(vasep.com.vn) Thị trường thủy sản toàn cầu tiếp tục biến động mạnh với hàng loạt chính sách bảo hộ và thách thức mới. Nổi bật là việc Mỹ có thể áp thuế 12,5% lên thủy sản Việt Nam, El Niño siết chặt nguồn cung bột cá từ Peru, cùng áp lực cạnh tranh gay gắt từ tôm Ecuador và Ấn Độ. Dưới đây là cập nhật nhanh những diễn biến quan trọng nhất ảnh hưởng trực tiếp đến doanh nghiệp xuất khẩu thủy sản.
1. Mỹ áp thuế 10–12,5% đối với hàng hóa từ 60 nền kinh tế, thủy sản Việt Nam chịu mức 12,5%
Ngày 23/7, Chính quyền Tổng thống Donald Trump công bố quyết định áp thuế bổ sung theo Điều 301 của Đạo luật Thương mại năm 1974 đối với hàng hóa nhập khẩu từ 60 nền kinh tế, với lý do các nước chưa ban hành hoặc thực thi đầy đủ lệnh cấm nhập khẩu hàng hóa được sản xuất bằng lao động cưỡng bức. Chính sách có hiệu lực từ ngày 24/7/2026, với hai mức thuế 10% và 12,5%.
Việt Nam nằm trong nhóm chịu mức thuế 12,5%, cùng với nhiều đối tác xuất khẩu thủy sản lớn như Trung Quốc, Thái Lan, Chile và Na Uy. Trong khi đó, các đối thủ cạnh tranh trực tiếp của thủy sản Việt Nam như Ấn Độ, Ecuador và Indonesia chỉ chịu mức 10%, tạo lợi thế nhất định về giá tại thị trường Hoa Kỳ.
Qua rà soát ban đầu, các mặt hàng thủy sản xuất khẩu chủ lực của Việt Nam như tôm, cá tra, cá ngừ, mực, bạch tuộc và cua ghẹ chưa nằm trong danh mục miễn trừ, đồng nghĩa có khả năng phải chịu thuế bổ sung 12,5%, ngoài các loại thuế hiện hành như thuế MFN và thuế chống bán phá giá (nếu có). Chính sách mới được dự báo sẽ làm gia tăng chi phí nhập khẩu, tạo thêm áp lực cạnh tranh đối với doanh nghiệp xuất khẩu thủy sản Việt Nam trong những tháng cuối năm 2026.
2. Giá cá ngừ vằn tại Bangkok chịu áp lực tăng
Giá cá ngừ vằn tại Bangkok có xu hướng tăng do sản lượng khai thác tại Tây và Trung Thái Bình Dương chậm, trong khi các nhà máy cần bổ sung nguyên liệu. Giá tại Manta, Ecuador tương đối ổn định hơn, khiến chênh lệch giữa hai trung tâm cung ứng có thể mở rộng.
Giá nguyên liệu tăng sẽ tiếp tục gây sức ép lên các doanh nghiệp sản xuất cá ngừ đóng hộp và loin hấp của Việt Nam. Các hợp đồng xuất khẩu có giá bán cố định có thể bị thu hẹp biên lợi nhuận nếu doanh nghiệp không có lượng nguyên liệu tồn kho phù hợp.
3. El Niño làm gia tăng rủi ro đối với nguồn cung bột cá và dầu cá
Hiện tượng El Niño đang làm thay đổi điều kiện đại dương ngoài khơi Peru, khiến đàn cá di chuyển xuống vùng nước sâu hơn và gây khó khăn cho hoạt động khai thác. Sản lượng ngành thủy sản Peru trong năm tháng đầu năm 2026 giảm khoảng 31% so với cùng kỳ.
Peru là nguồn cung bột cá và dầu cá lớn nhất thế giới. Sản lượng bột cá toàn cầu trong quý I/2026 giảm 28%, trong khi sản lượng dầu cá giảm 12%. Nếu hoạt động khai thác cá cơm Peru tiếp tục gặp bất lợi, giá nguyên liệu thức ăn cho tôm, cá biển và cá hồi có thể tăng trong những tháng tới.
4. Mỹ gia tăng sức ép chính sách đối với tôm nuôi nhập khẩu
Quốc hội Mỹ đang xem xét Dự luật Bảo vệ ngư dân khai thác tôm Mỹ, dự luật nhằm ngăn đại diện Mỹ tại các tổ chức tài chính quốc tế ủng hộ các khoản đầu tư vào ngành nuôi tôm nước ngoài. Dự luật đã được Hạ viện thông qua và đang chờ Thượng viện xem xét.
Các nhà vận động của ngành tôm khai thác Mỹ cho rằng nguồn vốn quốc tế đã hỗ trợ Ecuador, Ấn Độ và các quốc gia khác mở rộng sản lượng, làm giá tôm nhập khẩu giảm và gây khó khăn cho ngư dân Mỹ.
Dự luật chưa trực tiếp hạn chế nhập khẩu nhưng phản ánh xu hướng bảo hộ ngày càng rõ tại Mỹ. Ngoài AD/CVD, các vấn đề về trợ cấp, lao động, môi trường, nguồn vốn phát triển và mua sắm thủy sản nội địa có thể tiếp tục được sử dụng để bảo vệ ngành tôm Mỹ.
