(vasep.com.vn) Trước làn sóng các thỏa thuận thương mại có thể mở rộng đáng kể cửa vào thị trường châu Âu cho cá ngừ nhập khẩu từ nhiều khu vực trên thế giới, Nhóm Cá ngừ của Europêche kêu gọi các thể chế EU chấm dứt hạn ngạch thuế quan tự trị đối với loin cá ngừ từ ngày 1/1/2027. Tổ chức này cũng đề nghị các hiệp định thương mại tự do có liên quan đến cá ngừ cần theo dõi sát tác động đối với ngành cá ngừ EU và cho phép áp dụng nhanh các biện pháp tự vệ khi xảy ra xáo trộn thị trường hoặc cạnh tranh không công bằng.
Europêche đồng thời yêu cầu EU bảo đảm các biện pháp kiểm soát nghiêm ngặt về vệ sinh, môi trường và xã hội đối với sản phẩm cá ngừ nhập khẩu; làm rõ các đánh giá về kinh tế và tính bền vững vốn được dùng làm cơ sở cho việc tự do hóa thương mại cá ngừ; đồng thời quy định việc phê chuẩn Công ước số 188 của Tổ chức Lao động Quốc tế (ILO) về lao động trong khai thác thủy sản là điều kiện đối với các bên ký kết thỏa thuận thương mại với EU.
Động thái này được đưa ra sau dự thảo Hiệp định Đối tác kinh tế toàn diện giữa EU và Indonesia. Bên cạnh cơ chế hạn ngạch thuế quan tự chủ hiện hành, Ủy ban châu Âu cũng đã ký thỏa thuận thương mại EU – Mexico sửa đổi. Các cuộc đàm phán với Thái Lan, nước chế biến cá ngừ lớn nhất thế giới, và Philippines, một quốc gia khai thác cá ngừ lớn khác, cũng đang diễn ra.
Mexico có thể gia tăng hiện diện tại thị trường EU
Theo Europêche, dù xuất khẩu cá ngừ của Mexico sang EU hiện vẫn còn hạn chế, việc dỡ bỏ rào cản thuế quan có thể khiến khối lượng hàng từ Mexico chuyển hướng mạnh hơn sang châu Âu trong những năm tới.
Ông Xavier Leduc, Chủ tịch Nhóm Cá ngừ Europêche, cảnh báo rằng các nhượng bộ thuế quan có thể trông như diễn ra từng bước trên giấy tờ, nhưng việc tự do hóa hoàn toàn đối với loin cá ngừ sẽ làm thay đổi căn bản tính toán thương mại và có nguy cơ tạo ra méo mó cạnh tranh nghiêm trọng đối với đội tàu cá ngừ cũng như ngành chế biến châu Âu.
Theo ông Leduc, phi lê cá ngừ đông lạnh của Mexico đã được hưởng quyền tiếp cận miễn thuế theo thỏa thuận hiện hành, tạo ra áp lực cạnh tranh gay gắt và thiếu công bằng trên thị trường phi lê và cá ngừ cắt miếng đối với các tàu EU. Thỏa thuận sửa đổi còn đi xa hơn khi từng bước mở quyền tiếp cận miễn thuế hoàn toàn vào EU cho thăn cá ngừ và sản phẩm cá ngừ đóng hộp của Mexico.
Mexico hiện là quốc gia khai thác cá ngừ nhiệt đới lớn thứ hai ở Đông Thái Bình Dương, sau Ecuador. Nước này có đội tàu vây lớn cùng ngành chế biến, đóng hộp phát triển mạnh, tập trung quanh Mazatlán và các cảng ở bờ Thái Bình Dương. Năm 2023, Mexico sản xuất hơn 155,000 tấn cá ngừ đóng hộp, với xuất khẩu chủ yếu hướng tới thị trường Mỹ.
Europêche kêu gọi EU xóa hạn ngạch 35,000 tấn thăn cá ngừ miễn thuế
Europêche cho rằng thỏa thuận EU – Mexico sửa đổi sẽ cộng thêm sức ép lên cơ chế hạn ngạch thuế quan tự chủ của EU, vốn đã cho phép 35,000 tấn thăn cá ngừ từ bất kỳ quốc gia nào trên thế giới vào EU miễn thuế mỗi năm. Theo tổ chức này, hạn ngạch này hiện chủ yếu được Trung Quốc sử dụng.
Ông Leduc đặt vấn đề rằng Việt Nam, Indonesia, Mexico, cùng với Thái Lan và Philippines đang hoặc sẽ được bổ sung qua các hiệp định thương mại. Điều này đồng nghĩa ngày càng có thêm khối lượng loin cá ngừ giá thấp, miễn thuế, cạnh tranh trực tiếp với sản phẩm châu Âu ngay tại thị trường EU, trong khi cơ chế hạn ngạch 35.000 tấn hiện hữu vẫn chưa được xem xét lại.
Ông cho rằng EU cần chấm dứt hoàn toàn hệ thống hạn ngạch thuế quan tự trị đối với loin cá ngừ từ năm 2027 và phải tính đến lợi ích của nghề cá ngừ EU trong các hiệp định thương mại tự do.
Lo ngại chênh lệch tiêu chuẩn sản xuất
Theo Europêche, dù thỏa thuận vẫn duy trì quy tắc xuất xứ nghiêm ngặt, yêu cầu sản phẩm phải có xuất xứ hoàn toàn, riêng quy tắc này chưa đủ để bảo vệ ngành cá ngừ châu Âu trước nguy cơ méo mó cạnh tranh. Lý do là Mexico có đủ năng lực đội tàu và quy mô công nghiệp để tăng mạnh nguồn cung có xuất xứ hợp lệ vào EU, trong khi chi phí sản xuất và tiêu chuẩn áp dụng giữa các bên vẫn còn chênh lệch lớn.
Một cuộc kiểm toán của Ủy ban châu Âu năm 2022 từng ghi nhận nhiều thiếu sót đáng kể trong hệ thống kiểm soát vệ sinh của Mexico đối với cá ngừ xuất khẩu sang EU, bao gồm vấn đề về chuỗi lạnh, nguy cơ nhiễm nhiên liệu và việc sử dụng chất tạo màu. Đồng thời, Mexico vẫn chưa phê chuẩn Công ước 188 của ILO về lao động trong khai thác thủy sản. Các lo ngại về môi trường cũng gia tăng sau khi chứng nhận MSC đối với nghề khai thác cá ngừ nhiệt đới bằng lưới vây của Mexico bị đình chỉ năm 2023.
Bà Anne-France Mattlet, Giám đốc Nhóm Cá ngừ Europêche, cho biết đội tàu châu Âu phải tuân thủ những tiêu chuẩn vệ sinh, môi trường và xã hội thuộc nhóm cao nhất thế giới, đồng thời đầu tư lớn hằng năm để đáp ứng các yêu cầu ngày càng khắt khe của EU. Trong khi đó, EU lại đang đẩy nhanh việc mở cửa thị trường cho hàng nhập khẩu được sản xuất theo các tiêu chuẩn mà chính các nhà khai thác châu Âu sẽ không được phép áp dụng.
Theo bà Mattlet, đây không phải là cạnh tranh công bằng, mà là sự bất cân xứng về quy định đang được “tổ chức hóa”.