(vasep.com.vn) Dữ liệu thương mại cả năm 2025 cho thấy xuất khẩu philê cá tra, basa đông lạnh của Việt Nam sang Mỹ đạt khoảng 247,2 triệu pound, vượt mức khoảng 195,3 triệu pound philê cá rô phi đông lạnh của Trung Quốc. Đây là năm thứ hai liên tiếp cá basa dẫn đầu và tiếp tục nới rộng khoảng cách. Trong bối cảnh cá rô phi từng giữ vị trí thống lĩnh lâu dài, diễn biến này cho thấy trọng tâm thị trường đang dịch chuyển.
Xét lại lịch sử, trong thập niên 2010, cá rô phi nhiều năm liền đứng đầu về nhập khẩu cá thịt trắng đông lạnh tại Mỹ. Năm 2016, cá basa từng tạm thời vượt lên, song sau khi chức năng quản lý được chuyển từ Cục Quản lý Thực phẩm và Dược phẩm Mỹ (FDA) sang Bộ Nông nghiệp Mỹ (USDA), cá rô phi giành lại lợi thế và duy trì vị trí dẫn đầu trong vài năm. Từ năm 2021, cá basa trở lại mạnh mẽ; đến năm 2024 tiếp tục mở rộng ưu thế và năm 2025 củng cố vững chắc vị trí dẫn đầu. Tính chung tổng lượng nhập khẩu hai mặt hàng trong năm 2025, cá basa chiếm khoảng 56%, cá rô phi khoảng 44%, cho thấy xu hướng tái cân bằng cơ cấu ngày càng rõ nét.
Ở khâu bán buôn, tuần 9 (23/2–1/3/2026), giá cá rô phi đông lạnh tại Mỹ giảm nhẹ. Tồn kho của các nhà nhập khẩu ở mức tương đối dồi dào, hoạt động mua vào chủ yếu nhằm giải phóng hàng tồn, do đó thị trường chịu tác động nhiều từ nhịp độ tồn kho hơn là biến động chi phí đầu vào. Dù phía Trung Quốc ghi nhận tình trạng thả giống thận trọng và lợi nhuận bị thu hẹp, khả năng chi phí nguyên liệu tăng trong tương lai vẫn chưa ảnh hưởng đến thị trường bán buôn Mỹ. Ngược lại, giá cá tra nhìn chung ổn định.
Về dài hạn, nhiều yếu tố đang thúc đẩy sự chuyển dịch này. Nguồn cung cá tuyết và cá haddock toàn cầu thắt chặt làm tăng vai trò thay thế của cá basa trong kênh bán lẻ và dịch vụ ăn uống. Năng lực sản xuất của Việt Nam tiếp tục mở rộng, nguồn cung ổn định hơn, củng cố niềm tin của người mua. Ngược lại, sản lượng cá rô phi Trung Quốc chưa trở lại mức đỉnh giữa thập niên 2010 do lợi nhuận suy giảm, yêu cầu môi trường nghiêm ngặt hơn và chu kỳ nuôi thận trọng, khiến tốc độ tăng cung chậm lại. Bên cạnh đó, chính sách thương mại Mỹ–Trung biến động trong thập kỷ qua cũng tác động đến cơ cấu thu mua.
Hiện thị trường bán buôn Mỹ chưa rơi vào tình trạng khan hiếm. Tồn kho cá rô phi còn cao, trong khi cá tra tại nguồn tương đối chặt nhưng vẫn chịu ảnh hưởng từ nhịp độ nhu cầu. Xu hướng sắp tới sẽ phụ thuộc vào tiến độ giải phóng tồn kho tại Mỹ và biến động chi phí nguyên liệu tại châu Á. Cá basa đã chuyển từ vị thế thách thức sang một trong những mặt hàng chủ đạo, trong khi cục diện cạnh tranh trên thị trường cá thịt trắng Mỹ vẫn tiếp tục thay đổi.