(vasep.com.vn) Điểm tin thủy sản thế giới ngày 30/9/2026 cập nhật những diễn biến đáng chú ý từ các thị trường lớn, với xu hướng nổi bật là sự dịch chuyển sang công nghệ giống, sản phẩm giá trị gia tăng và nâng cao năng lực cạnh tranh. Trung Quốc ổn định giá cá rô phi nguyên liệu sau giai đoạn tăng mạnh, trong khi Việt Úc mở rộng chương trình chọn giống tôm ra thị trường quốc tế. Tại Nga, chi phí đầu tư đội tàu khai thác gia tăng, còn các nhà bán lẻ Anh tiếp tục thúc đẩy thủy sản tiện lợi, chế biến sâu. Các biến động về nguồn cung cá thu, cá vobla và xu hướng quản lý nguồn lợi cũng tiếp tục tác động đến chuỗi giá trị thủy sản toàn cầu.
1. Trung Quốc: giá cá rô phi nguyên liệu chững lại sau ba tuần tăng liên tiếp. Giá cá rô phi tại Trung Quốc trong tuần 40 đã ổn định sau ba tuần tăng, cho thấy đợt tăng chi phí nguyên liệu gần đây tạm thời dừng lại.
Diễn biến cần đặt trong bối cảnh các nhà chế biến Trung Quốc vừa phải đối mặt với giá nguyên liệu tăng và sức ép từ khách hàng Mỹ khi giá thành hàng thay thế tăng.
Đối với cá rô phi Việt Nam: đây là tín hiệu cần theo dõi sát hơn trong tháng 10. Giá Trung Quốc không còn tăng nhanh có thể giúp nhà chế biến nước này ổn định giá xuất khẩu, qua đó tăng lại sức cạnh tranh với cá rô phi Việt Nam tại Mỹ và các thị trường thứ ba. Điều này củng cố nhận định rằng tốc độ tăng xuất khẩu rô phi Việt Nam cuối năm khó duy trì như đầu năm.
2. Việt Úc chọn Trung Quốc làm thị trường quốc tế đầu tiên cho giống tôm; dự kiến xây viện nghiên cứu di truyền tại Mỹ. Việt Úc đang chuyển chương trình chọn giống tôm ra quốc tế, với Trung Quốc là thị trường đầu tiên, sau đó hướng tới Đông Nam Á, Nam Á và Bắc Mỹ. Doanh nghiệp dự kiến xây cơ sở chọn giống ngay tại các thị trường lớn để sản xuất tôm bố mẹ tại chỗ.
Tại Mỹ, doanh nghiệp dự kiến thành lập viện nghiên cứu sinh học – di truyền phục vụ nghiên cứu, chuyển giao công nghệ và thương mại hóa sản phẩm. Việt Úc cho biết đang phát triển các dòng tôm VU-S26 cho các điều kiện nuôi khác nhau; một dòng hướng tới cỡ khoảng 40 con/kg sau 60 ngày. Doanh nghiệp hiện đặt mục tiêu nâng thị phần giống tôm tại Việt Nam từ khoảng 32% lên 50%.
Đối với ngành tôm Việt Nam: đây là diễn biến đáng chú ý không phải ở xuất khẩu tôm thương phẩm mà ở xuất khẩu công nghệ – di truyền – giống. Nếu doanh nghiệp Việt Nam có thể cạnh tranh tại chính Trung Quốc về giống tôm, vị thế của ngành sẽ chuyển một phần từ “nhà cung cấp tôm” sang nhà cung cấp công nghệ đầu vào cho nuôi tôm. Đây là hướng giá trị cao hơn đáng theo dõi.
3. Nga: Công ty Russian Fishery hủy kế hoạch đóng hai tàu khai thác cá minh thái/ cá trích herring cuối cùng vì chi phí tăng mạnh. Russian Fishery Company và Admiralty Shipyards đã bỏ kế hoạch đóng thêm hai tàu đông lạnh khai thác cá minh thái và cá trích, do chi phí đóng tàu tăng.
