(vasep.com.vn) Các biện pháp siết chặt kiểm tra dư lượng sodium metabisulfite của Hải quan Trung Quốc (GACC) đối với tôm Ecuador đang tạo thêm áp lực cho các doanh nghiệp xuất khẩu, nhưng chưa đủ để làm chậm đà nhập khẩu của thị trường tiêu thụ tôm lớn nhất thế giới. Trong tháng 6/2026, Ecuador tiếp tục là động lực chính giúp nhập khẩu tôm của Trung Quốc tăng trưởng, cho thấy nhu cầu của thị trường vẫn đủ mạnh để hấp thụ nguồn cung từ quốc gia Nam Mỹ này.
Theo số liệu thương mại do Shrimp Insights tổng hợp, nhập khẩu tôm của Trung Quốc trong tháng 6 tăng khoảng 13% so với cùng kỳ năm ngoái, nối tiếp xu hướng phục hồi đã diễn ra từ đầu năm. Phần lớn mức tăng đến từ Ecuador - quốc gia hiện chiếm tỷ trọng lớn nhất trong nguồn cung tôm nhập khẩu của Trung Quốc và tiếp tục bỏ xa các đối thủ như Ấn Độ, Argentina, Việt Nam hay Saudi Arabia.
Diễn biến này không phải là bất ngờ nếu nhìn vào kết quả xuất khẩu của Ecuador trong những tháng gần đây. Theo Phòng Nuôi trồng thủy sản Quốc gia Ecuador (CNA), nước này đã xuất khẩu 165.538 tấn tôm trong tháng 5/2026, thu về 847 triệu USD, tăng 9% về sản lượng và 8% về giá trị so với cùng kỳ năm trước. Riêng thị trường Trung Quốc nhập khẩu 83.466 tấn, tương đương khoảng một nửa tổng lượng tôm xuất khẩu của Ecuador trong tháng, tiếp tục giữ vai trò là khách hàng lớn nhất của ngành tôm nước này.
Trong khi lượng hàng vẫn tăng, hoạt động kiểm soát chất lượng của Trung Quốc cũng được nâng lên một mức mới. Theo các doanh nghiệp Ecuador, khoảng 132 lô hàng bị GACC từ chối trong tháng 5 do không đáp ứng yêu cầu về dư lượng metabisulfite. Chỉ một tháng sau, con số này đã tăng lên khoảng 214 lô, tức tăng hơn 60%, phản ánh mức độ kiểm tra ngày càng nghiêm ngặt đối với tôm nhập khẩu.
Metabisulfite là chất chống oxy hóa được sử dụng phổ biến trong ngành tôm nhằm hạn chế hiện tượng đen đầu sau thu hoạch. Tuy nhiên, nhiều doanh nghiệp Ecuador cho rằng nguyên nhân khiến số lô hàng bị cảnh báo tăng mạnh không hoàn toàn xuất phát từ việc sử dụng nhiều hóa chất hơn, mà chủ yếu do Trung Quốc thay đổi phương pháp kiểm nghiệm. Nếu trước đây việc phân tích chủ yếu thực hiện trên phần thịt tôm thì hiện nay mẫu thử bao gồm cả đầu và vỏ, khiến hàm lượng metabisulfite đo được cao hơn và làm gia tăng số trường hợp vượt ngưỡng quy định.
Các biện pháp kiểm soát không chỉ dừng ở việc từ chối từng lô hàng. Đến giữa tháng 7, 7 nhà máy thuộc 6 doanh nghiệp Ecuador đã bị GACC tạm đình chỉ đăng ký xuất khẩu đối với các lô hàng sản xuất sau ngày 30/6. Nếu tính cả các trường hợp đã bị đình chỉ từ cuối năm 2025, tổng số cơ sở chế biến Ecuador bị ảnh hưởng hiện đã lên tới 14 nhà máy. Ngoài dư lượng metabisulfite, một số trường hợp còn liên quan đến việc phát hiện virus đốm trắng (WSSV) trên sản phẩm đông lạnh. Chính phủ Ecuador đã thành lập nhóm công tác kỹ thuật để làm việc trực tiếp với phía Trung Quốc nhằm tháo gỡ các vướng mắc này.
Tuy nhiên, điều đáng chú ý là việc siết chặt kiểm tra vẫn chưa làm thay đổi cán cân cung - cầu của thị trường. Theo các nhà phân tích, Trung Quốc hiện chưa có nguồn cung nào đủ quy mô để thay thế Ecuador. Với lợi thế về sản lượng, giá thành và khả năng cung ứng quanh năm, Ecuador vẫn là lựa chọn cạnh tranh nhất đối với các nhà nhập khẩu Trung Quốc. Khi một số doanh nghiệp bị đình chỉ, đơn hàng chủ yếu được chuyển sang các doanh nghiệp Ecuador còn đủ điều kiện xuất khẩu, thay vì chuyển sang các quốc gia cung ứng khác.
Áp lực lớn hơn hiện nay đang thể hiện ở mặt bằng giá. Theo S&P Global Commodity Insights, tâm lý lo ngại việc kiểm tra nghiêm ngặt hơn có thể làm kéo dài thời gian thông quan hoặc phát sinh thêm chi phí đã khiến giá tôm nguyên liệu Ecuador giảm xuống khoảng 4.300 USD/tấn FCA Guayaquil trong đầu tháng 7, mức thấp nhất kể từ khi Platts bắt đầu theo dõi chỉ số này. Nếu Trung Quốc tiếp tục mở rộng diện doanh nghiệp bị đình chỉ, một phần nguồn cung Ecuador có thể phải chuyển hướng sang các thị trường khác như Hoa Kỳ, EU, Nhật Bản hoặc Trung Đông, qua đó tạo thêm áp lực cạnh tranh về giá trên thị trường thế giới trong những tháng cuối năm.
Đối với Việt Nam, diễn biến này trước hết cho thấy Trung Quốc vẫn là thị trường có nhu cầu nhập khẩu tôm rất lớn, bất chấp việc tăng cường các biện pháp kiểm soát kỹ thuật. Đồng thời, đây cũng là tín hiệu cho thấy các yêu cầu về an toàn thực phẩm và kiểm soát dư lượng của GACC đang được thực thi ngày càng nghiêm ngặt hơn. Trong bối cảnh đó, khả năng đáp ứng các tiêu chuẩn kỹ thuật, kiểm soát chất lượng và truy xuất nguồn gốc sẽ ngày càng trở thành yếu tố quyết định năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp, bên cạnh giá bán và khả năng cung ứng.