(vasep.com.vn) Một nghiên cứu của Đại học Stirling cho thấy việc thay thế nguyên liệu biển bằng thành phần có nguồn gốc thực vật trong thức ăn nuôi thủy sản đã giúp giảm phụ thuộc vào nguồn cá tự nhiên, nhưng đồng thời làm gia tăng đáng kể phát thải và áp lực lên đất đai, nguồn nước.
Theo nhóm nghiên cứu cho biết dấu chân sinh thái của ngành nuôi trồng thủy sản châu Âu đã thay đổi mạnh trong hai thập niên qua. Giai đoạn 2000–2020, lượng cá tự nhiên sử dụng trong thức ăn giảm 13% dù quy mô ngành gần như tăng gấp đôi, chủ yếu nhờ mở rộng sản xuất cá hồi Đại Tây Dương tại Na Uy.
Tuy nhiên, các chỉ số môi trường chính lại tăng mạnh: phát thải khí nhà kính tăng 314%, sử dụng đất tăng 594%, tiêu thụ nước tăng 236%, phú dưỡng biển tăng 630% và phú dưỡng nước ngọt tăng 468%. Phú dưỡng là hiện tượng dư thừa dinh dưỡng trong thủy vực, gây bùng phát tảo và suy giảm chất lượng nước.
Sử dụng phương pháp Phân tích phân rã chỉ số (Index Decomposition Analysis), các nhà khoa học lần đầu tách riêng tác động của từng yếu tố như tăng trưởng sản xuất, hiệu quả thức ăn và thay đổi công thức. Kết quả cho thấy việc thay thế bột cá, dầu cá bằng protein đậu nành cô đặc và dầu hạt cải là nguyên nhân chính làm tăng gánh nặng môi trường. Trong khi đó, thay đổi cơ cấu loài nuôi và hiệu quả chuyển đổi thức ăn gần như không ảnh hưởng đáng kể.
Tính trên mỗi kg cá nuôi, lượng cá tự nhiên sử dụng đã giảm 59%, nhưng phát thải khí nhà kính vẫn tăng 103%, sử dụng đất tăng 336%, tiêu thụ nước tăng 65%, phú dưỡng biển tăng 285% và phú dưỡng nước ngọt tăng 167%.
Các tác giả cảnh báo việc chỉ tập trung giảm phụ thuộc vào tài nguyên biển có thể tạo cái nhìn thiếu toàn diện về tính bền vững. Nghiên cứu khuyến nghị ngành cần đẩy mạnh tận dụng phụ phẩm cá có giá trị dinh dưỡng cao và dấu chân môi trường thấp, đồng thời tiếp tục phát triển các nguyên liệu thay thế mới — dù hiện vẫn đối mặt thách thức về chất lượng, nguồn cung và chi phí.