(vasep.com.vn) Các doanh nghiệp sản xuất bột cá và dầu cá tại Nam Phi đang phải triển khai nhiều biện pháp ứng phó khi sản lượng khai thác các loài cá nổi nhỏ, chủ yếu là cá cơm và cá mòi, giảm mạnh, gây áp lực lên nguồn cung cho cả thị trường trong nước và xuất khẩu.
Tập đoàn khai thác và chế biến thủy sản Oceana Group cho biết quần thể cá cơm phụ thuộc lớn vào điều kiện môi trường như cường độ nước trồi và nhiệt độ mặt biển, vì vậy sản lượng khai thác thường biến động mạnh qua từng năm. Nhận định này cũng phù hợp với đánh giá của Bộ Lâm nghiệp, Thủy sản và Môi trường Nam Phi (DFFE), cơ quan cho rằng nguồn lợi cá cơm và cá mòi chịu ảnh hưởng đáng kể từ các yếu tố môi trường tác động đến quá trình sinh sản, phát triển ấu trùng và nguồn thức ăn.
Sự biến động này đã dẫn đến nhiều vụ tuyển đàn thất bại trong thời gian gần đây, khiến sản lượng khai thác sụt giảm. Trong sáu tháng kết thúc ngày 31/3/2026, sản lượng bột cá và dầu cá của Oceana tại Nam Phi giảm tới 68%, từ 48.542 tấn cùng kỳ năm trước xuống còn 18.353 tấn.
Không chỉ mảng bột cá và dầu cá chịu tác động, công ty con Lucky Star – doanh nghiệp sản xuất cá hộp của Oceana – cũng đối mặt nguy cơ thiếu nguyên liệu. Theo truyền thông địa phương, doanh nghiệp chỉ còn lượng hàng tồn kho đủ đáp ứng khoảng bốn tháng nhu cầu thị trường và đã phải tạm dừng các chương trình khuyến mại để kiểm soát nguồn cung.
Tuy nhiên, Oceana cho rằng sự suy giảm hiện nay mang tính chu kỳ và quần thể cá cơm có khả năng phục hồi nhanh khi điều kiện môi trường thuận lợi, tương tự nhiều giai đoạn kể từ năm 1984. Doanh nghiệp cũng nhấn mạnh mô hình kinh doanh đa dạng về khu vực, loài khai thác và thị trường tiêu thụ giúp giảm phụ thuộc vào nguồn nguyên liệu tại Nam Phi. Đáng chú ý, công ty sở hữu Daybrook Fisheries tại Mỹ, đơn vị sản xuất bột cá và dầu cá từ cá menhaden, qua đó duy trì nguồn cung cho khách hàng quốc tế ngay cả khi sản lượng cá cơm Nam Phi sụt giảm.
Dù vậy, nhiều chuyên gia cảnh báo tình trạng hiện nay có thể không chỉ là biến động theo chu kỳ. Theo Reuters, nhiệt độ vùng biển Nam Phi đã tăng tới 2 độ C, khiến các loài cá nổi nhỏ di chuyển xuống vùng nước sâu và lạnh hơn để tìm nguồn dinh dưỡng. DFFE cũng nhận định biến đổi khí hậu đang làm thay đổi dòng hải lưu, cấu trúc chuỗi thức ăn và sự phân bố sinh vật biển, khiến khả năng tái tạo nguồn lợi ngày càng bấp bênh. Năm 2023 ghi nhận mức tuyển đàn cá cơm thấp nhất từ trước đến nay, buộc nhiều doanh nghiệp phải mở rộng tìm kiếm nguồn nguyên liệu ngoài Nam Phi.
Trong bối cảnh đó, Oceana khẳng định sẽ tiếp tục tuân thủ hạn ngạch khai thác dựa trên cơ sở khoa học và phối hợp với cơ quan quản lý nhằm bảo đảm khai thác bền vững nguồn lợi thủy sản. Áp lực đối với ngành càng gia tăng khi nguồn cung bột cá và dầu cá toàn cầu cũng bị gián đoạn, trong đó nghề cá cơm Peru – nguồn cung lớn nhất thế giới – đã phải tạm dừng khai thác từ cuối tháng 5 do ảnh hưởng của hiện tượng El Niño.