(vasep.com.vn) Năm 2025 đánh dấu một cột mốc đáng chú ý của thị trường tôm hùm Trung Quốc: tổng nhập khẩu tăng lên mức kỷ lục và cấu trúc nguồn cung thay đổi mạnh. Trong “làn sóng” đó, tôm hùm Việt Nam – đặc biệt là tôm hùm xanh – đã tăng tốc ngoạn mục, đưa kim ngạch lên đỉnh mới, góp phần lớn vào kim ngạch xuất khẩu chung đạt kỷ lục của tôm Việt Nam.
Nhu cầu tiêu dùng phân khúc cao cấp tại Trung Quốc giúp tăng nhập khẩu tôm hùm
Tiêu dùng thủy sản tại Trung Quốc đang phân hóa mạnh: nhóm khách hàng “tiết kiệm” tăng mua sản phẩm giá rẻ, trong khi nhóm cao cấp vẫn giữ sức mua tốt, kéo nhu cầu lên ở các sản phẩm có giá trị cao như tôm cỡ lớn, tôm sống như tôm hùm và nhóm chế biến/tiện lợi. Sự mở rộng của bán lẻ hiện đại, thương mại điện tử và chuỗi nhà hàng cũng góp phần “đẩy” người tiêu dùng ra khỏi phân khúc tôm đông lạnh giá thấp và tạo thêm dư địa cho các mặt hàng cao cấp, trong đó có tôm hùm.
Bức tranh này quan trọng với các nguồn cung tôm hùm vì đây là mặt hàng phụ thuộc theo thu nhập và thường bứt tốc khi nhu cầu “ăn ngon – trải nghiệm – đãi tiệc” phục hồi. Cùng lúc, sự phân hóa tiêu dùng khiến phân khúc trung cấp chịu áp lực, còn nhóm cao cấp và sản phẩm “tiện lợi” vẫn có nhịp tăng trưởng ổn định – đúng vào nhóm thế mạnh của Việt Nam về chất lượng, tính linh hoạt và chế biến.
Trung Quốc tăng kỷ lục nhập khẩu tôm hùm năm 2025
Theo số liệu của Tổng cục Hải quan Trung Quốc, trong giai đoạn 2020–2025, nhập khẩu tôm hùm của Trung Quốc năm 2025 đạt 69.774 tấn, tăng từ 60.834 tấn của năm 2024. Đáng chú ý, “bản đồ nguồn cung” tôm hùm cho thị trường Trung Quốc thay đổi nhanh chỉ sau một năm.
Năm 2024, Canada là nhà cung cấp số 1 với 26.920 tấn, chiếm khoảng 44% tổng nhập khẩu; Việt Nam đứng sau với 10.865 tấn (khoảng 18%). Sang 2025, vị thế đảo chiều: Việt Nam vươn lên dẫn đầu với 24.067 tấn, chiếm khoảng 34,5%, trong khi Canada giảm còn 15.355 tấn, thị phần khoảng 22%. Mỹ đạt 9.931 tấn (khoảng 14,2%), còn Australia tăng mạnh lên 6.950 tấn (xấp xỉ 10%), cho thấy Trung Quốc đang mở rộng đáng kể phạm vi các nhà cung cấp.
Thuế quan với Canada khiến dòng thương mại dịch chuyển trong 2025
Một trong những biến số quan trọng nhất của năm 2025 là chính sách thuế đối với hàng Canada. Trung Quốc áp tăng thuế 25% đối với nhiều mặt hàng thủy sản của Canada, trong đó có tôm hùm, và mức thuế này có hiệu lực từ ngày 20/03/2025.
Trong bối cảnh tôm hùm là mặt hàng giá trị cao nhưng người mua vẫn nhạy cảm với giá, thuế bổ sung khiến hàng Canada kém cạnh tranh hơn trong một giai đoạn, qua đó thúc đẩy người mua Trung Quốc tìm nguồn thay thế. Đúng vào thời điểm đó, Việt Nam có lợi thế rõ rệt về khoảng cách gần, thời gian giao nhanh, linh hoạt lô hàng, phù hợp cho nhóm sản phẩm sống/tươi – yếu tố then chốt với tôm hùm.
