(vasep.com.vn) Lệnh cấm mới từ Malaysia làm gia tăng áp lực lên ngành tôm Thái Lan vốn đang đối mặt với dịch bệnh, chi phí sản xuất cao và sức cạnh tranh suy giảm.
Tranh chấp thương mại leo thang
Ngành tôm Thái Lan đang chịu thêm áp lực khi Malaysia chính thức tạm ngừng nhập khẩu 5 loài tôm của nước này từ ngày 1/6/2026, làm trầm trọng thêm những khó khăn kéo dài do dịch bệnh, chi phí sản xuất tăng cao và sức cạnh tranh suy giảm. Trước động thái này, Chính phủ Thái Lan cho biết sẵn sàng đưa vụ việc ra các diễn đàn quốc tế như Tổ chức Thương mại Thế giới (WTO) và ASEAN nếu các cuộc đàm phán song phương không đạt kết quả.
Theo Bangkok, nước này chỉ nhận được thông báo chính thức từ phía Malaysia vào ngày 28/5, tức ba ngày trước khi lệnh cấm có hiệu lực, khiến hai bên không có đủ thời gian để trao đổi và làm rõ các vấn đề liên quan. Malaysia cho biết biện pháp này nằm trong khuôn khổ tăng cường kiểm soát an toàn thực phẩm đối với thủy sản nhập khẩu từ Thái Lan và sẽ được duy trì cho đến khi các yêu cầu giải trình được đáp ứng.
Căng thẳng thương mại bắt nguồn từ tranh chấp liên quan đến mặt hàng cá chẽm. Trước đó, Thái Lan tăng cường kiểm tra cá chẽm nhập khẩu từ Malaysia sau khi phát hiện dấu vết hóa chất và kháng sinh. Đáp lại, Malaysia yêu cầu các lô cá chẽm của Thái Lan phải kèm Giấy chứng nhận phân tích (CoA), trước khi mở rộng biện pháp kiểm soát sang mặt hàng tôm.
Ngành tôm thêm khó khăn
Theo Hiệp hội Tôm Thái Lan, Malaysia nhập khẩu khoảng 10.000 tấn tôm Thái Lan mỗi năm, chủ yếu từ các tỉnh phía Nam giáp biên giới. Trong khi đó, số liệu của Bộ Thương mại Thái Lan cho thấy xuất khẩu tôm sang Malaysia đạt khoảng 300–400 tấn mỗi tháng, mang về khoảng 44 triệu baht. Việc thị trường này đột ngột đóng cửa đang làm gia tăng nguy cơ dư cung, gây áp lực lên giá thu mua và thu nhập của người nuôi.
Ông Ekapoj Yodpinit, Chủ tịch Hiệp hội Tôm Thái Lan, nhận định ngành tôm đang trải qua giai đoạn khó khăn nhất trong nhiều năm. Giá tôm tại trang trại hiện thấp hơn 10–20% so với chi phí sản xuất, khiến nhiều hộ nuôi thua lỗ kéo dài. Tại một số khu vực, hàng trăm tấn tôm bị ách tắc mỗi ngày do hoạt động xuất khẩu sang Malaysia bị gián đoạn.
Từng là quốc gia xuất khẩu tôm lớn nhất thế giới, Thái Lan đã suy giảm đáng kể trong khoảng 15 năm qua do dịch bệnh và sự cạnh tranh ngày càng gay gắt từ Ecuador, Ấn Độ và Việt Nam.
Tìm thị trường thay thế
Để giảm thiểu tác động từ lệnh cấm, Chính phủ Thái Lan đã triển khai kế hoạch khẩn cấp gồm 13 biện pháp nhằm tiêu thụ khoảng 400 tấn tôm mỗi tháng. Các cơ quan thương mại được giao nhiệm vụ tìm kiếm khách hàng mới và mở rộng thị trường xuất khẩu thông qua các hội chợ thương mại tại Trung Quốc, triển lãm thực phẩm SIAL Paris tại Paris và các chương trình kết nối giao thương trực tuyến.
Ở trong nước, Thái Lan đẩy mạnh kích cầu tiêu dùng thông qua Aroi Rim Lay tại Phuket, đồng thời phối hợp với các hệ thống bán lẻ đưa tôm đến các tỉnh du lịch trọng điểm như Krabi và Trang. Các điểm thu mua trực tiếp cũng được mở tại những vùng nuôi lớn nhằm kết nối nông dân với doanh nghiệp chế biến và xuất khẩu.
Giới chuyên gia nhận định lệnh cấm nhập khẩu từ Malaysia không phải nguyên nhân duy nhất nhưng đã phơi bày rõ những khó khăn mang tính cấu trúc của ngành tôm Thái Lan. Nếu không cải thiện năng suất, kiểm soát dịch bệnh, giảm chi phí sản xuất và nâng cao năng lực cạnh tranh, ngành hàng từng là niềm tự hào của nông nghiệp Thái Lan có thể tiếp tục mất thị phần trên thị trường thủy sản toàn cầu.