Ngày 20/5/2026, Thổ Nhĩ Kỳ chính thức công bố Quy định về thực phẩm mới thuộc Bộ luật Thực phẩm Thổ Nhĩ Kỳ (Turkish Food Codex Regulation on Novel Foods) cùng với Thông tư hướng dẫn triển khai Quy định về Thực phẩm mới, có hiệu lực kể từ ngày ban hành. Đây là khung pháp lý toàn diện đầu tiên của Thổ Nhĩ Kỳ đối với lĩnh vực thực phẩm mới (novel foods), nhằm hài hòa với các quy định của Liên minh châu Âu (EU) 2015/2283 và 2017/2470, đồng thời bảo vệ sức khỏe người tiêu dùng và bảo đảm minh bạch trong quản lý an toàn thực phẩm. Mục tiêu chính của quy định là kiểm soát chặt hơn việc đánh giá an toàn, phê duyệt, ghi nhãn và đưa các sản phẩm thực phẩm mới ra thị trường, nhằm bảo vệ sức khỏe người tiêu dùng và tăng tính minh bạch trong quản lý an toàn thực phẩm.
Theo quy định vừa ban hành, "Thực phẩm mới" được xác định là tất cả các loại thực phẩm chưa từng được con người tiêu thụ ở mức độ đáng kể tại thị trường Thổ Nhĩ Kỳ trước mốc ngày 31/12/2025. Quy định này loại trừ các nhóm sản phẩm vốn đã có khung pháp lý chuyên ngành riêng kiểm soát như: sinh vật biến đổi gen (GMO), enzym thực phẩm, phụ gia thực phẩm và dung môi chiết xuất dùng trong chế biến. Cơ quan quản lý Thổ Nhĩ Kỳ cũng khẳng định sẽ không tiếp nhận hồ sơ đăng ký, hồ sơ thông báo và tuyệt đối không đưa vào Danh mục thực phẩm được phép lưu thông đối với bất kỳ loại thực phẩm mới nào có nguồn gốc từ lợn và côn trùng.
Theo quy định mới, thực phẩm mới chỉ được phép lưu thông tại Thổ Nhĩ Kỳ khi đã được đưa vào Danh mục thực phẩm mới được phép sử dụng tại Phụ lục 1 của Quy định. Sản phẩm trong danh mục này phải đáp ứng đúng điều kiện sử dụng, mức sử dụng tối đa, thông số kỹ thuật và yêu cầu ghi nhãn tương ứng. Việc phê duyệt chỉ được thực hiện khi có đầy đủ bằng chứng khoa học chứng minh sản phẩm: (i) không gây rủi ro đối với sức khỏe con người; (ii) không gây hiểu lầm cho người tiêu dùng; và (iii) không gây bất lợi về dinh dưỡng trong trường hợp được sử dụng thay thế thực phẩm khác.
Về phạm vi, quy định bao gồm nhiều nhóm thực phẩm có thể liên quan đến xu hướng phát triển sản phẩm mới trong ngành thực phẩm, như: thực phẩm có cấu trúc phân tử mới hoặc được thay đổi có chủ đích; thực phẩm được cấu thành, phân lập hoặc sản xuất từ vi sinh vật, nấm, rong biển hoặc vật liệu có nguồn gốc khoáng chất; thực phẩm từ thực vật, động vật được sản xuất bằng phương pháp phi truyền thống; thực phẩm từ nuôi cấy tế bào hoặc mô; thực phẩm tạo ra bằng quy trình sản xuất mới làm thay đổi đáng kể thành phần, cấu trúc hoặc giá trị dinh dưỡng; thực phẩm chứa vật liệu nano được thiết kế; hoặc một số vitamin, khoáng chất, chất dinh dưỡng trước đây chỉ dùng trong thực phẩm bảo vệ sức khỏe nhưng nay được bổ sung vào thực phẩm thông thường.
Về quy trình đánh giá, Tổng cục Thực phẩm và Kiểm soát (Bộ Nông nghiệp và Lâm nghiệp Thổ Nhĩ Kỳ) sẽ kiểm tra tính hợp lệ của hồ sơ trong vòng 45 ngày làm việc. Hồ sơ hợp lệ được chuyển tới Ủy ban Khoa học để thực hiện đánh giá rủi ro trong thời hạn 9 tháng; đối với thực phẩm truyền thống có nguồn gốc từ nước ngoài, thời gian đánh giá là 4 tháng. Dự thảo ý kiến khoa học sẽ được công khai lấy ý kiến trong thời gian 30 ngày trước khi ban hành quyết định cuối cùng
Mặc dù quy định đã có hiệu lực, Chính phủ Thổ Nhĩ Kỳ vẫn dành cho thị trường một khoảng thời gian đệm hợp lý để điều chỉnh. Lộ trình chuyển tiếp cụ thể như sau:
- Chậm nhất đến ngày 30/06/2027, tất cả các doanh nghiệp đang lưu thông sản phẩm trên thị trường phải hoàn thành việc đối chiếu và tuân thủ hoàn toàn theo Danh mục thực phẩm mới tại Phụ lục 1 của Quy định.
- Các lô hàng đã được ghi nhãn hoặc đưa ra lưu thông trước ngày 30/06/2027 và không đáp ứng danh mục mới vẫn sẽ được phép tiếp tục tiêu thụ cho đến khi hết hạn sử dụng của sản phẩm.
Đối với ngành thủy sản Việt Nam, quy định này nhìn chung không tác động trực tiếp đến các sản phẩm thủy sản truyền thống như tôm, cá tra, cá ngừ, mực, bạch tuộc, nghêu, sò, cua, ghẹ, chả cá, surimi… nếu sản phẩm được sản xuất, chế biến theo quy trình thông thường và đã có lịch sử tiêu thụ rõ ràng. Tuy nhiên, doanh nghiệp cần đặc biệt lưu ý đối với các dòng sản phẩm có yếu tố mới, nhất là sản phẩm giá trị gia tăng, thực phẩm bổ sung, chiết xuất mà thành phần có nguồn gốc từ thủy sản hoặc rong biển. Trong trường hợp này, doanh nghiệp chế biến và xuất khẩu thủy sản Việt Nam cần đặc biệt lưu ý một số vấn đề sau:
- Rà soát danh mục các sản phẩm ứng dụng công nghệ mới, thực phẩm chức năng hoặc các thành phần mới có nguồn gốc từ thủy sản mà doanh nghiệp đang nghiên cứu, phát triển và dự kiến xuất khẩu sang Thổ Nhĩ Kỳ để đánh giá khả năng thuộc phạm vi điều chỉnh của quy định.
- Chuẩn bị sẵn dữ liệu khoa học về thành phần, lịch sử sử dụng an toàn, đánh giá nguy cơ và hồ sơ kỹ thuật đối với các sản phẩm đổi mới sáng tạo có nguồn gốc thủy sản.
- Theo dõi Danh mục thực phẩm mới được phép lưu hành tại Phụ lục 1 của Quy định và lộ trình tuân thủ trước ngày 30/6/2027 để kịp thời điều chỉnh hoạt động sản xuất, xuất khẩu.
Việc chủ động nắm bắt và tuân thủ khung pháp lý mới này sẽ giúp hàng thủy sản Việt Nam tận dụng cơ hội tại thị trường Thổ Nhĩ Kỳ - một thị trường đang phát triển năng động với nhu cầu ngày càng cao về các sản phẩm thực phẩm an toàn, chất lượng và đa dạng.
Kim Thu