Từ tháng 6/2021 về trước, khi tình hình Covid-19 tại Ấn Độ, Indonesia căng thẳng, tôi trao đổi nội bộ trong doanh nghiệp (DN) tôm chỗ tôi, đưa ra nhận định, đánh giá để đề ra sách lược kinh doanh. Sự gãy đổ chuỗi cung ứng ở hai cường quốc tôm sẽ là cơ hội tốt cho tôm Việt Nam rộng đường bơi. Cân đối cung cầu khiến giá tiêu thụ sẽ tăng, vậy là hạn chế ký hợp đồng mua bán sớm, chỉ đủ cho dự phòng ngắn, khoảng tháng thôi.
Đúng vậy, do nhu cầu tăng, các DN tôm ta ký nhiều hợp đồng khiến giá tôm thương phẩm từ người nuôi tăng khá mạnh ngay cao điểm thu hoạch, người nuôi phấn khởi với giá tôm tháng 6, tháng 7 vừa qua. Nhưng từ giữa tháng 7, dịch bùng phát ở ĐBSCL - nơi tập trung nhiều DN chế biến, XK tôm, khiến năng lực chế biến hàng ngày của DN toàn vùng giảm không còn phân nửa.
Song song, không ngờ tôm Ecuador trúng tốt, nước họ đang ổn về dịch nên tôm Ecuador “choáng hết chỗ” thiếu hụt của tôm Ấn Độ ở thị trường Hoa Kỳ. Giá tiêu thụ có tăng nhưng không như dự tính. Các DN tôm mua giá tôm thương phẩm khá cao 2 tháng trước tính ra hiệu quả không đáng kể, thậm chí lỗ.
Khi DN tôm thu hẹp sản xuất, giá tôm thương phẩm sụt giảm 20-30% khiến người nuôi đã vất vả lại được khuyến mại thêm sự buồn bã. Có người suy nghĩ cho rằng các DN tôm đang tìm cơ hội kinh doanh, trong “nguy” của người nuôi các DN tìm “cơ” thông qua giá mua giảm, thu lợi! Thực ra có nhiều yếu tố khiến giá tôm giảm mạnh. Trong đó yếu tố như bất lợi lưu thông do phong tỏa làm tăng phí cho các nhà thu mua; yếu tố các DN tôm tăng quá nhiều chi phí trong hoàn cảnh sản xuất thu hẹp nên buộc người nuôi “chia lửa”.
Bên nào cũng có cái lý bào chữa cho suy nghĩ, hành động của mình. DN chỗ tôi mua giá cũng mềm, nhưng kiểm tra tháng 8 đầy khó khăn này, thay vì lãi như mọi năm, nay có thêm dấu trừ ở đầu con số, chuyện hiếm hoi xảy ra lúc cao điểm nguyên liệu! Thôi tất cả đổ đầu covid, nó gây thiệt hại vô chừng cho bất cứ ai, bất kỳ lúc nào! Nhất là nó gây “lục đục” hai mắc xích gần gũi trong giá trị con tôm là người nuôi và nhà chế biến thì không hay lắm!
Thông tin do phong tỏa, người nuôi khó tiếp cận các nguồn lực để thả nuôi vụ 2 trong năm nay nên sẽ thiếu hụt trầm trọng nguyên liệu tôm cho chế biến từ quý 4 năm nay và đầu năm sau. Trong cái khó này cũng ló… cơ hội kinh doanh! Đó là do thiếu hụt, giá tôm thương phẩm sẽ tăng, vậy ráng vượt khó đẩy mạnh nuôi tôm, đón dầu cơ hội! Nói nghe dễ nhưng làm không dễ. Bởi đang mùa mưa, không phải lúc thuận lợi tôm nuôi phát triển. Bởi mưa sẽ gây xáo trộn môi trường ao nuôi khiến tôm bị rủi ro hơn. DN chỗ tôi nổi tiếng đi ngược gió. Gần cuối tháng 8 vừa qua, trại nuôi của DN tôi đả thả giống cho 320 ao tôm. Bây giờ là nín thở chờ kết quả… tìm cơ hội kinh doanh. Nhưng chỗ tôi không chỉ “cầu trời độ” mà luôn kiểm soát tất cả ao nuôi thương xuyên, kịp thời xử lý mọi rủi ro. Tín hiệu rất tốt cho các ao thả đầu tiên từ cuối tháng 7.
