(vasep.com.vn) Theo dữ liệu hải quan, xuất khẩu philê cá minh thái của Trung Quốc sang EU đạt khoảng 132.000 tấn trong năm 2025, duy trì mức tương đối ổn định ba năm gần đây. Tuy nhiên, thống kê nhập khẩu của EU lại cho thấy lượng hàng từ Trung Quốc giảm mạnh xuống 47.000 tấn trong năm 2024, so với 142.000 tấn của năm trước đó. Đến năm 2025, chênh lệch giữa số liệu hai phía đã lên tới gần 100.000 tấn. Song song đó, khối lượng philê cá minh thái được EU ghi nhận có xuất xứ Nga tăng liên tiếp trong hai năm 2024–2025.
Nguyên nhân chính xuất phát từ việc EU loại thủy sản Nga khỏi cơ chế Hạn ngạch thuế quan tự trị (ATQ) từ năm 2024. Trước đây, Nga được phép xuất khẩu 340.000 tấn cá minh thái (philê, cá bỏ đầu bỏ ruột và surimi) vào EU với thuế suất 0%. Theo quy định mới, các sản phẩm có xuất xứ Nga phải chịu thuế tối huệ quốc (MFN) 13,7%. Dù EU khẳng định quy tắc xuất xứ không thay đổi, nhưng nếu nguyên liệu chính có nguồn gốc từ Nga thì dù được chế biến tại nước thứ ba như Trung Quốc, sản phẩm vẫn bị tính là xuất xứ Nga.
Trong thực tế, chuỗi cung ứng cá minh thái toàn cầu vận hành theo mô hình cố định: cá được đánh bắt tại Nga hoặc Mỹ, chuyển sang Trung Quốc để gia công thành philê, sau đó xuất khẩu sang châu Âu phục vụ thị trường bán lẻ và chuỗi thức ăn nhanh. Năm 2025, Trung Quốc nhập khoảng 565.000 tấn cá minh thái đông lạnh nguyên con, 95% trong số đó đến từ Nga, và khoảng hai phần ba lượng philê thành phẩm được xuất sang EU.
Với kim ngạch nhập khẩu philê cá minh thái “xuất xứ Nga” vào EU ước khoảng 345 triệu euro năm 2025, mức thuế 13,7% có thể làm phát sinh chi phí gần 47 triệu euro. Động thái siết chặt xác định xuất xứ vì vậy không chỉ là thay đổi về thống kê, mà đang tạo ra tác động thực chất lên cấu trúc chi phí và chuỗi cung ứng cá minh thái giữa Nga, Trung Quốc và châu Âu.