(vasep.com.vn) Thị trường cá thịt trắng toàn cầu đang ghi nhận một diễn biến đáng chú ý khi giá cá minh thái Alaska (Alaska pollock) tiếp tục tăng lên mức cao kỷ lục, dưới tác động của nhu cầu tiêu thụ ổn định, lượng tồn kho xuống thấp và những lo ngại về nguồn cung tại châu Âu. Không chỉ tác động đến chuỗi cung ứng thủy sản quốc tế, xu hướng này còn có thể mở ra những cơ hội mới cho cá tra Việt Nam tại nhiều thị trường lớn.
Theo các nguồn tin thị trường, giá pollock fillet block tại châu Âu đã vượt mốc 5.000 USD/tấn, đánh dấu lần đầu tiên sản phẩm từ cả ba nguồn cung lớn gồm Hoa Kỳ, Nga và Trung Quốc cùng đạt mức giá cao như vậy. Trong khi đó, Bộ Nông nghiệp Hoa Kỳ (USDA) cũng vừa triển khai chương trình mua hơn 16 triệu pound pollock phục vụ các chương trình thực phẩm quốc gia với mức giá cao nhất từ trước đến nay. Cùng lúc, nhiều nhà bán lẻ tại châu Âu đã bắt đầu điều chỉnh tăng giá các sản phẩm chế biến như fish fingers để bù đắp chi phí nguyên liệu.
Đợt tăng giá lần này phản ánh sự thay đổi của cán cân cung - cầu nhiều hơn là những biến động ngắn hạn. Theo Alaska Seafood Marketing Institute (ASMI), lượng tồn kho pollock tại Mỹ đang ở mức thấp sau nhiều quý tiêu thụ ổn định, trong khi sản lượng khai thác năm 2026 dù tăng nhẹ nhưng chưa đủ để tạo áp lực giảm giá. Tại châu Âu, những lo ngại kéo dài về khả năng nguồn cung pollock từ Nga có thể bị ảnh hưởng bởi các biện pháp trừng phạt cũng khiến nhiều nhà nhập khẩu chủ động mua tích trữ sớm, góp phần đẩy giá tiếp tục leo thang.
Pollock tăng giá sẽ kéo theo sự thay đổi của thị trường cá thịt trắng
Trong nhiều năm qua, pollock, cá tuyết (cod), haddock, hake và cá tra là những loài cá thịt trắng thường xuyên cạnh tranh trực tiếp trên các kệ siêu thị, trong ngành dịch vụ thực phẩm cũng như trong sản xuất các sản phẩm chế biến như fillet đông lạnh, fish fingers, fish burger hay surimi.
Không phải lúc nào các loài này cũng có thể thay thế hoàn toàn cho nhau, nhưng khi khoảng cách giá thay đổi, các nhà nhập khẩu và nhà bán lẻ thường điều chỉnh cơ cấu mua hàng để tối ưu chi phí.
Thực tế này từng diễn ra trong giai đoạn 2022–2023 khi giá cá tuyết và pollock tăng mạnh do ảnh hưởng từ xung đột Nga - Ukraine. Khi đó, nhiều nhà nhập khẩu tại EU và Mỹ đã tăng sử dụng cá tra trong các phân khúc chế biến, đặc biệt là sản phẩm dành cho dịch vụ ăn uống và bán lẻ có mức giá trung bình.
Hiện nay, khi pollock một lần nữa bước vào chu kỳ tăng giá, xu hướng này có khả năng lặp lại.
Châu Âu có thể là thị trường hưởng lợi đầu tiên
Tác động có thể rõ nét nhất tại thị trường EU.
Châu Âu là khu vực tiêu thụ pollock lớn nhất thế giới, đồng thời cũng là thị trường xuất khẩu cá tra quan trọng của Việt Nam. Trong nhiều năm, pollock được sử dụng rộng rãi trong các sản phẩm giá trị gia tăng nhờ giá cạnh tranh và nguồn cung ổn định.
Tuy nhiên, khi giá pollock tăng lên mức kỷ lục, lợi thế về giá đang dần thu hẹp. Điều này tạo điều kiện để các nhà nhập khẩu cân nhắc mở rộng tỷ trọng đối với các nguồn cung cá thịt trắng khác, trong đó có cá tra Việt Nam.
