(vasep.com.vn) Hệ thống quản lý thuế đối với nhập khẩu thủy sản vào Mỹ đang bước vào giai đoạn biến động mạnh, khi các tranh chấp pháp lý về hoàn thuế và nguy cơ áp thuế mới diễn ra song song, tạo áp lực lớn lên chuỗi cung ứng toàn cầu.
Theo tổng hợp từ các báo cáo ngành và cơ quan quản lý, hai cơ chế đang cùng lúc tác động đến thị trường gồm: tranh chấp hoàn thuế liên quan đến thuế áp dụng theo Đạo luật Quyền lực Kinh tế Khẩn cấp Quốc tế (IEEPA) và khả năng áp thuế mới theo Điều khoản 301 của Đạo luật Thương mại Mỹ năm 1974.
Đối với IEEPA, nhiều mức thuế từng được áp dụng trong giai đoạn chính quyền Trump đang bị kiện tại tòa liên bang với lập luận vượt quá thẩm quyền hành pháp. Tuy nhiên, các mức thuế này vẫn tạm thời được duy trì trong khi chờ quá trình kháng cáo, buộc doanh nghiệp nhập khẩu tiếp tục nộp thuế tại cảng và đồng thời thực hiện thủ tục xin hoàn thuế hoặc điều chỉnh sau thông quan với Cơ quan Hải quan và Biên phòng Mỹ (CBP).
Song song đó, các cuộc điều tra theo Điều khoản 301 đang xem xét khả năng áp thuế bổ sung từ 10–12,5% đối với một số nhóm sản phẩm thủy sản, làm gia tăng thêm bất ổn về chi phí trong tương lai. Sự tồn tại đồng thời của nghĩa vụ thuế hiện tại và nguy cơ thuế mới khiến doanh nghiệp nhập khẩu rơi vào tình trạng khó khăn trong lập kế hoạch kinh doanh.
Diễn biến này đang tác động trực tiếp đến hoạt động thương mại, khi các nhà nhập khẩu và phân phối tại Mỹ có xu hướng thận trọng hơn với hợp đồng dài hạn, đồng thời đưa vào các điều khoản điều chỉnh thuế để phân chia rủi ro tăng chi phí khi hàng cập cảng. Nhiều hợp đồng đã ký cũng đang được đàm phán lại.
Trong bối cảnh căng thẳng thương mại Mỹ - Trung, dù có thảo luận về khả năng miễn thuế cho một số mặt hàng “không nhạy cảm”, thủy sản hiện chưa nằm trong nhóm ưu tiên xem xét.
Áp lực chi phí nhập khẩu cũng đang làm gia tăng lợi thế cạnh tranh của nguồn cung nội địa như cá minh thái Alaska (Alaska pollock), trong khi các chuỗi dịch vụ thực phẩm đẩy mạnh sử dụng sản phẩm nội địa gắn với chứng nhận bền vững.
Ngoài ra, nguy cơ áp thuế theo Điều khoản 301 còn có thể ảnh hưởng tới nhiều quốc gia xuất khẩu lớn như Ấn Độ, Việt Nam, Indonesia, Ecuador, Canada, Mexico, EU, Nhật Bản, Hàn Quốc và Na Uy, làm thu hẹp khả năng thay thế nguồn cung.
Bên cạnh thuế quan, các rào cản phi thuế cũng gia tăng khi Quốc hội Mỹ tăng cường giám sát các hệ thống chứng nhận thủy sản như BAP, ASC và MSC, tập trung vào lao động, truy xuất nguồn gốc và tính bền vững môi trường.
Tổng thể, thị trường nhập khẩu thủy sản Mỹ vẫn duy trì hoạt động nhưng ngày càng phức tạp hơn, với rủi ro chi phí biến động, hợp đồng phải điều chỉnh linh hoạt và yêu cầu tuân thủ ngày càng cao.