(vasep.com.vn) Nhu cầu bột cá toàn cầu tiếp tục tăng cùng với sự phát triển của ngành nuôi trồng thủy sản, song sự phụ thuộc quá lớn vào nguồn nguyên liệu này đang đặt ra nhiều thách thức về chi phí, tính bền vững và an ninh nguồn cung. Trong bối cảnh đó, các giải pháp thay thế như đạm động vật sinh học từ phụ phẩm đang được xem là hướng đi tiềm năng cho ngành thức ăn thủy sản Việt Nam.
Theo Precedence Research, quy mô thị trường bột cá toàn cầu dự kiến đạt 10,9 tỷ USD vào năm 2025 và có thể tăng lên khoảng 20,6 tỷ USD vào năm 2034, với tốc độ tăng trưởng trung bình 7,3% mỗi năm. Bột cá hiện vẫn là nguồn nguyên liệu quan trọng trong thức ăn cho nhiều loài thủy sản như cá rô phi, cá hồi, cá chép hay tôm. Tuy nhiên, việc phụ thuộc lớn vào nguồn bột cá đang tạo ra nhiều rủi ro cho chuỗi cung ứng.
Trước hết là vấn đề chi phí. Nguyên liệu sản xuất bột cá chủ yếu dựa vào khai thác thủy sản tự nhiên và nhập khẩu. Khi sản lượng khai thác giảm hoặc nhu cầu thị trường tăng mạnh, giá bột cá thường biến động mạnh. Gần đây, sản lượng bột cá từ Peru – một trong những nguồn cung lớn nhất thế giới – sụt giảm do điều kiện tự nhiên khiến cá không đạt kích cỡ khai thác, trong khi nhu cầu từ Trung Quốc tăng cao đã đẩy giá bột cá Peru 65% đạm lên gần 1.800 USD/tấn.
Bên cạnh yếu tố chi phí, việc khai thác cá tự nhiên làm nguyên liệu sản xuất bột cá cũng tạo áp lực lên nguồn lợi thủy sản và đi ngược xu hướng phát triển bền vững. Đồng thời, nhiều quốc gia nuôi trồng thủy sản lớn như Việt Nam vẫn phụ thuộc đáng kể vào nguồn đạm nhập khẩu, khiến chuỗi sản xuất dễ bị tác động khi thị trường thế giới biến động.
Trong bối cảnh đó, việc tận dụng phụ phẩm thủy sản trong nước để sản xuất đạm sinh học đang được quan tâm. Các phụ phẩm như đầu cá, vỏ tôm hay các phần chưa được sử dụng có thể được xử lý bằng công nghệ sinh học để tạo ra nguồn protein giá trị cao cho thức ăn chăn nuôi và thủy sản.
Khác với bột cá truyền thống chủ yếu cung cấp đạm thô, đạm sinh học được xử lý bằng enzyme để chuyển hóa thành các peptide mạch ngắn và axit amin tự do, giúp vật nuôi dễ hấp thu hơn. Nhờ đó, nguồn nguyên liệu này có thể giúp cải thiện hiệu quả sử dụng thức ăn, giảm lượng chất thải nitơ ra môi trường và hỗ trợ sức khỏe đường ruột của vật nuôi.
Việc phát triển các sản phẩm đạm sinh học từ phụ phẩm không chỉ giúp giảm phụ thuộc vào bột cá nhập khẩu mà còn góp phần thúc đẩy mô hình kinh tế tuần hoàn, tận dụng hiệu quả nguồn tài nguyên trong nước và giảm áp lực lên hệ sinh thái biển.