(vasep.com.vn) Chuyển đổi số đang được xem là giải pháp quan trọng giúp ngành cá tra vùng Đồng bằng sông Cửu Long (ĐBSCL) nâng cao hiệu quả quản lý sản xuất, kiểm soát an toàn thực phẩm, tăng cường khả năng truy xuất nguồn gốc và đáp ứng các yêu cầu ngày càng khắt khe của thị trường xuất khẩu.
Thực tiễn cho thấy, mô hình nuôi cá tra truyền thống, dựa nhiều vào kinh nghiệm và quản lý thủ công, đang bộc lộ nhiều hạn chế. Biến động giá cả, chi phí đầu vào gia tăng và áp lực tuân thủ tiêu chuẩn thị trường khiến không ít hộ nuôi gặp khó khăn, thậm chí phải rút khỏi nghề. Trong khi đó, các thị trường lớn như Hoa Kỳ và Liên minh châu Âu tăng cường giám sát toàn bộ chuỗi sản xuất, từ con giống, vùng nuôi đến chế biến, với các tiêu chí về an toàn thực phẩm, môi trường và phát triển bền vững.
Ở chiều ngược lại, một số mô hình nuôi ứng dụng công nghệ số đang cho thấy hiệu quả rõ rệt. Việc sử dụng phần mềm quản lý ao nuôi, cơ sở dữ liệu vùng nuôi và hệ thống quan trắc môi trường nước giúp người nuôi kiểm soát chặt chẽ các yếu tố kỹ thuật, giảm rủi ro dịch bệnh và nâng cao chất lượng cá nguyên liệu. Công nghệ Internet vạn vật (IoT) với các cảm biến đo nhiệt độ, pH, oxy hòa tan được kết nối thời gian thực cho phép phát hiện sớm các bất thường, hỗ trợ điều chỉnh quy trình nuôi kịp thời và hạn chế sử dụng kháng sinh, hóa chất.
Song song đó, hệ thống bản đồ số vùng nuôi cá tra (E-MAP) đã được triển khai tại nhiều địa phương trong ĐBSCL, giúp quản lý tập trung thông tin về vị trí, diện tích, sản lượng và tình trạng chứng nhận vùng nuôi. Đây là nền tảng quan trọng cho công tác truy xuất nguồn gốc, dự báo sản lượng và kết nối cung – cầu trong chuỗi giá trị cá tra.
Ở khâu chế biến, chuyển đổi số hỗ trợ doanh nghiệp tăng cường kiểm soát chất lượng và an toàn thực phẩm. Nhiều nhà máy đã áp dụng hệ thống truy xuất nguồn gốc điện tử, gắn mã QR cho từng lô hàng xuất khẩu, cho phép đối tác theo dõi toàn bộ quá trình từ ao nuôi đến chế biến và bảo quản. Việc tích hợp các hệ thống quản trị doanh nghiệp (ERP), quản lý chuỗi cung ứng (SCM) cùng các tiêu chuẩn HACCP, ISO trên nền tảng số giúp giảm hao hụt, hạn chế rủi ro và nâng cao tính minh bạch.
Để chuyển đổi số phát huy hiệu quả lâu dài, ngành cá tra cần tiếp tục hoàn thiện khung pháp lý, tiêu chuẩn kỹ thuật và thúc đẩy đào tạo nguồn nhân lực số. Việc xây dựng hệ sinh thái dữ liệu thống nhất, kết nối vùng nuôi – chế biến – thị trường được xem là yếu tố then chốt nhằm hỗ trợ ngành cá tra ĐBSCL phát triển ổn định và đáp ứng yêu cầu hội nhập quốc tế.