(vasep.com.vn) Bức tranh thủy sản thế giới ngày 12/8 ghi nhận những tín hiệu phục hồi giá nguyên liệu tại các thủ phủ tôm, cá rô phi lớn nhưng đi kèm thách thức từ biến động nguồn cung tự nhiên và áp lực chính sách thương mại. Trong khi giá tôm Ecuador, Ấn Độ và cá rô phi Trung Quốc đồng loạt nhích nhẹ mở ra dư địa cạnh tranh tốt hơn cho tôm, cá tra Việt Nam, ngành thủy sản toàn cầu cũng chứng kiến những chuyển dịch chiến lược dài hạn: từ xu hướng tự động hóa mạnh mẽ trong chế biến cá ngừ, sự trỗi dậy của công nghệ giám sát vệ tinh chống khai thác IUU, cho đến bài học bứt phá kim ngạch từ thương hiệu văn hóa của Hàn Quốc.
1. Giá tôm nguyên liệu Ecuador và Ấn Độ cùng nhích lên trong tuần 33
Ngày 11/8, giá tôm tại trại ở cả Ecuador và Ấn Độ tăng nhẹ, trong bối cảnh áp lực nguồn cung tạm giảm do thời tiết, lũ lụt và kỳ nghỉ.
Đây là tín hiệu đáng chú ý sau nhiều tuần giá Ecuador chịu sức ép, nhưng chưa đủ để kết luận giá đã bước vào xu hướng tăng bền vững. Điều cần xác nhận tiếp là liệu giá ex-farm tăng có truyền sang giá HOSO chào Trung Quốc và HLSO/peeled chào Mỹ hay không.
Hàm ý: Nếu Ecuador và Ấn Độ cùng tăng giá nguyên liệu, khoảng cách chi phí với tôm Việt Nam có thể thu hẹp phần nào; nhưng lợi thế thuế và quy mô của hai nguồn cung này tại Mỹ vẫn rất đáng kể.
2. EU lo ngại cá ngừ Mexico được miễn thuế hoàn toàn sau 7 năm
Ngày 11/8, EU Market Advisory Council cảnh báo việc tự do hóa cá ngừ Mexico có thể gây sức ép lên đội tàu và ngành chế biến cá ngừ EU. Theo hiệp định EU–Mexico mới, thuế đối với pre-cooked tuna loins và canned tuna sẽ được giảm dần và xóa bỏ hoàn toàn sau 7 năm; frozen tuna fillets của Mexico đã được hưởng miễn thuế từ năm 2020.
MAC đồng thời đề nghị EU duy trì kiểm soát chặt về vệ sinh, môi trường, lao động và tính bền vững đối với cá ngừ Mexico.
Tác động tới cá ngừ Việt Nam
Đây là thay đổi cạnh tranh dài hạn đáng quan tâm. Mexico có:
- đội tàu khai thác riêng;
- vị trí gần thị trường Mỹ;
- khả năng tiếp cận EU được cải thiện;
- ngành đồ hộp tương đối phát triển.
Khi thuế EU giảm dần, cá ngừ Mexico sẽ cạnh tranh trực tiếp hơn với sản phẩm Việt Nam, Ecuador và Thái Lan.
3. Philippines: Tòa án Tối cao bác yêu cầu bắt buộc giám sát tàu – cơ quan nghề cá đề nghị xem xét lại
Tòa án Tối cao Philippines đã bác một quy định bắt buộc sử dụng hệ thống giám sát tàu, cho rằng biện pháp này có vấn đề về quyền hiến định; cơ quan nghề cá Philippines đang đề nghị xem xét lại quyết định.
Đây là diễn biến quan trọng về IUU và traceability trong ASEAN. Nếu việc giám sát tàu bị thu hẹp, Philippines có thể gặp khó khăn hơn trong chứng minh tính hợp pháp và giám sát nghề cá với các thị trường như Mỹ và EU.
4. Cá hồi Alaska vẫn thiếu hụt đáng kể so với kỳ vọng
Dữ liệu mới cho thấy sản lượng sockeye tại Bristol Bay đạt 29,75 triệu con, vẫn thấp hơn dự báo trước mùa 32,2 triệu con. Cá hồi chum toàn Alaska mới đạt 7,35 triệu con, giảm 61% so với 2025; pink salmon đạt 10,65 triệu con, trong đó Southeast Alaska mới khoảng 4,5 triệu con so với dự báo trước mùa 19 triệu.
Nguồn cung cá hồi tự nhiên Mỹ yếu có thể hỗ trợ giá wild salmon và gián tiếp tạo thêm không gian cho cá hồi nuôi Na Uy/Chile tại thị trường Mỹ.
5. Chile: xuất khẩu cá hồi tăng mạnh dù sản lượng tháng 6 chậm lại
Xuất khẩu cá hồi Chile tăng 20,7% từ đầu năm, trong khi sản lượng Atlantic salmon sáu tháng đạt 376.385 tấn, +7,85%. Riêng tháng 6, sản lượng giảm xuống 57.017 tấn, thấp hơn 7,89% so với tháng 5 và 15,72% so với cùng kỳ.
Điều này cho thấy nguồn cung Chile H1 vẫn cao, nhưng đà tăng có thể chậm lại trong H2 nếu biomass hiện tại không hỗ trợ mức thu hoạch cao.
6. Giá cá rô phi Trung Quốc tiếp tục tăng, người nuôi bắt đầu mạnh dạn thả giống
Giá tilapia tại Trung Quốc tiếp tục đi lên, cải thiện tâm lý người nuôi và thúc đẩy hoạt động thả giống. Nguồn cung cá thịt trắng giá thấp của Trung Quốc đang có dấu hiệu thắt lại.
