(vasep.com.vn) Ngành khai thác cá minh thái Nga đang chuyển dịch từ mô hình phụ thuộc vào xuất khẩu nguyên liệu sang đẩy mạnh chế biến phi lê phục vụ thị trường trong nước. Xu hướng này góp phần nâng giá trị sản phẩm, nhưng đồng thời làm gia tăng cạnh tranh nguyên liệu và gây sức ép lên nguồn cung surimi toàn cầu.
Theo Hiệp hội Ngư nghiệp Cá minh thái Nga, năm 2025, khoảng 30% sản lượng cá minh thái được tiêu thụ trong nước, tăng 7% so với năm trước. Thị trường phi lê cá ghi nhận mức tăng trưởng đáng kể, với doanh số tăng 20% lên khoảng 55.000 tấn. Người tiêu dùng Nga ngày càng ưa chuộng phi lê thay cho cá nguyên con hoặc cá đã bỏ đầu và ruột (H&G). Theo nhà quan sát ngành Soerensen, doanh số phi lê cá minh thái tại Nga hiện đạt 55.000 - 60.000 tấn/năm, gấp khoảng ba lần so với 4 - 5 năm trước.
Một động lực thúc đẩy chuyển dịch là những hạn chế trong tiếp cận thị trường EU kể từ năm 2022. Một số doanh nghiệp Nga không có đăng ký cần thiết để xuất khẩu phi lê không xương (PBO) sang EU hoặc đưa sản phẩm vào chuỗi chế biến đông lạnh kép tại Trung Quốc. Do đó, các doanh nghiệp ngày càng tập trung năng lực chế biến vào thị trường nội địa.
Năm 2025, trong khi tổng sản lượng thủy sản Nga giảm 3%, sản lượng phi lê cá đông lạnh tăng 9%. Riêng phi lê cá minh thái tăng 26%, còn phi lê cá trích Thái Bình Dương tăng 17%, cho thấy xu hướng chuyển sang các sản phẩm có giá trị gia tăng cao.
Sự thay đổi này đang tác động đến chuỗi cung ứng quốc tế. Trong 9 tháng đầu năm, sản lượng surimi cá minh thái Nga giảm 20% so với cùng kỳ năm trước, xuống còn 54.332 tấn. Ngược lại, sản lượng nguyên liệu H&G tăng 8%, đạt 589.966 tấn, còn phi lê PBO tăng 10%, lên 83.000 tấn. Nguồn cung surimi giảm càng gây sức ép lên thị trường toàn cầu trong bối cảnh sản lượng từ Nhật Bản và Mỹ cũng suy giảm. Đồng thời, các nhà máy chế biến tại châu Âu và Trung Quốc phải cạnh tranh gay gắt hơn để tiếp cận nguyên liệu cá minh thái Nga.
Nhu cầu nội địa được hỗ trợ bởi mức tiêu thụ thủy sản bình quân đầu người của Nga đạt khoảng 28 kg năm 2025, tăng 7% so với năm trước. Tuy nhiên, thị trường trong nước vẫn chưa đủ sức hấp thụ toàn bộ sản lượng khai thác. Vì vậy, Nga tiếp tục cần xuất khẩu để tiêu thụ phần sản lượng còn lại và tạo nguồn thu ngoại tệ.