Thổ Nhĩ Kỳ siết kiểm tra nhập khẩu đối với sản phẩm có tuyên bố Halal

Thông tư được xây dựng dựa trên Luật số 7060 về Cơ quan Chứng nhận Halal (2017) và Luật An toàn Sản phẩm và Quy định Kỹ thuật số 7223 (2020) cũng như các quy định khác về kiểm soát ngoại thương dựa trên rủi ro. Thông tư sẽ có hiệu lực từ ngày 25/9/2026 (sau 03 tháng kể từ ngày công bố), thiết lập cơ chế kiểm tra nhập khẩu đối với các sản phẩm có dấu Halal, nhãn Halal, logo Halal, chứng nhận Halal hoặc các tuyên bố liên quan đến Halal. Mục tiêu của Thông tư là ngăn ngừa việc sử dụng không đúng hoặc gây hiểu nhầm các dấu hiệu, chứng nhận Halal trên hàng nhập khẩu đưa ra thị trường Thổ Nhĩ Kỳ; bảo đảm chứng nhận Halal được kiểm soát theo cơ chế được cơ quan có thẩm quyền công nhận; đồng thời bảo vệ người tiêu dùng trước các hành vi thương mại gây hiểu lầm.

Đáng lưu ý, quy định mới không bắt buộc tất cả sản phẩm nhập khẩu vào Thổ Nhĩ Kỳ phải có chứng nhận Halal. Tuy nhiên, nếu sản phẩm nhập khẩu được đưa ra thị trường với tuyên bố Halal, thì tuyên bố đó phải được chứng minh bằng chứng nhận phù hợp Halal hợp lệ, do tổ chức đánh giá sự phù hợp đã được Cơ quan Công nhận Halal Thổ Nhĩ Kỳ – HAK công nhận hoặc được thừa nhận theo các thỏa thuận công nhận lẫn nhau có liên quan.

Cơ chế kiểm tra dựa trên hệ thống TAREKS

Theo Thông tư, doanh nghiệp nhập khẩu các sản phẩm thuộc phạm vi điều chỉnh phải thực hiện đăng ký kiểm tra thông qua TAREKS - Hệ thống kiểm soát ngoại thương dựa trên rủi ro của Thổ Nhĩ Kỳ. Doanh nghiệp nhập khẩu phải thực hiện các thủ tục khai báo, nộp hồ sơ, chứng từ liên quan đến tuyên bố Halal qua TAREKS. Trên cơ sở phân tích rủi ro, cơ quan quản lý sẽ quyết định có tiến hành kiểm tra thực tế hay không. Nội dung kiểm tra tập trung vào việc xác minh tính hợp lệ của các dấu hiệu Halal trên sản phẩm, bao bì và các tài liệu chứng nhận. Nếu đáp ứng yêu cầu, hệ thống sẽ cấp mã tham chiếu TAREKS, có giá trị 01 năm, làm căn cứ để thực hiện thủ tục nhập khẩu.

Ngược lại, nếu sản phẩm không đáp ứng yêu cầu, hàng hóa sẽ không được phép nhập khẩu với tuyên bố Halal. Tuy nhiên, trong trường hợp doanh nghiệp loại bỏ hoàn toàn các dấu hiệu hoặc tuyên bố Halal trên sản phẩm hoặc bao bì theo phương thức được cơ quan kiểm tra chấp thuận, hàng hóa vẫn có thể được xem xét cho phép nhập khẩu theo quy định chung; nếu không, lô hàng có thể bị buộc tái xuất, chuyển sang nước thứ ba hoặc tiêu hủy.

Danh mục sản phẩm chịu kiểm tra

Phụ lục ban hành kèm theo Thông tư quy định 34 nhóm sản phẩm phải kiểm tra khi mang tuyên bố Halal, bao gồm nhiều loại thực phẩm và phụ gia như sô-cô-la, bánh kẹo, sản phẩm ngũ cốc, nước tương, gelatin, glycerol, lecithin, hương liệu thực phẩm, men thực phẩm và một số chế phẩm khác.

