Xuất khẩu cá rô phi sang Ả rập Xê Út tăng mạnh dù vận tải biển nhiều biến động

Ả Rập Xê Út chiếm 95% kim ngạch của khối thị trường Trung Đông và đứng thứ 3 trong các thị trường nhập khẩu cá rô phi Việt Nam, sau Brazil và Mỹ. Xuất khẩu sang nước này đạt 10 triệu USD trong 9 tháng, tăng 50%. Riêng tháng 9 đạt 3 triệu USD, tăng 231%, tức gấp hơn 3 lần cùng kỳ. Đà tăng được đẩy lên rõ rệt ở tháng cuối quý: lũy kế 8 tháng mới đạt 7 triệu USD, tăng 23%, còn tháng 8 tăng 20%. Chỉ một tháng 9 đã kéo mức tăng lũy kế tăng gấp đôi.

Điểm đáng chú ý là cơ cấu sản phẩm. Ả Rập Xê Út chủ yếu nhập khẩu sản phẩm cá rô phi Việt Nam nguyên con đông lạnh mã HS03032 trong 9 tháng đầu năm 2026. Cơ cấu nghiêng về cá nguyên con cho thấy nhu cầu của nhà nhập khẩu Ả Rập Xê Út thiên về mua nguyên liệu giá phải chăng để chế biến, cắt lọc, đóng gói và phân phối lại tại chỗ, thay vì mua thành phẩm chế biến.

Nhu cầu này có nền tảng từ thói quen tiêu dùng. Ả Rập Xê Út vẫn phải nhập khẩu một phần lớn thủy sản: tỷ lệ tự cung cá của nước này chỉ 48% năm 2023, tiêu thụ bình quân đầu người 11,7 kg/năm, và mục tiêu là nâng lên 20 kg vào năm 2030. Các chiến dịch sức khỏe cộng đồng đang dần chuyển khẩu phần đạm của người dân vùng Vịnh từ thịt đỏ sang thủy sản. Thủy sản đông lạnh được ưa chuộng vì khí hậu nóng cần bảo quản lâu. Đông lạnh chiếm 52% thị trường thủy sản Trung Đông năm 2025, và các nền tảng bán thực phẩm trực tuyến giao hàng trong ngày đang giúp nhóm hàng này dễ tiếp cận hơn.

Cá rô phi nằm trong nhóm loài được tiêu thụ ngày càng nhiều cùng với cá mú, cá hammour nhờ giá trị dinh dưỡng và dễ chế biến. Tuy vậy, thị trường cũng có cạnh tranh nội địa, khi Bộ Môi trường, Nước và Nông nghiệp Ả Rập Xê Út khuyến khích nuôi cá rô phi nước ngọt từ năm 2018.

Rủi ro lớn nhất nằm ở khâu vận chuyển. Eo biển Hormuz gần như đóng cửa với tàu container, khiến cảng Dammam bên bờ vùng Vịnh gần như tê liệt. Hàng vào Ả Rập Xê Út dồn về cảng Jeddah bên Biển Đỏ, nơi lượng đặt hàng nhập vào đã tăng mạnh so với đầu năm. Cảng này đang quá tải: hàng dỡ xuống phải chờ 10-12 ngày mới ra khỏi cảng. Ùn tắc tại các cảng Trung Đông đã lên mức kỷ lục, một số hãng tàu hạn chế nhận đặt chỗ và áp phụ phí khẩn cấp cho các tuyến vùng Vịnh. Thời gian giao hàng kéo dài và chi phí lưu container lạnh tăng là hai áp lực chính với doanh nghiệp.

Dù vận tải nhiều khó khăn, kim ngạch sang Ả Rập Xê Út vẫn tăng mạnh trong tháng 9, trong khi Mỹ chưa phục hồi bền vững và Brazil còn nhiều rào cản kỹ thuật. Với cá rô phi nguyên con đông lạnh, giá cạnh tranh và nhu cầu nguyên liệu ổn định là lợi thế của Việt Nam tại thị trường này. Doanh nghiệp cần tính kỹ thời gian giao hàng, chi phí lưu container lạnh và điều khoản thanh toán để tận dụng cơ hội, đưa Ả Rập Xê Út thành một hướng đa dạng hóa đáng chú ý của ngành cá rô phi Việt Nam.