Đây là thông tin đáng chú ý đối với cá tra Việt Nam. Cá rô phi Trung Quốc là đối thủ cạnh tranh trực tiếp với cá tra tại nhiều thị trường. Nếu giá nguyên liệu cá rô phi duy trì cao, khoảng cách giá giữa hai sản phẩm thu hẹp và có thể cải thiện vị thế cạnh tranh của cá tra.
7. Ngành cá ngừ chế biến tiếp tục tự động hóa mạnh
JBT Marel cho biết cá ngừ có thể trở thành trụ cột thứ ba trong mảng thiết bị chế biến thủy sản của tập đoàn, sau khi hợp tác với Dongwon. Hướng phát triển tập trung vào tự động hóa dây chuyền chế biến cá ngừ nhằm tăng hiệu suất và giảm phụ thuộc lao động.
Đây là tín hiệu đáng quan tâm đối với Việt Nam và Thái Lan – hai trung tâm chế biến cá ngừ lớn của châu Á. Khi các tập đoàn lớn tăng tự động hóa, cạnh tranh sẽ chuyển mạnh từ chi phí lao động sang năng suất, tỷ lệ thu hồi thịt, tiết kiệm nguyên liệu và kiểm soát chất lượng.
8. Peru đứng trước quyết định quan trọng về việc có mở lại vụ cá cơm hay không
Các nhà khoa học Peru đang tiến hành đánh giá mang tính quyết định đối với vụ khai thác cá cơm tại vùng Bắc–Trung Peru. Vụ khai thác hiện bị đình chỉ và ngành đang chờ kết quả khoa học để xác định liệu hoạt động đánh bắt có thể được nối lại hay không.
Đây là một trong những diễn biến cần theo dõi sát nhất đối với bột cá và dầu cá toàn cầu. Peru là nhà sản xuất nguyên liệu biển lớn nhất thế giới; nếu mùa vụ phải kết thúc sớm, nguồn cung bột cá sẽ tiếp tục căng và giá khó giảm đáng kể.
9. Nhật Bản: giá cá hồi coho Chile tăng vì tồn kho thấp và cá hồi tự nhiên thiếu
Giá cá hồi coho Chile tại Nhật Bản đang tăng do tồn kho thấp, trong khi sản lượng cá hồi tự nhiên Nhật Bản yếu.
Diễn biến này nối tiếp dự báo trước đó rằng lượng cá hồi mùa thu quay về Hokkaido năm nay có thể giảm mạnh. Nếu nguồn cá tự nhiên tiếp tục thiếu, Nhật Bản sẽ phải dựa nhiều hơn vào cá hồi nuôi nhập khẩu.
Trong khi đó, nhà nuôi cá hồi vân lớn nhất Nhật Bản, Okamura Foods, đặt mục tiêu nâng sản lượng lên 5.000 tấn, mở rộng năng lực nuôi cá giống; doanh nghiệp dự báo doanh số tiếp tục tăng hai chữ số trong năm tài chính kết thúc tháng 6/2027.
10. Thuế Mỹ tiếp tục gây sức ép lên ngành thủy sản nội địa
Tác động của chính sách thuế mới đang lan sang chính các doanh nghiệp thủy sản Mỹ; một số ngành và bang phụ thuộc vào nguyên liệu nhập khẩu bắt đầu phản ánh chi phí tăng. Đồng thời, Trung Quốc đang tìm cách tham gia vụ Brazil khiếu kiện các biện pháp thuế của Mỹ tại WTO.
Điều này củng cố nhận định rằng cuộc tranh luận tại Mỹ đang dần chuyển từ “bảo vệ sản xuất trong nước” sang câu hỏi ai thực sự phải chịu chi phí của thuế – nhà xuất khẩu, nhà nhập khẩu, nhà chế biến hay người tiêu dùng.
11. IUU: công nghệ phát hiện “tàu tối” ngày càng tiến bộ
Một nghiên cứu mới công bố ngày 10/8 sử dụng ảnh ánh sáng ban đêm từ vệ tinh kết hợp deep learning để nhận diện tàu cá không phát AIS. Khi thử nghiệm tại vùng biển phía Tây Ấn Độ, hệ thống phát hiện hơn 31.500 lượt tàu, nhưng chỉ khoảng 22,7% có tín hiệu AIS tương ứng.
Đây chưa phải quy định IUU mới, nhưng là chỉ báo đáng chú ý: năng lực giám sát khai thác đang chuyển nhanh từ VMS/AIS đơn thuần sang đối chiếu đa nguồn dữ liệu vệ tinh. Điều này sẽ làm việc che giấu hoạt động của tàu cá ngày càng khó hơn.
12. Hàn Quốc: xuất khẩu thủy sản tiếp tục được dẫn dắt bởi rong biển
Rong biển gim tiếp tục là mặt hàng xuất khẩu thủy sản lớn nhất của Hàn Quốc, chiếm khoảng một phần ba giá trị xuất khẩu; kim ngạch đạt khoảng 1,1 tỷ USD, mức cao kỷ lục và tăng 13,7% so với năm trước trong kỳ số liệu được đề cập.
Hàn Quốc đang cho thấy một hướng đi đáng tham khảo: thay vì chỉ cạnh tranh bằng nguyên liệu, nước này xây dựng sản phẩm chế biến, thương hiệu và tiêu dùng gắn với làn sóng văn hóa Hàn Quốc.