu ngày càng siết chặt yêu cầu truy xuất nguồn gốc và an toàn thực phẩm, sáng kiến này được kỳ vọng sẽ hỗ trợ các quốc gia, trong đó có các nước xuất khẩu thủy sản, nâng cao năng lực tuân thủ và tăng tính cạnh tranh trên thị trường quốc tế.