(vasep.com.vn) Nền tảng CATCH của Liên minh châu Âu (EU) chính thức vận hành từ ngày 10/1/2026 trong khuôn khổ pháp luật của EU về chống khai thác thủy sản bất hợp pháp, không báo cáo và không theo quy định (IUU). Hệ thống được xây dựng nhằm số hóa và thống nhất quy trình kiểm tra thủy sản nhập khẩu trên toàn khối.
Hội đồng Tư vấn Thị trường (MAC) đánh giá CATCH là bước tiến quan trọng trong việc nâng cao tính nhất quán của kiểm soát nhập khẩu và số hóa dữ liệu. Tuy nhiên, sau giai đoạn đầu triển khai, các doanh nghiệp trong chuỗi cung ứng thực phẩm cho biết vẫn phát sinh nhiều vấn đề về hành chính, kỹ thuật và vận hành, đặc biệt đối với các lô hàng cần thông quan nhanh hoặc có chuỗi cung ứng phức tạp.
Một trong những khó khăn lớn là doanh nghiệp phải nhập thủ công nhiều thông tin từ hồ sơ do các nước thứ ba cấp vào hệ thống CATCH. Bên cạnh đó, một số hạn chế kỹ thuật, thời gian thông quan kéo dài và chi phí vận hành gia tăng đang tạo thêm áp lực cho doanh nghiệp.
MAC cũng ghi nhận sự khác biệt về cách triển khai và mức độ sẵn sàng giữa các quốc gia thành viên, dẫn đến quy trình xử lý chưa đồng nhất trong toàn EU.
Bà Yobana Bermúdez, Chủ tịch MAC, cho rằng chuỗi giá trị thủy sản EU có mức độ liên kết cao và phụ thuộc vào logistics ổn định cùng quy trình nhập khẩu có thể dự đoán. Theo bà, số hóa và chuẩn hóa dữ liệu có thể giúp CATCH trở thành công cụ quan trọng trong cuộc chiến ngăn chặn sản phẩm IUU vào thị trường EU. Tuy nhiên, hiệu quả lâu dài của hệ thống phụ thuộc không chỉ vào khả năng kiểm soát mà còn ở tính ổn định, dễ sử dụng đối với cả cơ quan quản lý và doanh nghiệp, trong đó có các doanh nghiệp vừa và nhỏ.
MAC đề xuất 7 nhóm giải pháp
MAC kiến nghị EU tăng cường hướng dẫn thống nhất, đặc biệt làm rõ cách xử lý các trường hợp phát sinh lỗi kỹ thuật, hành chính hoặc trong giai đoạn chuyển tiếp.
Đồng thời, cần tăng phối hợp giữa Ủy ban châu Âu, các quốc gia thành viên và các đầu mối liên lạc quốc gia; thường xuyên trao đổi kỹ thuật, xác định vấn đề vận hành và bảo đảm đủ nhân lực, nguồn lực.
MAC cũng đề nghị khắc phục các hạn chế như thiếu dữ liệu nền, quy tắc xác thực quá chặt và chưa thống nhất mã phân loại ngư cụ; đồng thời xây dựng kênh chính thức để doanh nghiệp báo cáo lỗi.
Một ưu tiên khác là phát triển khả năng kết nối trực tiếp giữa CATCH với các hệ thống dữ liệu khác, qua đó giảm việc nhập dữ liệu trùng lặp, nâng cao hiệu quả hành chính và xử lý tốt hơn các bộ hồ sơ phức tạp.
EU cũng được khuyến nghị tăng trao đổi kỹ thuật song phương với các nước thứ ba và cơ quan quản lý khu vực nhằm cải thiện khả năng liên thông dữ liệu, hiểu rõ hơn hệ thống truy xuất nguồn gốc của nhau và xây dựng lộ trình tích hợp kỹ thuật khả thi.
Ngoài ra, CATCH nên bổ sung chức năng cho phép đại diện được ủy quyền, như đại lý hải quan, đơn vị giao nhận hoặc tổ chức sản xuất, thực hiện một số thủ tục thay mặt doanh nghiệp.
Đối với các lần nâng cấp lớn trong tương lai, MAC đề xuất tiến hành thử nghiệm có cấu trúc, giới hạn thời gian và có sự tham gia của nhiều nhóm doanh nghiệp, đại diện cho các mô hình chuỗi cung ứng khác nhau.
Bà Bermúdez nhấn mạnh rằng gánh nặng hành chính và tài chính, các hạn chế kỹ thuật hiện nay cùng sự khác biệt trong triển khai giữa các quốc gia cần được xử lý sớm. Trong đó, tăng khả năng liên thông dữ liệu và mở rộng sự tham gia của các nước thứ ba được xem là những yếu tố then chốt để CATCH phát huy hiệu quả lâu dài.