Cục Hải quan đã chỉ rõ 05 phương thức gian lận xuất xứ, chuyển tải bất hợp pháp mà các đơn vị hải quan cần đặc biệt lưu ý trong quá trình kiểm tra, giám sát hải quan và quản lý doanh nghiệp.
Thứ nhất, doanh nghiệp nhập khẩu nguyên liệu, linh kiện hoặc bán thành phẩm từ nước ngoài theo loại hình sản xuất xuất khẩu, gia công hoặc sản xuất kinh doanh nhưng hàng hóa không trải qua công đoạn sản xuất, gia công hoặc chỉ trải qua công đoạn gia công, lắp ráp đơn giản không đáp ứng tiêu chí xuất xứ theo quy định. Tuy nhiên, khi xuất khẩu vẫn khai báo và ghi xuất xứ Việt Nam trên hàng hóa hoặc bao bì hàng hóa.
Thứ hai, doanh nghiệp thành lập nhiều công ty khác nhau để nhập khẩu riêng lẻ các cụm linh kiện, phụ tùng hoặc bộ phận tháo rời. Sau đó, các công ty này thực hiện công đoạn lắp ráp đơn giản hoặc chuyển cho doanh nghiệp khác lắp ráp nhưng vẫn ghi "sản xuất tại Việt Nam" hoặc "xuất xứ Việt Nam" trên nhãn hàng hóa nhằm tiêu thụ trong nước hoặc xuất khẩu.
Thứ ba, doanh nghiệp nhập khẩu hàng hóa có xuất xứ nước ngoài vào Việt Nam, sau đó hợp thức hóa hồ sơ hoặc xin cấp giấy chứng nhận xuất xứ để xuất khẩu nhưng lại khai báo xuất xứ Việt Nam.
Thứ tư, lợi dụng quy trình cấp C/O để khai báo không đúng hồ sơ đề nghị cấp C/O như không khai nguồn gốc nguyên liệu nhập khẩu, lập hợp đồng giả về mua nguyên liệu trong nước, sử dụng hóa đơn giá trị gia tăng cho nhiều tờ khai xuất khẩu hoặc quay vòng hồ sơ xin cấp C/O.
Thứ năm, xuất khẩu hàng hóa mang nhãn hoặc khai báo là xuất xứ Việt Nam nhưng thực tế không đáp ứng các tiêu chí xuất xứ theo quy định.
Theo Cục Hải quan, đây là những phương thức gian lận phổ biến cần được kiểm soát nhằm ngăn chặn hành vi giả mạo xuất xứ, lẩn tránh các biện pháp phòng vệ thương mại và bảo đảm tuân thủ quy định về xuất xứ hàng hóa trong hoạt động xuất nhập khẩu.
Theo Công văn 17552/CHQ-GSQL, cơ quan hải quan sẽ tăng cường kiểm tra hồ sơ và chứng từ chứng nhận xuất xứ hàng hóa (C/O) đối với hàng nhập khẩu nhằm bảo đảm việc áp dụng thuế suất ưu đãi đặc biệt đúng quy định.
Khi kiểm tra hồ sơ hải quan, cơ quan hải quan sẽ đối chiếu thông tin khai báo trên tờ khai nhập khẩu với chứng từ chứng nhận xuất xứ hàng hóa và các chứng từ liên quan để xác định tính hợp lệ của C/O cũng như xuất xứ thực tế của hàng hóa.
Việc kiểm tra bao gồm các nội dung như thông tin nước xuất xứ, tên hàng, mã số HS, mô tả hàng hóa, hóa đơn thương mại, thời hạn hiệu lực của C/O và đặc biệt là tiêu chí xuất xứ được áp dụng theo từng hiệp định thương mại tự do.
Trường hợp kết quả kiểm tra cho thấy người khai hải quan sử dụng chứng từ chứng nhận xuất xứ giả hoặc chứng từ chứng nhận xuất xứ không hợp lệ thì cơ quan hải quan sẽ xử lý theo quy định. Nếu có dấu hiệu vi phạm cần điều tra, xác minh thì cơ quan hải quan sẽ phối hợp với lực lượng kiểm soát chống buôn lậu để làm rõ và xử lý.
Đáng chú ý, Công văn nêu rõ trường hợp người khai hải quan khai sai tiêu chí xuất xứ hàng hóa nhằm được hưởng thuế suất ưu đãi đặc biệt thì cơ quan hải quan sẽ xem xét từ chối chứng từ chứng nhận xuất xứ hàng hóa (C/O) và thực hiện xử lý về thuế theo quy định.