(vasep.com.vn) Ngành nuôi trồng thủy sản toàn cầu đang đứng trước áp lực lớn khi nguồn cung bột cá – nguyên liệu cốt lõi trong thức ăn thủy sản – có nguy cơ thiếu hụt nghiêm trọng trong vài năm tới. Báo cáo của Rabobank (9/2025) cảnh báo tình trạng khan hiếm có thể xảy ra ngay từ năm 2028, trong bối cảnh ngành nuôi trồng hiện đã tiêu thụ khoảng 90% nguồn cung bột cá toàn cầu.
Trong khi đó, nhu cầu vẫn tiếp tục gia tăng. Sản lượng các loài nuôi sử dụng thức ăn công nghiệp như cá hồi, cá biển và giáp xác được dự báo tăng thêm 12 triệu tấn vào năm 2033. Theo chuyên gia phân tích Novel Sharma, đây không còn là vấn đề bền vững mà là bài toán thiếu hụt nguồn cung thực sự.
Thực tế, nguồn bột cá và dầu cá đã đạt đỉnh từ thập niên 1980, theo Giáo sư Kevin Fitzsimmons (Đại học Arizona). Sản lượng hiện nay chỉ tăng nhẹ, chủ yếu nhờ tận dụng phụ phẩm chế biến thủy sản. Điều này khiến việc tìm kiếm nguyên liệu thay thế trở thành xu hướng tất yếu.
Tuy nhiên, rào cản lớn nhất lại nằm ở tâm lý ngành. Nhiều doanh nghiệp vẫn lo ngại thức ăn không chứa bột cá có thể ảnh hưởng đến chất lượng sản phẩm. Dù vậy, các nghiên cứu gần đây cho thấy công thức mới đã tiệm cận giá trị dinh dưỡng của bột cá truyền thống, với sự kết hợp cân đối giữa axit amin, axit béo, vitamin và khoáng chất.
Để thúc đẩy đổi mới, chương trình Future of Fish Feed (F3) đã được triển khai nhằm tìm kiếm giải pháp thay thế bền vững. Các nguyên liệu mới đang được chú ý bao gồm dầu tảo, bột côn trùng, protein đơn bào và phụ phẩm nông nghiệp lên men. Trong một cuộc thi gần đây, các doanh nghiệp đã phát triển thành công thức ăn không sử dụng nhuyễn thể krill, thay thế bằng protein thủy phân từ gà và thực vật.
Một số doanh nghiệp lớn đã nhanh chóng thương mại hóa các giải pháp này. Tập đoàn BioMar hợp tác với Innovafeed và Auchan để đưa bột ấu trùng ruồi lính đen vào thức ăn tôm tại Ecuador, mở ra mô hình sản xuất quy mô lớn. Đồng thời, BioMar cũng đẩy mạnh giảm phát thải khí nhà kính trong chuỗi cung ứng và đạt chứng nhận thức ăn của Hội đồng Quản lý Nuôi trồng Thủy sản (ASC) tại Pháp.
ASC cho biết ngày càng nhiều nhà máy thức ăn trên toàn cầu đạt chứng nhận, phản ánh xu hướng chuyển dịch mạnh sang sản xuất bền vững. Không chỉ giải quyết bài toán nguồn cung, việc đổi mới thức ăn còn góp phần nâng cao khả năng chống chịu của chuỗi cung ứng và đáp ứng yêu cầu môi trường ngày càng khắt khe.
Trong bối cảnh nhu cầu tăng nhanh và nguồn lực hữu hạn, việc phát triển thức ăn thay thế không còn là lựa chọn, mà đã trở thành yếu tố sống còn của ngành thủy sản toàn cầu.