(vasep.com.vn) Xung đột quân sự tại Trung Đông từ cuối tháng 2/2026 đã nhanh chóng lan sang lĩnh vực thương mại và logistics toàn cầu, đặc biệt sau khi hoạt động vận tải qua khu vực Vịnh Ba Tư và eo biển Hormuz bị gián đoạn. Tình hình này đang tạo ra những tác động đáng kể đối với chuỗi cung ứng thủy sản thế giới, trong đó có ngành cá ngừ.
Căng thẳng địa chính trị tác động tới chuỗi cung ứng thủy sản
Những diễn biến căng thẳng tại Trung Đông trong thời gian gần đây đang làm dấy lên lo ngại về nguy cơ gián đoạn thương mại toàn cầu. Khu vực này nằm trên các tuyến hàng hải chiến lược, đặc biệt là eo biển Hormuz – nơi vận chuyển khoảng 20% lượng dầu mỏ thương mại của thế giới. Bất kỳ sự gián đoạn nào tại tuyến đường này đều có thể kéo theo biến động lớn về chi phí vận tải, giá năng lượng và chuỗi cung ứng hàng hóa quốc tế.
Đối với ngành thủy sản, đặc biệt là ngành cá ngừ – một trong những mặt hàng thủy sản được giao thương rộng rãi nhất thế giới – các biến động địa chính trị có thể nhanh chóng lan sang lĩnh vực khai thác, chế biến và thương mại.
Theo các tổ chức theo dõi thị trường thủy sản quốc tế như FAO, Globefish và các hãng tin chuyên ngành thủy sản, chi phí vận tải biển và bảo hiểm hàng hải đã có dấu hiệu tăng lên khi rủi ro tại khu vực Trung Đông gia tăng. Điều này có thể làm tăng chi phí logistics đối với các lô hàng cá ngừ đông lạnh, cá ngừ nguyên liệu và cá ngừ chế biến vận chuyển giữa các khu vực sản xuất và tiêu thụ lớn như châu Á, châu Âu và Mỹ.
Nguồn cung cá ngừ toàn cầu đang có xu hướng thắt chặt
Trong giai đoạn 2024–2025, thị trường cá ngừ thế giới đã ghi nhận nhiều biến động về nguồn cung. Một số khu vực khai thác chính tại Thái Bình Dương và Ấn Độ Dương đã áp dụng các biện pháp quản lý nguồn lợi chặt chẽ hơn nhằm bảo vệ trữ lượng cá ngừ, trong khi chi phí khai thác tăng cao do giá nhiên liệu và chi phí lao động.
Các quốc gia chế biến cá ngừ lớn của thế giới hiện nay gồm Thái Lan, Ecuador, Philippines, Indonesia và Việt Nam. Trong đó, Thái Lan và Ecuador được xem là hai trung tâm chế biến cá ngừ đóng hộp lớn nhất thế giới, cung cấp phần lớn sản lượng cho thị trường Mỹ và châu Âu.
Trong khi đó, các đội tàu khai thác cá ngừ tại Thái Bình Dương – nơi chiếm hơn 60% sản lượng cá ngừ toàn cầu – đang chịu áp lực từ chi phí nhiên liệu tăng và các quy định quản lý nghề cá nghiêm ngặt hơn. Điều này khiến nguồn cung cá ngừ nguyên liệu trên thị trường có xu hướng biến động.
Dự kiến, nếu giá dầu tăng mạnh do căng thẳng tại Trung Đông, chi phí nhiên liệu cho các đội tàu khai thác cá ngừ có thể tiếp tục tăng, từ đó làm giảm sản lượng khai thác hoặc đẩy giá cá ngừ nguyên liệu lên cao hơn.
Giá cá ngừ nguyên liệu có dấu hiệu phục hồi
Trong năm 2025, giá cá ngừ vằn – nguyên liệu chính cho sản xuất cá ngừ đóng hộp – đã có nhiều đợt biến động mạnh. Giá tham chiếu tại Bangkok, một trong những trung tâm giao dịch cá ngừ lớn nhất thế giới, dao động quanh mức 1.500 – 1.700 USD/tấn tùy thời điểm.
