(vasep.com.vn) Ngành nuôi trồng thủy sản Brazil bước vào năm 2026 với tín hiệu lạc quan, nhờ những tiến bộ quan trọng trong nghiên cứu di truyền và bối cảnh kinh tế thuận lợi hơn cho người nuôi cá. Nổi bật là việc thành lập ngân hàng nguồn gen cá rô phi sông Nile cấp quốc gia đầu tiên, được xem là nền tảng lâu dài cho sự phát triển bền vững của ngành trong bối cảnh giá cả phục hồi và xuất khẩu mở rộng.
Ngân hàng nguồn gen này là kết quả của nghiên cứu do Viện Thủy sản (IP-Apta), trực thuộc Ban Nông nghiệp và Cung ứng bang São Paulo, chủ trì, trong khuôn khổ Trung tâm Khoa học vì Phát triển (CCD) và Trung tâm Nghiên cứu Thủy sản vì Sức khỏe. Nghiên cứu được thực hiện với sự tham gia của nhiều trường đại học trong và ngoài nước, phân tích đặc điểm di truyền và hình thái của cá rô phi sông Nile (Oreochromis niloticus) tại 9 quần thể thuộc 5 bang gồm São Paulo, Santa Catarina, Paraná, Minas Gerais và Ceará. Kết quả nghiên cứu đã được công bố trên tạp chí Critical Insights in Aquaculture.
Dựa trên các phân tích này, một “kho lưu trữ sống” đã được xây dựng nhằm bảo tồn và quản lý nguồn vật liệu di truyền cá rô phi trên phạm vi toàn quốc. Ngân hàng nguồn gen được duy trì tại Phân khu Nghiên cứu và Phát triển Cá nước ngọt (DAPDPC) của Viện Thủy sản, đặt tại São José do Rio Preto (bang São Paulo). Cơ sở này đóng vai trò bảo vệ đa dạng di truyền, hỗ trợ nghiên cứu khoa học và tạo nền tảng cho các chương trình cải thiện giống có định hướng.
Theo nhóm nghiên cứu, dù các quần thể cá không có khác biệt rõ rệt về kích thước hay khối lượng, phân tích bằng chỉ thị phân tử cho thấy mức độ đa dạng di truyền đáng kể và sự phân hóa giữa các đàn. Một số dòng giống cũ xuất hiện dấu hiệu cận huyết, có thể ảnh hưởng đến năng suất, trong khi các kết quả cũng mở ra khả năng phát triển các dòng cá thích nghi theo điều kiện vùng miền, như chịu lạnh ở miền Nam, chịu nhiệt và độ mặn ở khu vực Đông Bắc hoặc cho tỷ lệ phi lê cao hơn.
Những tiến bộ về khoa học di truyền diễn ra song song với bức tranh thị trường tích cực. Theo Hiệp hội Nuôi cá Brazil (Peixe BR), giá cá tại trại nuôi đã phục hồi trong những tháng cuối năm 2025, tiêu thụ nội địa duy trì ổn định, đầu tư tiếp tục được triển khai và chi phí sản xuất được kỳ vọng ổn định hơn trong năm 2026. Trên thị trường quốc tế, xuất khẩu thủy sản Brazil tiếp tục duy trì, đặc biệt sang Mỹ, đồng thời mở rộng sang Canada và các thị trường mới.
Việc hình thành ngân hàng nguồn gen cá rô phi cùng với triển vọng thị trường khả quan cho thấy ngành nuôi cá Brazil đang bước vào giai đoạn phát triển dựa trên nền tảng khoa học, quản lý giống hiệu quả và định hướng dài hạn.