Tôi đọc tin thấy bão Ida đã càn quét dữ dội làm tràn dầu vịnh Mexico. Chính quyền Hoa Kỳ phải đọc 350 báo cáo và khẩn trương xử lý. Mức tràn dầu trầm trọng khiến tôi nhớ lại sự cố hãng khai thác dầu BP làm tràn dầu trên vịnh này năm 2009 làm cho việc khai thác hải sản trên vịnh bị hạn và người tiêu dùng sợ sản phẩm mua bị ô nhiễm nên không mua sản phẩm. Vịnh Mexico cung cấp khoảng 300.000 tấn tôm nâu hàng năm. Sự cố trên khiến tôm sú cỡ lớn Việt Nam đang tồn kho sau khủng hoảng kinh tế 2008 được tiêu thụ hết một cách nhanh chóng. Nay, không biết lịch sử có lặp lại? Phải có thông tin đủ hơn nữa để đánh giá có phải là một cơ hội kinh doanh hay không?! Cơ hội này nếu diễn ra, ngành tôm ta sẽ thu lợi không nhỏ.
Chế biến thủy sản nói chung, chế biến tôm nói riêng là ngành lao động khá nặng nhọc vì lạnh nên khó thu hút lao động cho dù thu nhập có khá hơn một số ngành khác. Chuyện này cũng tác động đến những nhà điều hành DN tôm, không dám mở rộng quy mô sản xuất quá lớn vì ngại thiếu hụt lao động, sẽ gây lãng phí đầu tư, tiền vay ngân hàng phải trả lãi.
Dự báo Covid-19 còn tác động tới mọi mặt của cả thế giới dài dài. Người lao động ít nhiều suy nghĩ, không còn mạnh dạn đi làm xa, tốt hơn kiếm việc gần cho an tâm… phòng chống dịch. Sự thay đổi suy nghĩ này là cơ hội kinh doanh cho các DN thủy sản. Nuôi tôm, cá còn dư địa lớn, DN chế biến sẽ mạnh tay đầu tư mở rộng công suất chế biến, lao động sẽ dễ tìm hơn.
Trên là đôi dòng về con tôm, thêm chút “tâm tình” về con cá tra mình. Người tiêu dùng thế giới có khái niệm sản phẩm tương đồng. Như cá tra fillet có cá minh thái fillet là hai sản phẩm người tiêu dùng dễ thay đổi sự lựa chọn.
Cá minh thái (Alaska Pollock) sinh sống tập trung eo biển Bering thuộc quyền khai thác của Nga và Hoa Kỳ. Sản lượng khai thác cá tự nhiên này hàng năm khoảng 3 triệu tấn, chia đều hai nước. Cá nhiều, họ có thể bán hạn ngạch khai thác cho các nước gần đó như Trung Quốc, Hàn Quốc, Nhật Bản, giá không rẻ, khoảng 375 USD/tấn (theo thông tin của VASEP). Năm nay, cá chắc trúng, bởi Nga dự kiến đến cuối năm khai thác khoảng 1,6 triệu tấn.