5. Ecuador duy trì xuất khẩu tôm ở mức cao nhưng giá tiếp tục chịu sức ép
Ecuador tiếp tục ghi nhận sản lượng và xuất khẩu tôm ở mức cao, giữ vai trò dẫn dắt nguồn cung tôm toàn cầu. Tuy nhiên, giá tôm nguyên liệu tại trại và giá chào bán sang Trung Quốc đang chịu áp lực do nguồn cung lớn, nhu cầu chưa ổn định và người mua thận trọng hơn.
Ecuador cũng đối diện rủi ro từ việc Trung Quốc tăng kiểm soát sodium metabisulfite và sức ép bảo hộ ngày càng mạnh từ ngành tôm khai thác Mỹ.
6. Trung Quốc tiếp tục siết kiểm soát sulfite đối với tôm nhập khẩu
Trung Quốc vẫn là thị trường tiêu thụ lớn đối với tôm Ecuador, nhưng các cơ quan kiểm soát và nhà nhập khẩu đang tăng cường kiểm nghiệm sodium metabisulfite, đặc biệt tại phần đầu và vỏ tôm.
Giá thấp của Ecuador có thể gây sức ép lên tôm Việt Nam tại phân khúc nguyên liệu và sản phẩm sơ chế. Tuy nhiên, các vấn đề về sulfite của đối thủ cũng tạo cơ hội cho doanh nghiệp Việt Nam có hệ thống kiểm soát phụ gia, truy xuất nguồn gốc và chất lượng ổn định.
Doanh nghiệp cần kiểm soát chặt sulfite từ vùng nuôi, khâu thu mua, bảo quản nguyên liệu đến thành phẩm xuất khẩu.
7. Xuất khẩu thủy sản Ấn Độ đạt kỷ lục 8,46 tỷ USD
Ấn Độ xuất khẩu khoảng 1,972 triệu tấn thủy sản trong năm tài chính 2025–2026, đạt kim ngạch khoảng 8,46 tỷ USD. Tôm đông lạnh tiếp tục là mặt hàng đóng góp lớn nhất.
Quy mô sản xuất, giá nguyên liệu và năng lực cung ứng lớn giúp Ấn Độ duy trì vị thế cạnh tranh tại Mỹ. Đây tiếp tục là đối thủ chính của tôm Việt Nam, đặc biệt trong phân khúc tôm nguyên liệu và sản phẩm chế biến ở mức độ vừa phải.
Tuy nhiên, ngành tôm Ấn Độ cũng đối diện rủi ro từ AD/CVD, yêu cầu truy xuất nguồn gốc, an toàn thực phẩm và xu hướng bảo hộ của Mỹ.
8. Nga duy trì sản lượng khai thác khoảng 2,4 triệu tấn
Theo Cơ quan Nghề cá Liên bang Nga, tổng sản lượng khai thác thủy sản của Nga từ đầu năm đến ngày 23/7 đạt khoảng 2,4 triệu tấn.
Nga tiếp tục là nguồn cung quan trọng về cá minh thái, cá tuyết, cua, cá trích và các loài cá nổi. Nguồn cung lớn của Nga tạo sức ép cạnh tranh đối với cá tra và surimi Việt Nam tại Trung Quốc, Hàn Quốc và EU.
Ở chiều ngược lại, Nga vẫn là thị trường tiềm năng đối với cá tra, tôm, cá ngừ và thủy sản chế biến Việt Nam. Các yếu tố cần theo dõi gồm danh sách doanh nghiệp được phép xuất khẩu, chứng thư thú y, kiểm dịch, thanh toán quốc tế và logistics lạnh.
9. Nga tiếp tục cạnh tranh mạnh tại thị trường Hàn Quốc
Hàn Quốc là một trong những thị trường xuất khẩu thủy sản lớn nhất của Nga, đặc biệt đối với cá minh thái, cua và cá thịt trắng. Năm 2025, Hàn Quốc chiếm khoảng 27% giá trị xuất khẩu thủy sản Nga.
Điều này làm gia tăng cạnh tranh đối với các sản phẩm cá thịt trắng và nguyên liệu chế biến. Việt Nam vẫn có lợi thế hơn ở nhóm mực, bạch tuộc, tôm và các sản phẩm thủy sản nhiệt đới.
10. Mỹ tăng theo dõi PFAS và các chất ô nhiễm trong thủy sản
FDA xác định PFAS, kim loại nặng và các chất ô nhiễm môi trường là những nội dung ưu tiên trong chương trình giám sát thực phẩm năm 2026.
Các nhóm có nguy cơ cao gồm nhuyễn thể hai mảnh vỏ, cá đáy và sản phẩm có nguồn gốc từ vùng nuôi hoặc khai thác gần khu vực công nghiệp. Doanh nghiệp có thể phải cung cấp kết quả kiểm nghiệm của phòng thử nghiệm độc lập nếu sản phẩm bị nghi ngờ có nguy cơ.
11. Giá cá hồi Na Uy vẫn thấp hơn cùng kỳ
Mức giá tham chiếu gần nhất của cá hồi Na Uy đạt khoảng 72,37 NOK/kg, giảm 2,22% trong một tháng và thấp hơn 5,81% so với cùng kỳ năm trước.
Giá tương đối thấp có thể hỗ trợ nhu cầu chế biến và tiêu dùng, nhưng thị trường vẫn có thể biến động theo cỡ cá, tốc độ thu hoạch và nhu cầu mua của các nhà chế biến châu Âu.
Trung Quốc đồng thời tiếp tục đầu tư phát triển cá hồi nuôi công nghiệp trong nước. Nguồn cung nội địa chưa thể thay thế nhập khẩu trong ngắn hạn nhưng có thể tăng cạnh tranh ở phân khúc trung bình trong những năm tới.