(vasep.com.vn) Trong bối cảnh nguồn cung cá thịt trắng truyền thống tại châu Âu suy giảm, cá rô phi đang nổi lên như một lựa chọn thay thế có giá cạnh tranh. Điều này khiến thị trường Liên minh châu Âu (EU) dần trở thành điểm đến mới của các nhà xuất khẩu cá rô phi lớn trên thế giới, đặc biệt là Trung Quốc và Brazil, trong bối cảnh thương mại thủy sản toàn cầu đang có nhiều biến động.
Một trong những nguyên nhân chính dẫn đến sự thay đổi này là sự thiếu hụt nguồn cung cá thịt trắng tại EU. Xuất khẩu cá tuyết của Na Uy trong tháng 2/2026 chịu nhiều sức ép khi khối lượng giảm mạnh ở các nhóm sản phẩm chủ lực như cá tuyết tươi và cá tuyết đông lạnh. Việc cắt giảm hạn ngạch khai thác, cùng với lượng cá cập cảng thấp, đã khiến nguồn nguyên liệu cho chế biến và xuất khẩu bị thu hẹp đáng kể. Các chuyên gia nhận định mùa cá tuyết năm nay có thể chứng kiến mức cạnh tranh nguyên liệu khốc liệt nhất trong nhiều năm.
Không chỉ cá tuyết, nguồn cung cá minh thái cũng đang chịu áp lực khi hạn ngạch khai thác tại Alaska và Nga đều giảm. Bên cạnh đó, EU cũng đang tìm cách giảm sự phụ thuộc vào nguồn cung thủy sản từ Nga. Những yếu tố này khiến nguồn cung cá thịt trắng truyền thống tại châu Âu trở nên hạn chế hơn, kéo theo giá tăng và tạo khoảng trống cho các sản phẩm thay thế.
Trong bối cảnh đó, cá rô phi được xem là một lựa chọn phù hợp trong phân khúc giá tầm trung. Với hương vị trung tính, phi lê dễ chế biến và chi phí thấp hơn đáng kể so với các loài cá thịt trắng như cá tuyết hay cá haddock, cá rô phi ngày càng được nhiều nhà bán lẻ và doanh nghiệp dịch vụ ăn uống tại châu Âu quan tâm. Khi giá các loài cá thịt trắng truyền thống tăng cao, cá rô phi có thể đóng vai trò như một sản phẩm thay thế hợp lý về chi phí.
Thương mại cá rô phi toàn cầu tái cấu trúc – cơ hội và thách thức
Song song với yếu tố cung – cầu tại EU, thương mại cá rô phi toàn cầu cũng đang có những thay đổi đáng chú ý. Trong nhiều năm, Mỹ là thị trường tiêu thụ cá rô phi lớn nhất thế giới. Tuy nhiên, trong năm 2025, các nhà xuất khẩu lớn như Trung Quốc và Brazil đều chịu tác động đáng kể từ chính sách thuế của Mỹ. Trong bối cảnh địa chính trị phức tạp và chính sách thương mại biến động, việc phụ thuộc quá lớn vào một thị trường đang trở thành rủi ro đối với các doanh nghiệp. Do đó, nhiều nhà xuất khẩu đã bắt đầu tìm cách đa dạng hóa thị trường, trong đó EU nổi lên như một lựa chọn tiềm năng.
Trung Quốc vẫn là nhà sản xuất cá rô phi lớn nhất thế giới với lợi thế về quy mô sản xuất, công nghệ chế biến và hệ thống logistics. Tuy nhiên, sản lượng cá rô phi của nước này hiện chưa trở lại mức đỉnh do lợi nhuận suy giảm, các yêu cầu môi trường ngày càng nghiêm ngặt và chu kỳ nuôi thận trọng hơn. Bên cạnh đó, những biến động trong quan hệ thương mại Mỹ – Trung trong thập kỷ qua cũng ảnh hưởng đến cơ cấu xuất khẩu của ngành.
Trước những thay đổi đó, một số doanh nghiệp Trung Quốc đang chuyển hướng sang nâng cấp sản phẩm và nhắm tới các phân khúc giá trị cao hơn. Một ví dụ là việc phát triển các dòng cá rô phi kích thước lớn, với phi lê dày và chất lượng cao hơn nhằm cải thiện hình ảnh của sản phẩm trên thị trường quốc tế.
Trong khi đó, Brazil cũng đang nổi lên như một nhà cung cấp cá rô phi đáng chú ý trên thị trường quốc tế. Năm 2025, bất chấp việc chịu mức thuế cao từ Mỹ, nước này vẫn duy trì Mỹ là thị trường chủ lực, chiếm tới 87% giá trị xuất khẩu cá rô phi, tương đương khoảng 52 triệu USD. Trong đó, philê tươi chiếm 41 triệu USD và philê đông lạnh đạt khoảng 3 triệu USD.
Tuy nhiên, trước những thách thức từ thị trường Mỹ, các doanh nghiệp Brazil đã bắt đầu điều chỉnh chiến lược xuất khẩu, tăng cường mở rộng sang thị trường EU. Một lợi thế quan trọng của cá rô phi Brazil là sản phẩm philê được chuẩn hóa cao, có khả năng đáp ứng các tiêu chuẩn kỹ thuật, an toàn thực phẩm và yêu cầu bền vững của châu Âu.
Cá rô phi Việt Nam cần chiến lược dài hạn
Hiện nay, cá rô phi Việt Nam vẫn tập trung xuất khẩu chủ yếu sang hai thị trường lớn là Mỹ và Brazil, trong đó kim ngạch xuất khẩu sang Brazil trong 2 tháng đầu năm 2026 đạt 13 triệu USD, còn Mỹ đạt 4 triệu USD. Sự phụ thuộc tương đối lớn vào một số ít thị trường khiến ngành cá rô phi tiềm ẩn nhiều rủi ro trước biến động về chính sách và nhu cầu. Do đó, để phát triển bền vững, ngành cá rô phi Việt Nam cần xây dựng các chiến lược dài hạn nhằm đa dạng hóa thị trường xuất khẩu, mở rộng hiện diện tại các khu vực tiềm năng khác. Tthị trường EU tuy là thị trường lớn, tiềm năng nhưng sự cạnh tranh đang ngày càng khốc liệt. Sản phẩm cá rô phi Việt Nam sẽ cần chú trọng nâng cao chất lượng sản phẩm, tuân thủ nghiêm ngặt các tiêu chuẩn và quy định, đồng thời xây dựng giá trị gia tăng và thương hiệu riêng để nâng cao năng lực cạnh tranh.
Trong bối cảnh nguồn cung cá thịt trắng truyền thống suy giảm và thương mại thủy sản toàn cầu đang tái cấu trúc, EU có thể trở thành mặt trận cạnh tranh mới của ngành cá rô phi. Với những lợi thế khác nhau, Trung Quốc và Brazil đang chiếm ưu thế trong việc mở rộng hiện diện tại thị trường này. Các doanh nghiệp xuất khẩu cá rô phi Việt Nam sẽ cần đầu tư xây dựng chiến lược bài bản, dài hạn nếu muốn thâm nhập tại thị trường này.