Cá này trúng, thu hẹp đường bơi của con cá tra tới Châu Âu. Mỗi khi cá này trúng, truyền thông bên đó hay bôi xấu cá tra để tranh giành người tiêu thụ. Kinh doanh lắm thủ đoạn, không từ đòn hạ đẳng! Có lẽ tình hình này là lý do chủ yếu khiến thị phần cá tra ở EU đang sụt giảm. Chuyện rất bình thường, không phải thương nhân cá Việt không bản lĩnh mà bù lại thương nhân Việt đang ráo riết mở lối mới, mở rộng lối cũ nên xuất khẩu cá tra trong 8 tháng đầu năm là con số dương. Công lao thương nhân cá là ở điểm này.
Thật tình cá tra hơi hẹp đường bơi, còn do nhiều nước lớn đang tích cực mở tộng quy mô nuôi cá này như Ấn Độ, Bangadesh, Indonesia, Trung Quốc. Tuy họ nuôi có sản lượng không nhỏ, nhưng chủ yếu để tiêu thụ trong nước. Nhìn về tương lai là điểm không tốt cho cá tra Việt. Ngành cá tra mình cần xốc lại thực lực, mở lối bền vững cho mình, cơ bản nâng cấp sản phẩm và tạo thêm sản phẩm chế biến mới, hướng tới đáp ứng thói quen mới người tiêu dùng cần sản phẩm có tiện ích càng nhiều càng tốt.
Tóm lại, cơ hội kinh doanh sẽ “hiện” ra nếu chúng ta quan tâm và có cái nhìn phát triển, trong đó yếu tố kinh nghiệm là rất cần. Nói vậy, chớ muốn “thấy” được cơ hội kinh doanh đòi hỏi nhà quản trị DN phải nhạy bén, siêng thu thập thông tin, nâng cao kiến thức mọi mặt và tổng hòa các yếu tố đó cộng với kinh nghiệm để cho ra nhận định phù hợp, tranh thủ nhanh cơ hội mới có thể giữ vững và phát triển DN của mình trên thương trường ngày càng nhiều cạm bẫy hiện nay.
Tháng 9/2021
TS. Hồ Quốc Lực - Nguyên Chủ tịch VASEP, Chủ tịch HĐQT FIMEX VN
VASEP nhận được phản ánh của một doanh nghiệp về những vướng mắc trong quá trình sử dụng dịch vụ tư vấn, hỗ trợ thủ tục xuất khẩu vào thị trường Nga. Vụ việc cho thấy doanh nghiệp cần kiểm chứng kỹ năng lực đối tác, làm rõ nội dung dịch vụ và điều kiện thanh toán trước khi ký hợp đồng.
(vasep.com.vn) Tuần 16–20/11/2026, thị trường Mỹ tiếp tục là tâm điểm của ngành thủy sản thế giới. Giá tôm bán buôn giảm và sức ép đã lan sang tôm sú. Mỹ đang xem xét yêu cầu điều tra tôm Ấn Độ liên quan cáo buộc lao động cưỡng bức, còn doanh nghiệp cá tra Việt Nam đối mặt rủi ro tăng thuế chống bán phá giá. Cạnh tranh giữa tôm Việt Nam và Ecuador ngày càng phụ thuộc vào chi phí sản xuất. Ở châu Âu, giá tôm nước lạnh tại Anh tăng, trong khi giá cá ngừ vằn tại Bangkok giảm xuống dưới 2.000 USD/tấn.
(vasep.com.vn) Ủy ban châu Âu (EC) tái khẳng định cam kết hỗ trợ các quốc gia Tây Phi tăng cường quản lý nguồn lợi cá nổi nhỏ, trong bối cảnh tình trạng khai thác quá mức đang đe dọa nguồn lợi thủy sản, an ninh lương thực và sinh kế của cộng đồng ngư dân ven biển.
(vasep.com.vn) Một nghiên cứu kéo dài 96 ngày cho thấy protein từ vi khuẩn methanotrophic có thể thay thế 50% lượng bột cá trong khẩu phần ăn của cá tráp vàng mà không ảnh hưởng đến tăng trưởng và hiệu quả sử dụng thức ăn. Tuy nhiên, tỷ lệ thay thế cao hơn có thể làm giảm trọng lượng cá và ảnh hưởng đến khả năng chống chịu bệnh.
