(vasep.com.vn) Thị trường cá rô phi toàn cầu đang phân hóa rõ nét, không chỉ giữa các nước sản xuất mà còn theo dạng sản phẩm và thị trường tiêu thụ. Nguồn cung chia thành các nhóm có lợi thế riêng: cá nguyên con và phi lê đông lạnh quy mô lớn từ châu Á; phi lê tươi giá trị cao từ Mỹ Latinh; trong khi nhiều nước sản xuất lớn chủ yếu phục vụ nhu cầu nội địa.
Theo báo cáo INFOFISH Tilapia 2025, Trung Quốc tiếp tục dẫn đầu về sản lượng, tại châu Á, Indonesia đứng thứ hai, tiếp đến là Bangladesh và Việt Nam.
Ba nhóm nguồn cung với lợi thế sản phẩm khác nhau
Nhóm thứ nhất gồm Trung Quốc, Việt Nam, Indonesia và Đài Loan, có khả năng cung cấp cá rô phi đông lạnh quy mô lớn. Các nước này cạnh tranh trực tiếp ở phân khúc cá nguyên con và phi lê đông lạnh, phục vụ những thị trường cần sản phẩm giá cạnh tranh.
Trung Quốc vẫn là nguồn cung nổi bật nhất ở nhóm đông lạnh. Trong quý đầu năm 2026, xuất khẩu cá nguyên con đông lạnh của nước này tăng mạnh, nhất là sang Bờ Biển Ngà, trong khi lượng hàng vào Mỹ giảm đáng kể. Điều này cho thấy Trung Quốc nhiều khả năng đang chuyển hướng thị trường, đặc biệt sang châu Phi, chứ không giảm năng lực cung ứng.
Ở một hướng khác, Brazil, Colombia, Mexico, Honduras và Costa Rica mạnh ở phân khúc phi lê tươi nhờ khoảng cách địa lý ngắn tới Mỹ, giúp đáp ứng yêu cầu về thời gian vận chuyển và độ tươi.
Nhóm còn lại gồm Ai Cập, Bangladesh, Philippines và Thái Lan có sản lượng đáng kể nhưng tiêu thụ nội địa chiếm tỷ trọng lớn, nên không phải toàn bộ nguồn cung đều tham gia mạnh vào thương mại quốc tế. Nói cách khác, sản lượng cao chưa chắc đồng nghĩa với sức cạnh tranh trên thị trường toàn cầu.
Dòng thương mại đang thay đổi
Thay đổi rõ nhất diễn ra tại thị trường Mỹ. Trung Quốc vẫn là nhà cung cấp lớn nhất nhưng lượng hàng giảm, trong khi Indonesia và Việt Nam bắt đầu tăng thị phần ở phân khúc phi lê đông lạnh.
Nguồn cung cá rô phi Trung Quốc giảm tại Mỹ, nhưng nhu cầu rô phi không biến mất. Điều thay đổi là cơ cấu nhà cung cấp và sản phẩm. FAO GLOBEFISH cũng ghi nhận trong năm 2025, thương mại rô phi toàn cầu tiếp tục chuyển sang các sản phẩm đông lạnh có giá cạnh tranh hơn.
Brazil là một diễn biến khác. Dù là nước sản xuất rô phi lớn thứ tư thế giới, Brazil lần đầu ghi nhận nhập khẩu vượt xuất khẩu trong 8 tháng đầu năm 2026, khi phi lê đông lạnh nhập từ Việt Nam tăng mạnh. Điều này cho thấy ngay cả quốc gia có ngành nuôi phát triển cũng có thể tìm nguồn cung bên ngoài khi hàng nhập khẩu đáp ứng được nhu cầu về giá, quy cách hoặc khả năng cung ứng.
Cơ hội và thách thức đối với Việt Nam
Ở nhóm sản phẩm đông lạnh, Trung Quốc và Indonesia là hai đối thủ trực tiếp của Việt Nam. Ở phân khúc phi lê tươi tại Mỹ, lợi thế thuộc về Colombia, Honduras, Costa Rica và Brazil.
Việt Nam có lợi thế từ kinh nghiệm của ngành cá tra: chuỗi giá trị từ vùng nuôi, thu mua đến chế biến, xuất khẩu đã tương đối hoàn chỉnh. Nhà máy đáp ứng tiêu chuẩn cao của Mỹ và EU, khả năng kiểm soát chi phí và điều kiện tự nhiên thuận lợi cho mở rộng vùng nuôi cũng là điểm cộng. Những lợi thế này phần nào thể hiện qua đà tăng xuất khẩu: trong 8 tháng đầu năm 2026, xuất khẩu rô phi Việt Nam đạt 90 triệu USD, tăng 43% so với cùng kỳ. Riêng Brazil đạt 44 triệu USD, chiếm gần một nửa tổng kim ngạch, còn xuất khẩu sang Mỹ đạt 21 triệu USD.
Tuy nhiên, mức độ tập trung vào Brazil cũng kéo theo rủi ro. Ngành nuôi trong nước của Brazil đang phản ứng trước lượng phi lê nhập khẩu tăng nhanh, viện dẫn lo ngại về cạnh tranh giá và dịch bệnh. Vì vậy, đa dạng hóa thị trường là yêu cầu cấp thiết. Lợi thế của Việt Nam sẽ không chỉ nằm ở giá cạnh tranh mà còn ở năng lực chế biến sâu, chất lượng ổn định, truy xuất nguồn gốc và các phân khúc giá trị cao.
Nhìn tổng thể, thị trường rô phi thế giới không thiếu nguồn cung theo nghĩa tuyệt đối. Vấn đề nằm ở sự phân hóa theo sản phẩm, thị trường và lợi thế logistics. Quá trình tái phân bổ này mở ra dư địa mới cho Việt Nam, nhưng cũng khiến cạnh tranh giữa các nước sản xuất ngày càng trực tiếp.