(vasep.com.vn) Ngành chế biến trứng cá hồi Nhật Bản đang chịu sức ép lớn khi nguồn nguyên liệu trong nước suy giảm nghiêm trọng, trong khi giá trứng cá nhập khẩu từ Nga và Hoa Kỳ tăng mạnh. Tình trạng thiếu hụt không chỉ đẩy giá ikura lên cao mà còn buộc các doanh nghiệp phải thu hẹp sản xuất, điều chỉnh quy cách sản phẩm và tìm kiếm nguồn thay thế.
Nguyên nhân trực tiếp là sản lượng cá hồi mùa thu tại Hokkaido – vùng cung cấp nguyên liệu chủ lực cho ngành chế biến ikura của Nhật Bản – giảm sâu trong năm 2025. Sản lượng ikura của Hokkaido, gồm trứng cá muối, trứng ngâm xì dầu và trứng đông lạnh, được ước tính chỉ đạt khoảng 440 tấn, thấp hơn khoảng 70% so với năm trước và thuộc nhóm thấp nhất trong nhiều năm.
Sản lượng cá hồi chum khai thác tại Hokkaido cũng giảm xuống mức kỷ lục, khiến lượng cá cái và trứng thu được không đủ đáp ứng nhu cầu của các nhà máy chế biến. Giá bán buôn ikura nội địa vì vậy có thời điểm tăng lên khoảng 20.000–30.000 yen/kg, cao gấp hơn hai lần so với cùng kỳ năm trước.
Trước tình trạng thiếu nguyên liệu nội địa, các doanh nghiệp Nhật Bản phải tăng nhập khẩu trứng cá hồi hồng, cá hồi đỏ, cá hồi chum và cá hồi trout từ Nga, Alaska và một số nguồn cung khác. Tuy nhiên, nguyên liệu nhập khẩu cũng không còn là giải pháp chi phí thấp.
Giá bán buôn trứng cá hồi hồng của Nga tại thị trường Nhật Bản được ghi nhận tăng khoảng 40%. Dù Nga và Alaska đều có sản lượng khai thác cá hồi cải thiện trong năm 2025, nhu cầu mua bù thiếu hụt từ Nhật Bản tăng mạnh đã khiến thị trường nguyên liệu trở nên cạnh tranh hơn.
Bên cạnh đó, đồng yen yếu tiếp tục làm tăng chi phí nhập khẩu, trong khi các doanh nghiệp còn phải đối mặt với chi phí lao động, điện, kho lạnh, bao bì và logistics gia tăng. Nhiều nhà chế biến rơi vào tình trạng “có nguồn hàng nhưng khó mua”, do giá nguyên liệu đã vượt quá khả năng hấp thụ của thị trường thành phẩm.
Áp lực đang nhanh chóng lan sang lĩnh vực bán lẻ và dịch vụ ăn uống. Một số nhà hàng sushi và nhà hàng hải sản tại Nhật Bản đã phải tăng giá món ăn có ikura, giảm lượng trứng trong mỗi khẩu phần hoặc thay thế bằng trứng cá hồi trout, masuko và tobiko có giá thấp hơn. Các siêu thị cũng hạn chế khuyến mại và thu hẹp quy mô bán ikura trong các dịp lễ, Tết.
Giá bán lẻ ikura tại Nhật Bản đầu năm 2026 đã vượt 2.100 yen/100 gram, tăng mạnh so với mức bình quân khoảng 1.400 yen/100 gram năm 2020. Giá cao kéo dài đang làm thay đổi hành vi tiêu dùng, biến ikura từ một sản phẩm tương đối phổ biến thành mặt hàng cao cấp, chủ yếu được sử dụng trong các dịp đặc biệt.
Khủng hoảng hiện nay phản ánh vấn đề mang tính dài hạn của ngành cá hồi Nhật Bản. Nguồn lợi cá hồi tự nhiên đã suy giảm trong nhiều năm do nhiệt độ biển tăng, thay đổi dòng hải lưu, nguồn thức ăn biến động và tỷ lệ sống của cá hồi non thấp hơn.
Do cá hồi chum cần nhiều năm để trưởng thành và quay trở lại sinh sản, nguồn cung nguyên liệu trong nước khó phục hồi nhanh. Trong ngắn hạn, Nhật Bản được dự báo sẽ tiếp tục tăng nhập khẩu trứng cá hồi từ Nga, Hoa Kỳ và các nguồn nuôi, đồng thời đa dạng hóa kích cỡ, quy cách và phân khúc giá sản phẩm.
Tuy nhiên, ngay cả khi sản lượng khai thác tại Nga và Alaska thuận lợi, giá nguyên liệu vẫn chịu ảnh hưởng lớn từ tỷ giá, cạnh tranh quốc tế và chi phí chế biến. Ngành trứng cá hồi Nhật Bản vì vậy có thể tiếp tục đối mặt với tình trạng nguồn cung thắt chặt, giá cao và nhu cầu tiêu dùng suy giảm trong thời gian tới.