(vasep.com.vn) Thị trường bột cá thế giới đang bước vào giai đoạn căng thẳng mới khi giá bột cá Peru tại Trung Quốc liên tục lập mức cao kỷ lục trong bối cảnh tồn kho tại các cảng giảm nhanh và triển vọng mở rộng nguồn cung từ Peru ngày càng kém khả quan. Diễn biến này không chỉ làm tăng chi phí sản xuất thức ăn thủy sản tại Trung Quốc mà còn có thể tác động đến giá nguyên liệu nuôi trồng thủy sản trên phạm vi toàn cầu trong nửa cuối năm 2026.
Giá bột cá Peru tăng lên mức cao chưa từng có
Theo nhiều nguồn tin thị trường quốc tế, giá bột cá Peru loại Super Prime (protein khoảng 68%) tại Trung Quốc đã tăng lên khoảng 23.400–23.500 NDT/tấn (tương đương khoảng 3.270–3.290 USD/tấn), mức cao nhất từ trước đến nay. Chỉ trong vòng hai năm, giá bột cá đã tăng hơn 50% so với mặt bằng năm 2024 và gần gấp đôi so với giai đoạn trước khi hiện tượng El Niño ảnh hưởng mạnh đến nghề khai thác cá cơm Peru.
Mức giá này cao hơn rất nhiều so với giá trung bình khoảng 1.640 USD/tấn của năm 2022 và 1.723 USD/tấn năm 2023, cho thấy thị trường đang phản ánh rõ rệt tình trạng thiếu hụt nguồn cung hơn là yếu tố chi phí thông thường.
Theo các nhà kinh doanh nguyên liệu thức ăn thủy sản, mặc dù giá tăng liên tục nhưng lượng giao dịch không lớn do nguồn hàng mới rất hạn chế. Phần lớn các hợp đồng được thực hiện nhằm bổ sung nhu cầu ngắn hạn của các nhà máy thức ăn thay vì tích trữ.
Tồn kho tại Trung Quốc giảm xuống mức thấp nhất trong nhiều năm
Là thị trường tiêu thụ bột cá lớn nhất thế giới, Trung Quốc phụ thuộc rất lớn vào nguồn cung từ Peru. Trong điều kiện bình thường, lượng tồn kho bột cá tại các cảng lớn như Thượng Hải, Đại Liên, Hoàng Phố hay Phúc Châu thường dao động 300.000–370.000 tấn, đủ đáp ứng nhu cầu của ngành thức ăn trong nhiều tháng.
Tuy nhiên, từ đầu năm 2026, lượng hàng bổ sung từ Peru giảm mạnh khiến tồn kho liên tục bị rút xuống. Theo giới thương mại, lượng bột cá lưu kho hiện đã xuống mức thấp nhất trong nhiều năm. Trong khi đó, nhu cầu của ngành thức ăn thủy sản Trung Quốc bước vào mùa cao điểm khiến lượng hàng còn lại được tiêu thụ khá nhanh.
Diễn biến này hoàn toàn trái ngược với năm 2024. Cuối tháng 9/2024, lượng bột cá tồn kho tại các cảng Trung Quốc từng đạt khoảng 350.200 tấn; đến đầu tháng 2/2025 vẫn còn khoảng 228.800 tấn. Việc tồn kho giảm mạnh trong năm 2026 phản ánh rõ sự gián đoạn của nguồn cung Peru hơn là sự gia tăng đột biến của nhu cầu.
Mùa cá cơm Peru không diễn ra như kỳ vọng
Nguyên nhân lớn nhất khiến thị trường bột cá tăng nóng nằm ở Peru - quốc gia giữ vai trò quyết định đối với nguồn cung nguyên liệu thức ăn thủy sản toàn cầu.
Peru hiện là nước sản xuất bột cá lớn nhất thế giới, thông thường cung cấp khoảng 50% sản lượng bột cá toàn cầu và gần 1/3 sản lượng dầu cá thế giới. Riêng Trung Quốc tiêu thụ khoảng 80% lượng bột cá Peru xuất khẩu.
Tuy nhiên, mùa khai thác cá cơm Bắc – Trung Peru năm 2026 liên tục gặp khó khăn. Cơ quan quản lý nghề cá Peru phải áp dụng nhiều đợt đóng cửa tạm thời sau khi khảo sát cho thấy tỷ lệ cá non trong quần đàn ở mức cao. Cùng với đó, nhiệt độ nước biển vẫn cao bất thường và tác động kéo dài của El Niño ven biển khiến đàn cá phân bố không ổn định, làm giảm hiệu quả khai thác.