Danh mục này không liệt kê trực tiếp cá và sản phẩm thủy sản. Tuy nhiên, theo thông báo của Bộ Thương mại Thổ Nhĩ Kỳ và tài liệu hướng dẫn thực thi, phạm vi áp dụng không chỉ giới hạn ở các mã hàng trong phụ lục. Mọi sản phẩm nhập khẩu được đưa ra thị trường có sử dụng tuyên bố hoặc dấu hiệu Halal đều phải có Giấy chứng nhận phù hợp tiêu chuẩn Halal do tổ chức đánh giá sự phù hợp được Cơ quan Công nhận Halal Thổ Nhĩ Kỳ (HAK) công nhận hoặc thừa nhận cấp.

Tác động đối với doanh nghiệp thủy sản Việt Nam

Đối với ngành thủy sản Việt Nam, quy định mới không đồng nghĩa với việc mọi lô hàng xuất khẩu sang Thổ Nhĩ Kỳ đều phải có chứng nhận Halal. Nếu doanh nghiệp xuất khẩu thủy sản hoặc sản phẩm thủy sản chế biến vào Thổ Nhĩ Kỳ không sử dụng bất kỳ tuyên bố, dấu hiệu hoặc chứng nhận Halal nào, thì quy định mới không làm phát sinh yêu cầu bắt buộc phải có chứng nhận Halal chỉ vì sản phẩm là thực phẩm. Ngược lại, nếu trên nhãn, bao bì, thùng carton, tài liệu thương mại, hồ sơ bán hàng hoặc kênh phân phối có thể hiện yếu tố Halal, doanh nghiệp cần bảo đảm chứng nhận Halal đáp ứng đúng yêu cầu của Thổ Nhĩ Kỳ. Trong trường hợp đó, doanh nghiệp cần bảo đảm chứng nhận Halal được cấp bởi tổ chức được HAK công nhận hoặc được HAK thừa nhận theo các thỏa thuận công nhận lẫn nhau; đồng thời chuẩn bị đầy đủ hồ sơ để đối tác nhập khẩu thực hiện khai báo trên hệ thống TAREKS.

Trước khi quy định có hiệu lực vào ngày 25/9/2026, các doanh nghiệp xuất khẩu thực phẩm và thủy sản sang Thổ Nhĩ Kỳ nên chủ động rà soát nhãn mác, bao bì, tài liệu quảng bá và tính hợp lệ của các chứng nhận Halal đang sử dụng; đồng thời làm việc với nhà nhập khẩu để chuẩn bị đầy đủ hồ sơ chứng nhận phục vụ khai báo trên hệ thống TAREKS. Việc chuẩn bị sớm sẽ giúp hạn chế nguy cơ chậm thông quan, phát sinh chi phí lưu kho bãi hoặc bị từ chối nhập khẩu do không đáp ứng yêu cầu mới của thị trường. Nếu việc sử dụng tuyên bố Halal không thực sự cần thiết đối với chiến lược kinh doanh, doanh nghiệp có thể cân nhắc điều chỉnh nhãn mác nhằm tránh phát sinh thêm thủ tục kiểm tra nhập khẩu.

Việc Thổ Nhĩ Kỳ ban hành Thông tư 2026/35 cho thấy xu hướng tăng cường quản lý tính xác thực của các tuyên bố Halal trên hàng hóa nhập khẩu, thay vì áp dụng bắt buộc chứng nhận Halal đối với toàn bộ thực phẩm. Đây là nội dung mà các doanh nghiệp xuất khẩu thủy sản Việt Nam cần chủ động theo dõi nhằm bảo đảm việc ghi nhãn, chứng nhận và hồ sơ xuất khẩu phù hợp với yêu cầu của thị trường.

Kim Thu