(vasep.com.vn) Ngày 28/9, thị trường thủy sản thế giới ghi nhận nhiều diễn biến đáng chú ý từ nuôi tôm, nguyên liệu thức ăn đến cá hồi, surimi và cá ngừ. Trung Quốc đẩy mạnh đầu tư nuôi tôm công nghệ cao, trong khi nhu cầu và nguồn cung bột cá tiếp tục được điều chỉnh. Tại Nhật Bản, nguồn cá hồi và sản lượng surimi giảm, còn Nga ghi nhận sản lượng cá trích tăng mạnh. Những thay đổi này tiếp tục tác động đến nguồn cung, chi phí và xu hướng cạnh tranh của ngành thủy sản toàn cầu.
1. Trung Quốc đầu tư 30 triệu NDT hiện đại hóa vùng nuôi tôm Quảng Đông, đẩy mạnh nuôi công nghiệp và truy xuất. Guangdong Haid Group chuẩn bị đầu tư khoảng 30 triệu NDT, tương đương 4,28 triệu USD, để cải tạo 600 mẫu Trung Quốc, khoảng 40 ha ao tôm tại Lôi Châu, Quảng Đông. Dự án đưa vùng ao vào mô hình sản xuất công nghiệp với kiểm soát kỹ thuật, giám sát thời gian thực, tiêu chuẩn hóa cơ sở nuôi và truy xuất toàn bộ quá trình sản xuất.
Đối với tôm Việt Nam: Trung Quốc đang đồng thời là thị trường nhập khẩu tôm lớn và tăng đầu tư vào năng lực sản xuất tôm nội địa công nghệ cao. Về trung hạn, cạnh tranh tại Trung Quốc không chỉ đến từ Ecuador, Ấn Độ mà còn từ năng suất và chất lượng tôm nuôi trong nước.
2. Thái Lan: trại tôm bắt đầu áp dụng tiêu chuẩn ASC Farm Standard mới, yêu cầu mở rộng sang phúc lợi động vật và dữ liệu quản lý. I’m Shrimp Farm 5 tại Phang Nga vừa được chứng nhận theo ASC Farm Standard mới, thuộc nhóm cơ sở áp dụng sớm tại Thái Lan. Tiêu chuẩn bao phủ tác động môi trường, trách nhiệm xã hội, sức khỏe – phúc lợi động vật, tuân thủ pháp luật và quản lý trang trại. Cơ sở này đồng thời triển khai kế hoạch giảm năng lượng và tối ưu hệ thống sục khí.
Đối với tôm Việt Nam: cạnh tranh tôm tại các thị trường cao cấp đang mở rộng từ giá và chứng nhận môi trường sang phúc lợi động vật, năng lượng, dữ liệu sản xuất và quản trị trang trại. Đây sẽ là lớp yêu cầu ngày càng quan trọng đối với chuỗi tôm xuất khẩu.
3. Trung Quốc: cảng Hoàng Phố đã xử lý 457.000 tấn bột cá nhập khẩu trong 8 tháng, chiếm hơn 40% nhập khẩu cả nước. Hải quan Hoàng Phố, Quảng Châu đã giám sát khoảng 457.000 tấn bột cá nhập khẩu từ tháng 1–8/2026. Trung Quốc đồng thời đang đa dạng hóa nguồn cung khi nguồn Nam Mỹ biến động; Nam Phi nổi lên như một nguồn thay thế mới.
Thông tin này xuất hiện sau Hội nghị Công nghiệp Bột cá Trung Quốc lần thứ nhất tổ chức tại Hoàng Phố ngày 20–21/9, nơi doanh nghiệp và cơ quan quản lý thảo luận logistics, kiểm tra nhập khẩu và mở thêm nguồn cung quốc tế.
Đối với Việt Nam: đây là tín hiệu đáng chú ý cho bột cá và protein từ phụ phẩm cá tra, cá ngừ và chế biến thủy sản. Trung Quốc không chỉ tìm hàng thay Peru trong ngắn hạn mà đang chủ động đa dạng hóa nguồn nhập khẩu. Việt Nam có cơ hội nhưng cũng sẽ phải cạnh tranh với các nguồn mới như Nam Phi.
4. Cá ngừ: giá cá ngừ vằn Bangkok tiếp tục chịu áp lực tăng cho các lô giao tháng 10. Thị trường nguyên liệu cá ngừ tại Bangkok vẫn chặt; các đội tàu tăng mức chào đối với hàng giao tháng 10 trong khi nhà máy đồ hộp chưa sẵn sàng chấp nhận hoàn toàn mức giá mới.
Đối với cá ngừ Việt Nam: áp lực nguyên liệu chưa giảm. Khi giá cá ngừ vằn tăng trong khi thị trường Mỹ còn chịu thuế và EU tăng yêu cầu truy xuất, biên lợi nhuận của doanh nghiệp chế biến có thể bị ép từ cả đầu vào lẫn đầu ra. Việc chốt giá nguyên liệu và hợp đồng bán hàng cần được đặt cùng một bài toán.
5. Nhật Bản: sản lượng cá hồi chum Hokkaido tiếp tục giảm, Nhật thử nghiệm giống coho chịu nhiệt. Thông tin thị trường sáng 28/9 cho thấy lượng cá hồi chum mùa thu tại Hokkaido tiếp tục thấp, trong khi Nhật Bản đang thúc đẩy thử nghiệm coho có khả năng thích ứng tốt hơn với nhiệt độ nước cao.
Minato sáng 28/9 cũng ghi nhận tình trạng nguồn cá hồi mùa thu Hokkaido tiếp tục căng, đồng thời giá trứng cá hồi Nga tại bán lẻ Nhật tăng rất mạnh; trứng sockeye Nga đã lên mức khoảng 56.000 yên/kg, cao kỷ lục.
