(vasep.com.vn) Cơ quan Nghề cá Biển Quốc gia Mỹ (NMFS), thuộc NOAA, vừa công bố kết quả xem xét lại các kết luận công nhận tương đương theo Đạo luật Bảo vệ động vật có vú biển (MMPA) đối với nghề khai thác ghẹ. Theo đó, Mỹ sẽ cấm nhập khẩu ghẹ từ các nghề lưới rê và lồng/bẫy của Philippines, trong khi tiếp tục cho phép nhập khẩu ghẹ từ Việt Nam, Indonesia và Sri Lanka.
NMFS lần đầu tiên công bố kết quả đánh giá so sánh theo MMPA vào tháng 8/2025, tiết lộ rằng 240 ngư trường từ nhiều quốc gia sẽ không còn được phép xuất khẩu sản phẩm sang Mỹ sau khi xem xét 2.500 ngư trường từ 135 quốc gia. Trong số 240 ngư trường đó, các ngư trường đánh bắt ghẹ ở Việt Nam, Indonesia, Sri Lanka và Philippines được phát hiện là thiếu sót trong các tiêu chuẩn bảo vệ động vật có vú biển, điều này có thể dẫn đến lệnh cấm hoàn toàn đối với tất cả các sản phẩm ghẹ từ các quốc gia này.
Theo MMPA, các ngư trường nước ngoài phải đáp ứng các tiêu chuẩn bảo vệ động vật có vú biển tương tự như các ngư trường của Hoa Kỳ để xuất khẩu sản phẩm sang thị trường này.
Kết luận của NMFS năm 2025 đồng nghĩa với việc phần lớn các sản phẩm ghẹ tiệt trùng nhập khẩu vào Hoa Kỳ mỗi năm sẽ đột ngột bị cấm, với ước tính của Viện Thủy sản Quốc gia (NFI) rằng 89% lượng nhập khẩu sẽ bị cắt giảm cùng một lúc.
Ngay sau quyết định này, một nhóm các công ty hải sản, NFI và Trung tâm Luật Nhà hàng đã kiện về các quyết định này, cho rằng chúng được đưa ra dựa trên sự phù hợp về quy định chứ không phải bất kỳ tác hại thực tế nào đối với động vật có vú biển.
Vụ kiện đó đã được giải quyết vào tháng 11/2025 khi NMFS đồng ý xem xét lại các kết luận đó và xem xét lại chúng với sự tham vấn của các bên liên quan. Giờ đây, các kết luận đó dự kiến được công bố trên Công báo Liên bang vào ngày 12/5/2026, và ghẹ XK từ Philippines sẽ không còn được phép vào Hoa Kỳ 30 ngày sau khi công bố - khoảng giữa tháng 6/2026. Lệnh cấm đó sẽ cắt giảm hơn 2.000 tấn, tương đương 4,4 triệu pound, ghẹ xanh nhập khẩu từ Philippines. Dựa trên dữ liệu nhập khẩu của NOAA, Hoa Kỳ đã nhập khẩu 2.417 tấn cua xanh từ Philippines vào năm 2025.
Để so sánh, Indonesia đã xuất khẩu 14.290 tấn ghẹ sang Mỹ vào năm 2025, Việt Nam xuất khẩu 4.143 tấn và Sri Lanka xuất khẩu 820 tấn.
NMFS đã ban hành báo cáo thứ hai chỉ dành riêng cho nghề đánh bắt ghẹ xanh bằng bẫy/lưới và lưới rê ở Philippines, và theo báo cáo đó, quốc gia này không có yêu cầu báo cáo về tỷ lệ tử vong và thương tích của động vật có vú biển trong nghề cá của mình. Báo cáo của NMFS thừa nhận rằng Philippines đang thực hiện giám sát tại bến cảng ở bảy cảng cá thương mại và 60 trung tâm đổ bộ cấp huyện và quốc gia này đã tuyên bố ý định thiết lập hệ thống giám sát toàn quốc để báo cáo về động vật có vú biển nhưng cho biết thêm rằng hiện tại điều đó chưa đủ để cho phép xuất khẩu. “Mặc dù Philippines đã thực hiện những bước đầu tiên hướng tới việc triển khai báo cáo về việc đánh bắt không chủ đích động vật có vú biển trong nghề đánh bắt cua xanh, nhưng Philippines vẫn chưa cung cấp đủ thông tin về chương trình giám sát thí điểm tại bến cảng hiện tại ở Biển Visayan và Eo biển Guimaras hoặc chương trình toàn quốc trong tương lai”, NMFS cho biết. “Chưa rõ liệu thiết kế chương trình có đủ mạnh mẽ để cung cấp dữ liệu đáng tin cậy nhằm xác định việc đánh bắt không chủ đích động vật có vú biển trong nghề đánh bắt cua xanh hay không. Do đó, những nỗ lực trong tương lai này chưa được tính đến trong kết quả so sánh của NMFS.”
Theo báo cáo, kể từ khi Philippines triển khai chương trình giám sát động vật có vú biển thí điểm cho Biển Visayan và Eo biển Guimaras vào tháng 10/2024, nước này chỉ ghi nhận một sự cố liên quan đến động vật có vú biển vào tháng 12/2025, bao gồm một đàn 15 con cá heo sọc bơi đi sau khi tương tác với một tàu đánh bắt tôm bằng lưới kéo. NMFS cho biết thêm rằng Philippines chưa chứng minh được các biện pháp giảm thiểu đánh bắt không chủ đích của mình có hiệu quả trong việc ngăn chặn việc đánh bắt không chủ đích động vật có vú biển hoặc, “ít nhất”, đảm bảo giới hạn đánh bắt không chủ đích đối với cá heo Irrawaddy – một loài có nguy cơ tuyệt chủng cao sinh sống ở một số vùng biển của Philippines.