Đầu năm 2026, giá cá ngừ nguyên liệu tại một số thị trường đã có dấu hiệu tăng nhẹ do nguồn cung thắt chặt và nhu cầu chế biến tăng trở lại.
Các nhà chế biến cá ngừ tại châu Á cho biết lượng tồn kho nguyên liệu tại nhiều nhà máy đã giảm sau giai đoạn tiêu thụ mạnh trong năm 2025. Điều này khiến các doanh nghiệp có xu hướng tăng cường mua nguyên liệu khi thị trường có dấu hiệu phục hồi.
Nếu chi phí vận tải và nhiên liệu tiếp tục tăng do căng thẳng địa chính trị, giá cá ngừ nguyên liệu có thể bước vào chu kỳ tăng mới trong năm 2026.
Nhu cầu cá ngừ đóng hộp có thể tăng trong bối cảnh bất ổn
Một đặc điểm của thị trường thực phẩm trong bối cảnh khủng hoảng hoặc bất ổn địa chính trị là nhu cầu đối với các loại thực phẩm có thời hạn bảo quản dài thường tăng mạnh. Cá ngừ đóng hộp là một trong những sản phẩm điển hình của nhóm thực phẩm này.
Trong nhiều năm qua, cá ngừ đóng hộp luôn nằm trong nhóm thực phẩm dự trữ phổ biến tại các thị trường Trung Đông, châu Phi và một số nước châu Âu.
Trong trường hợp xung đột tại Trung Đông kéo dài hoặc lan rộng, nhu cầu đối với thực phẩm đóng hộp – bao gồm cá ngừ – có thể tăng do xu hướng tích trữ thực phẩm của người tiêu dùng.
Ngoài ra, các chương trình viện trợ lương thực và hỗ trợ nhân đạo trong khu vực xung đột cũng thường sử dụng các sản phẩm thủy sản đóng hộp như cá ngừ do tính tiện lợi và giá trị dinh dưỡng cao.
Tác động đối với các nước xuất khẩu cá ngừ
Các quốc gia xuất khẩu cá ngừ lớn như Ecuador, Thái Lan, Indonesia, Philippines và Việt Nam có thể chịu tác động từ những biến động mới của thị trường.
Đối với các doanh nghiệp chế biến cá ngừ, chi phí logistics tăng có thể làm giảm biên lợi nhuận, đặc biệt với các hợp đồng xuất khẩu dài hạn đã ký trước đó. Tuy nhiên, nhu cầu tăng đối với cá ngừ đóng hộp tại một số thị trường cũng có thể tạo ra cơ hội cho các nhà chế biến.
Do đó, các doanh nghiệp chế biến cá ngừ có thể phải điều chỉnh chiến lược thu mua nguyên liệu và thị trường xuất khẩu nhằm giảm rủi ro từ biến động vận tải và chi phí.
Triển vọng thị trường cá ngừ thế giới
Về dài hạn, thị trường cá ngừ toàn cầu vẫn được đánh giá là có tiềm năng tăng trưởng ổn định. Nhu cầu tiêu thụ thủy sản nói chung và cá ngừ nói riêng đang tăng tại nhiều khu vực nhờ xu hướng tiêu dùng thực phẩm giàu protein và tiện lợi.
Các sản phẩm cá ngừ chế biến, đặc biệt là cá ngừ đóng hộp và cá ngừ chế biến sẵn, tiếp tục giữ vai trò quan trọng trong thị trường thực phẩm toàn cầu.
Trong năm 2026, thị trường cá ngừ thế giới có thể đối mặt với một số biến động ngắn hạn do yếu tố địa chính trị và chi phí logistics. Tuy nhiên, xu hướng tiêu thụ cá ngừ toàn cầu được dự báo vẫn duy trì ổn định trong trung và dài hạn.