Đối với các doanh nghiệp sản xuất thực phẩm chế biến, chỉ cần chênh lệch giá nguyên liệu vài trăm USD mỗi tấn cũng có thể tạo ra khác biệt đáng kể về chi phí sản xuất. Vì vậy, nhiều nhà chế biến sẽ phải tính toán lại cơ cấu nguyên liệu trong các tháng cuối năm.
Hoa Kỳ cũng đang có những tín hiệu tích cực
Không chỉ tại châu Âu, thị trường Hoa Kỳ cũng có thể xuất hiện xu hướng tương tự.
Việc USDA chấp nhận mức giá mua pollock cao kỷ lục cho thấy nhu cầu nội địa vẫn rất mạnh. Đồng thời, giá nguyên liệu tăng sẽ khiến nhiều nhà nhập khẩu và hệ thống phân phối phải cân nhắc các lựa chọn có chi phí cạnh tranh hơn.
Mặc dù cá tra và pollock không hoàn toàn thay thế trực tiếp trong mọi sản phẩm, nhưng ở các phân khúc dịch vụ ăn uống, catering, trường học, bệnh viện và một số sản phẩm đông lạnh, cá tra vẫn là một lựa chọn có lợi thế về giá.
Trong bối cảnh người tiêu dùng Mỹ vẫn thận trọng với chi tiêu sau giai đoạn lạm phát kéo dài, các sản phẩm có giá hợp lý tiếp tục được ưu tiên.
Tuy nhiên, cơ hội không tự đến
Giá pollock tăng không đồng nghĩa đơn hàng sẽ tự động chuyển sang cá tra.
Trong những năm gần đây, các nhà bán lẻ lớn tại châu Âu và Bắc Mỹ ngày càng đặt nặng các tiêu chí về phát triển bền vững, truy xuất nguồn gốc, chứng nhận môi trường và trách nhiệm xã hội. Đây là những yếu tố có ảnh hưởng ngày càng lớn đến quyết định mua hàng, bên cạnh yếu tố giá.
Ngoài ra, nhiều doanh nghiệp chế biến đã đầu tư dây chuyền và công thức sản xuất tối ưu cho pollock. Việc chuyển sang nguyên liệu khác đòi hỏi phải điều chỉnh quy trình kỹ thuật, thử nghiệm chất lượng và đánh giá phản ứng của người tiêu dùng.
Do đó, chỉ những doanh nghiệp có khả năng cung ứng ổn định, chất lượng đồng đều và đáp ứng đầy đủ các yêu cầu của khách hàng mới có thể tận dụng được cơ hội này.
Cửa sổ cơ hội cho cá tra đang mở rộng
Dù còn nhiều yếu tố cần theo dõi, diễn biến mới của thị trường pollock cho thấy chu kỳ cạnh tranh trong nhóm cá thịt trắng đang có sự dịch chuyển. Khi giá các loài cá biển nước lạnh tiếp tục neo ở mức cao, lợi thế về giá của cá tra Việt Nam trở nên rõ rệt hơn.
Đây có thể là thời điểm để các doanh nghiệp đẩy mạnh tiếp cận các nhà nhập khẩu đang sử dụng pollock, giới thiệu các sản phẩm fillet, portion, fish fingers, fish burger và các dòng thực phẩm chế biến phù hợp với nhu cầu thay thế nguyên liệu. Đồng thời, việc tăng cường truyền thông về chất lượng, tính bền vững và khả năng cung ứng ổn định của cá tra sẽ giúp nâng cao vị thế của sản phẩm Việt Nam trong chuỗi cung ứng cá thịt trắng toàn cầu.
Ở góc độ thị trường, giá pollock tăng không chỉ là câu chuyện của ngành khai thác Alaska mà còn là tín hiệu cho thấy cán cân cung - cầu của nhóm cá thịt trắng đang thay đổi. Nếu xu hướng này kéo dài sang năm 2027, cá tra Việt Nam có cơ hội bước vào một chu kỳ cạnh tranh thuận lợi hơn, không chỉ nhờ lợi thế về giá mà còn nhờ năng lực chế biến sâu và khả năng đáp ứng đơn hàng quy mô lớn mà ít quốc gia có được.