Các tổ chức ngành hàng quốc tế nhận định ngay cả khi Peru mở lại hoạt động khai thác trong thời gian tới thì hạn ngạch cũng khó có thể tăng mạnh. Điều này đồng nghĩa nguồn nguyên liệu mới bổ sung cho thị trường thế giới sẽ vẫn khá hạn chế trong quý III và quý IV.
Trung Quốc chịu áp lực lớn nhất
Trung Quốc là nước tiêu thụ bột cá lớn nhất thế giới với nhu cầu khoảng 2,2 triệu tấn/năm. Khoảng 44% lượng bột cá nhập khẩu của nước này đến từ Peru; các nguồn cung còn lại chủ yếu là Việt Nam, Nga, Chile, Thái Lan và một số nước châu Âu.
Trong khi nguồn cung nhập khẩu giảm, ngành sản xuất bột cá nội địa Trung Quốc cũng không thể bù đắp do lệnh cấm khai thác biển mùa hè bắt đầu từ tháng 5. Các nhà máy chủ yếu sử dụng nguyên liệu từ phụ phẩm chế biến và cá đông lạnh dự trữ, khiến sản lượng trong nước chỉ đáp ứng được một phần nhu cầu.
Đáng chú ý, đây cũng là thời điểm ngành nuôi trồng thủy sản Trung Quốc bước vào mùa sử dụng thức ăn cao nhất trong năm. Tôm, cá biển, cá rô phi và nhiều loài nuôi có giá trị cao đều cần khẩu phần giàu protein, khiến nhu cầu bột cá vẫn duy trì ở mức lớn dù giá tăng mạnh.
Tuy nhiên, giá nguyên liệu leo thang đang làm gia tăng áp lực đối với các nhà sản xuất thức ăn. Nhiều doanh nghiệp đã bắt đầu điều chỉnh công thức phối trộn nhằm giảm tỷ lệ bột cá, tăng sử dụng khô đậu tương, protein thực vật hoặc các nguồn protein thay thế khác để kiểm soát chi phí.
Tác động lan rộng tới ngành nuôi trồng thủy sản
Việc giá bột cá tăng lên mức kỷ lục sẽ không chỉ ảnh hưởng đến Trung Quốc mà còn tác động tới toàn bộ chuỗi sản xuất thủy sản thế giới.
Đối với các doanh nghiệp sản xuất thức ăn, chi phí nguyên liệu tiếp tục tăng sẽ làm giảm biên lợi nhuận hoặc buộc phải điều chỉnh giá bán. Đối với người nuôi tôm và cá, đặc biệt ở những đối tượng cần khẩu phần protein cao, giá thức ăn có thể chịu áp lực tăng trong các tháng cuối năm nếu nguồn cung bột cá chưa được cải thiện.
Mặt khác, giá cao cũng mở ra cơ hội cho các quốc gia xuất khẩu bột cá ngoài Peru như Việt Nam, Nga, Chile và Thái Lan. Tuy nhiên, khả năng thay thế hoàn toàn nguồn bột cá Peru vẫn khá hạn chế bởi chất lượng bột cá Peru, đặc biệt loại Super Prime, vẫn được xem là tiêu chuẩn cao nhất của ngành thức ăn thủy sản.
Cơ hội và thách thức đối với Việt Nam
Đối với Việt Nam, diễn biến này tạo ra cả cơ hội và sức ép.
Ở góc độ xuất khẩu, các doanh nghiệp sản xuất bột cá từ phụ phẩm chế biến cá tra, cá biển hoặc khai thác biển có thể hưởng lợi nhờ giá thế giới tăng và nhu cầu nhập khẩu từ Trung Quốc mở rộng hơn.
Ngược lại, Việt Nam cũng là quốc gia tiêu thụ lượng lớn bột cá trong sản xuất thức ăn tôm và thức ăn thủy sản. Nếu giá bột cá Peru tiếp tục duy trì ở mức cao hoặc còn tăng thêm trong những tháng tới, chi phí sản xuất thức ăn trong nước sẽ chịu áp lực đáng kể, đặc biệt đối với các dòng thức ăn chất lượng cao.
Trong bối cảnh đó, diễn biến của mùa khai thác cá cơm Peru trong quý III sẽ tiếp tục là yếu tố được toàn bộ ngành thức ăn thủy sản và nuôi trồng thủy sản toàn cầu theo dõi sát sao. Nếu Peru chưa thể sớm khôi phục nguồn cung, thị trường bột cá nhiều khả năng sẽ tiếp tục duy trì trạng thái khan hiếm và giá cao cho đến cuối năm.