Đối với thị trường: Nhật đang phải thích ứng với sự thay đổi nguồn lợi do nhiệt độ biển bằng cả thay đổi loài nuôi và tăng phụ thuộc nguồn nhập khẩu. Điều này có thể mở thêm không gian cho nguồn thủy sản nhập khẩu, nhưng giá cao cũng hạn chế sức mua người tiêu dùng.
6. Nhật Bản: sản lượng surimi và sản phẩm cá xay năm 2025 xuống dưới 420.000 tấn, gần bằng một nửa 30 năm trước. Minato ngày 28/9 cho biết sản lượng nhóm sản phẩm cá xay của Nhật năm 2025 chỉ còn dưới 420.000 tấn, mức thấp thứ hai trong lịch sử và chỉ khoảng một nửa so với ba thập kỷ trước.
Đối với Việt Nam: đây là một chỉ báo dài hạn đáng chú ý đối với surimi nhiệt đới và sản phẩm chế biến từ cá. Sản xuất nội địa Nhật suy giảm có thể tạo thêm dư địa nhập khẩu, nhưng thị trường cũng đang chuyển từ sản phẩm truyền thống sang sản phẩm tiện lợi và có giá trị gia tăng cao hơn.
7. Nhật Bản bắt đầu thử bán cá tuyết nuôi Na Uy dùng cho sashimi. Cá tuyết nuôi của Na Uy đang được đưa vào thử nghiệm bán tại hệ thống Miyagi Co-op ở Sendai dưới dạng sashimi, một hướng tiêu thụ khác với cá tuyết đông lạnh truyền thống.
Đối với cá thịt trắng Việt Nam: xu hướng này cho thấy cạnh tranh trong nhóm cá thịt trắng đang phân hóa mạnh theo sản phẩm. Cá tra khó cạnh tranh trực tiếp ở phân khúc sashimi, nhưng có lợi thế ở giá, phi lê, portion, tẩm bột và thực phẩm tiện lợi. Chiến lược sản phẩm quan trọng hơn việc chỉ so sánh giá/kg giữa các loài.
8. Nga: sản lượng cá trích Sakhalin tăng gần 68%, trở thành một trong những động lực khai thác nổi bật. Tính đến 20/9, doanh nghiệp tại Sakhalin đã khai thác khoảng 134.000 tấn cá trích, tăng 67,8% so với cùng kỳ năm trước. Các chuyên gia đánh giá cá trích đang trở thành một trong những nhóm đóng góp đáng kể vào sản lượng khu vực.
Đối với Việt Nam: nguồn cá nổi Nga tăng có thể tạo thêm nguyên liệu cho chế biến, bột cá và thương mại tại Đông Bắc Á. Cần theo dõi dòng hàng sang Trung Quốc khi Nga đang đẩy nhanh chuyển hướng xuất khẩu sang thị trường này.
9. Nga: khai thác cá thu đao mới đạt 294 tấn, nguồn cung vẫn rất thấp. Minato sáng 28/9 cho biết sản lượng cá thu đao của Nga đến 21/9 chỉ khoảng 294 tấn, với hoạt động khai thác tại Nam Kuril và Đông Kamchatka.
Điều này tiếp tục phản ánh tình trạng nguồn cá nổi một số loài tại Bắc Thái Bình Dương biến động mạnh: trong khi cá trích Nga tăng mạnh, cá thu đao vẫn ở mức rất thấp.
10. Nga: Seafood Expo Russia/International Fishery Forum thu hút hơn 20.600 chuyên gia từ 82 vùng của Nga và 83 quốc gia. Theo số liệu tổng kết sự kiện tại St. Petersburg, hơn 20.600 chuyên gia, 82 vùng của Nga và đại diện từ 83 quốc gia tham dự; chương trình tập trung vào thương mại, công nghệ, đội tàu, chế biến và thị trường.
Đáng chú ý với Việt Nam là sự kiện này diễn ra cùng thời điểm Nga thúc đẩy hợp tác với Việt Nam, Ấn Độ, Trung Quốc và ASEAN, cho thấy trọng tâm quốc tế hóa ngành thủy sản Nga đang dịch chuyển rõ về châu Á.
11. Hàn Quốc: Busan tập trung thương mại hóa công nghệ “Blue Food” và nâng giá trị thủy sản. Busan tổ chức Blue Food Value-Up Day ngày 29/9 với bốn chính quyền địa phương và khoảng 100 đại biểu, nhằm giới thiệu kết quả đổi mới sản phẩm và công nghệ thủy sản, kết nối nghiên cứu với doanh nghiệp và thương mại hóa.
Đối với Việt Nam: đây là xu hướng đáng theo dõi từ Hàn Quốc – một thị trường lớn của mực, bạch tuộc và thủy sản Việt Nam. Cạnh tranh đang dịch chuyển từ bán nguyên liệu sang công nghệ chế biến, sản phẩm tiện lợi và tăng giá trị từ nguồn nguyên liệu biển.
12. Nuôi trồng tuần hoàn tiếp tục có tiến bộ về xử lý nước không thay nước. Nghiên cứu mới công bố cuối tuần giới thiệu hệ thống phản ứng sử dụng vật liệu dạng bọt biển để xử lý chất thải nitơ trong hệ thống nuôi mật độ cao, hướng tới giảm hoặc loại bỏ nhu cầu thay nước thường xuyên.
Đối với Việt Nam: chưa phải công nghệ có thể áp dụng thương mại ngay trên diện rộng, nhưng đáng theo dõi trong bối cảnh RAS đang phát triển nhanh ở Nhật, Trung Quốc và châu Âu. Bài toán quyết định vẫn là hiệu quả xử lý nước so với chi phí đầu tư và năng lượng.