Đây là tín hiệu mới nối tiếp việc giá cá minh thái Nga đã tăng mạnh trong năm nay: áp lực chi phí không chỉ nằm ở nhiên liệu, lao động và logistics mà đang tác động tới cả đầu tư năng lực khai thác mới.
Đối với cá tra Việt Nam: tác động không nằm ở sản lượng cá minh thái ngay lập tức, vì hai tàu chưa được đóng không làm giảm hạn ngạch hiện tại. Nhưng về trung hạn, chi phí đội tàu tăng và đầu tư mới bị thu hẹp có thể tiếp tục giữ chi phí khai thác cá thịt trắng Nga ở mức cao, qua đó hỗ trợ lợi thế giá tương đối của cá tra trong phân khúc cá thịt trắng.
4. Anh: Marks & Spencer tung cùng lúc 30 sản phẩm thủy sản mới, tập trung bữa ăn gia đình và giá trị gia tăng. Marks & Spencer vừa mở rộng mạnh danh mục thủy sản với 30 sản phẩm mới, trong đó tăng sử dụng các loài nội địa và phát triển sản phẩm cho bữa ăn gia đình giữa tuần. Một sản phẩm được nhấn mạnh là cá hồi hữu cơ Ireland hun khói bằng gỗ sồi phát triển cùng Keohane Seafoods.
Điểm đáng chú ý không nằm ở một SKU cụ thể mà ở cách nhà bán lẻ lớn đang phát triển ngành hàng: tiện lợi + chế biến sâu + khác biệt hóa hương vị/xuất xứ, thay vì mở rộng quầy cá nguyên liệu đơn thuần.
Đối với Việt Nam: đây là tín hiệu phù hợp với hướng chuyển dịch đang thấy tại Mỹ, Nhật và EU. Cơ hội cho cá tra, tôm và cá ngừ Việt Nam tại bán lẻ phát triển ngày càng nằm ở portion, ready-to-cook, ready-to-eat và sản phẩm có câu chuyện/định vị rõ, không chỉ phi lê hay nguyên liệu đông lạnh.
5. Bắc Đại Tây Dương: nhà bán lẻ bắt đầu giảm mua cá thu do các nước ven biển tiếp tục bất đồng về hạn ngạch.
Khối Liên minh Vận động Hành lang Thủy sản Tầng nổi Bắc Đại Tây Dương (North Atlantic Pelagic Advocacy Group - NAPA) ngày 29/9 cảnh báo nhiều nhà bán lẻ và doanh nghiệp thủy sản đã bắt đầu giảm mua hoặc chuyển sang nguồn cung cá thu khác khi các quốc gia ven biển tiếp tục không thống nhất được cơ chế phân bổ khai thác. NAPA cho rằng ngay cả khi đánh giá khoa học về nguồn lợi được cải thiện, điều này vẫn chưa đủ để giảm áp lực cải cách quản lý nghề cá.
Đối với Việt Nam: cá thu không phải mặt hàng xuất khẩu chủ lực, nhưng diễn biến này đáng quan tâm đối với doanh nghiệp nhập khẩu nguyên liệu và chế biến. Khi các nhà bán lẻ châu Âu thay đổi nguồn cung do yêu cầu về tính bền vững, các tiêu chuẩn chứng nhận và quản trị nguồn lợi có thể làm dịch chuyển thương mại, ngay cả khi nguồn cá trên thực tế vẫn còn hiện hữu.
6. Nga đề xuất kéo dài cấm khai thác vobla (một loài cá nước ngọt/cá di cư thuộc họ cá chép (Cyprinidae)) đến hết năm 2027 dù mùa sinh sản năm nay bắt đầu cải thiện. Rosrybolovstvo ngày 29/9 cho biết lưu lượng nước sông Volga trong mùa lũ 2026 đạt 121 km³, cao nhất 5 năm, tạo điều kiện thuận lợi hơn cho sinh sản tự nhiên của vobla. Tuy nhiên, Nga vẫn đề xuất kéo dài lệnh cấm khai thác thương mại và giải trí tại biển Caspi, Kalmykia và Astrakhan tới cuối 2027 để thế hệ cá năm 2026 có thời gian trưởng thành.