Đến đầu 2026, thỏa thuận giữa Trung Quốc và Canada giúp gỡ mức thuế 25% với tôm hùm và cua Canada từ 01/03/2026. Cuộc cạnh tranh giữa các nguồn cung tôm hùm cho Trung Quốc sẽ bước sang một “vòng mới” trong năm 2026.
Australia quay lại, nguồn cung cao cấp gia tăng
Song song với Canada, một nguồn cung khác cũng tạo ảnh hưởng đáng kể là Australia. Chính phủ Australia thông báo việc xuất khẩu tôm hùm đá sống sang Trung Quốc được khôi phục “ngay lập tức” từ 20/12/2024, mở đường cho dòng hàng quay lại thị trường sau thời kỳ gián đoạn. Diễn biến này phản ánh ngay trong cơ cấu 2025: lượng từ Australia tăng mạnh, góp phần làm tổng nhập khẩu Trung Quốc tăng lên kỷ lục và gia tăng cạnh tranh ở phân khúc cao cấp.
Việt Nam lập đỉnh xuất khẩu tôm hùm sang Trung Quốc năm 2025
Theo số liệu của Hải quan Việt Nam, năm 2025 là một năm bứt phá đặc biệt của tôm hùm Việt Nam tại thị trường Trung Quốc. Tổng giá trị tôm Việt Nam XK sang thị trường Trung Quốc&HK đạt 1,3 tỷ USD, tăng 55% so với 2024.
Trong cơ cấu đó, tôm hùm xanh là “đầu kéo” vượt trội: kim ngạch năm 2025 đạt 840 triệu USD, tăng 131% so với 2024 (363,5 triệu USD). Bước sang tháng 1/2026, XK tôm hùm xanh của Việt Nam sang Trung Quốc&HK đạt khoảng 100,2 triệu USD, tăng 6% so với tháng 1/2025 (94,2 triệu USD). Những con số này cho thấy đà tiêu thụ vẫn đang tốt ngay đầu 2026, dù thị trường đã bước sang giai đoạn cạnh tranh cao hơn.
Năm 2025, XK tôm hùm của Việt Nam sang Trung Quốc có lợi thế cạnh tranh cao hơn các nguồn cung đối thủ nhờ thời gian vận chuyển ngắn và ổn định chất lượng khi giao. Khi Canada chịu bất lợi thuế trong 2025 và Australia đang trở lại, người mua Trung Quốc có xu hướng phân bổ nguồn cung theo hướng vừa tối ưu giá, vừa tối ưu độ ổn định giao hàng – và Việt Nam hưởng lợi rõ rệt.
2026: cơ hội còn lớn, nhưng cuộc đua sẽ khốc liệt hơn
Số liệu XK tôm hùm của Việt Nam sang Trung Quốc trong tháng 1/2026 cho thấy Việt Nam vẫn giữ nhịp tốt, nhưng từ tháng 3/2026, nếu tôm hùm Canada chính thức được gỡ mức thuế 25%, mặt bằng cạnh tranh tại Trung Quốc có thể thay đổi nhanh: Canada có động lực “giành lại” thị phần ở các kênh nhà hàng cao cấp và quà biếu, trong khi Australia tiếp tục củng cố sự hiện diện sau khi thương mại được khôi phục.
Trong bối cảnh tiêu dùng Trung Quốc phân hóa, nhóm hàng cao cấp vẫn có sức mua nhưng người tiêu dùng cũng “tính toán” hơn, doanh nghiệp Việt Nam muốn giữ đà cần đi theo đúng hướng thị trường: ổn định chất lượng, chuẩn hóa quy cách, tối ưu logistics hàng sống/tươi, và tăng kết nối trực tiếp với các mạng lưới phân phối hiện đại.
2025 cho thấy Trung Quốc sẵn sàng “mua mạnh” tôm hùm khi nhu cầu phân khúc cao cấp phục hồi. Nhưng 2026 sẽ là năm kiểm nghiệm bản lĩnh: ai giữ được chất lượng, tốc độ giao hàng và khả năng bám kênh phân phối sẽ là người giữ được thị phần khi Canada quay lại cuộc chơi và cạnh tranh ở phân khúc cao cấp trở nên gay gắt hơn.