(vasep.com.vn) Trong 10 năm qua, kim ngạch xuất khẩu thủy sản của Nga sang Trung Quốc đã tăng hơn 2,5 lần, trong khi khối lượng giao dịch thực tế tăng khoảng 40%. Thông tin được ông Alexey Buglak, Chủ tịch Hiệp hội các nhà khai thác cá minh thái Nga (PCA), công bố tại diễn đàn “Fish for the Future”, do Hội đồng Quản lý biển (MSC) tổ chức trong khuôn khổ Triển lãm Thủy sản Quốc tế Trung Quốc 2026 (CFSE 2026).
(vasep.com.vn) Hải quân Hoàng gia New Zealand vừa phối hợp với Đơn vị Cảnh sát biển thuộc Lực lượng Cảnh sát Quần đảo Cook triển khai các hoạt động tuần tra, kiểm tra và giám sát nhằm ngăn chặn khai thác thủy sản bất hợp pháp tại khu vực Tây Thái Bình Dương.
(vasep.com.vn) Hiệp hội Các nhà chế biến mỡ và phụ phẩm động vật châu Âu (EFPRA) kêu gọi Liên minh châu Âu (EU) điều chỉnh quy định, cho phép sử dụng rộng rãi hơn protein chế biến từ phụ phẩm động vật trong thức ăn chăn nuôi. Đề xuất được kỳ vọng mở thêm nguồn nguyên liệu thay thế bột cá, trong bối cảnh nguồn cung nguyên liệu biển chịu nhiều áp lực.
(vasep.com.vn) Phát biểu tại Hội nghị Thực phẩm và Protein 2026 do Seaberry Foods tổ chức ở Kochi, ông Ram Mohan, Giám đốc Cơ quan Phát triển Xuất khẩu Thủy sản Ấn Độ (MPEDA), cho biết Ấn Độ hiện đứng thứ 7 thế giới, chiếm 4% thương mại thủy sản toàn cầu trị giá 218 tỷ USD.
(vasep.com.vn) Thị trường bacalhau (cá tuyết muối khô) của Bồ Đào Nha bước vào mùa tiêu thụ cao điểm cuối năm trong tình trạng thiếu hàng. Theo Hội đồng Hải sản Na Uy (NSC), tháng 10/2026, Na Uy xuất sang Bồ Đào Nha lượng thủy sản trị giá 730 triệu NOK, giảm 15% so với cùng kỳ. Khối lượng clipfish giảm 29%, còn 2.296 tấn, và cá tuyết muối giảm 38%, còn 950 tấn.
(vasep.com.vn) Các nhà nghiên cứu thuộc Cơ quan Công nghiệp cơ bản và Phát triển vùng Tây Australia (DPIRD) đang phối hợp với ChemCentre sử dụng thiết bị huỳnh quang tia X (XRF) để phân tích thành phần nguyên tố trong vỏ ghẹ xanh.
VASEP - HIỆP HỘI CHẾ BIẾN VÀ XUẤT KHẨU THỦY SẢN VIỆT NAM
Chịu trách nhiệm: Ông Nguyễn Hoài Nam - Phó Tổng thư ký Hiệp hội
Đơn vị vận hành trang tin điện tử: Trung tâm VASEP.PRO
Trưởng Ban Biên tập: Bà Phùng Thị Kim Thu
Giấy phép hoạt động Trang thông tin điện tử tổng hợp số 138/GP-TTĐT, ngày 01/10/2013 của Bộ Thông tin và Truyền thông
Tel: (+84 24) 3.7715055 – (ext.203); email: kimthu@vasep.com.vn
Trụ sở: Số 7 đường Nguyễn Quý Cảnh, Phường An Phú, Quận 2, Tp.Hồ Chí Minh
Tel: (+84) 28.628.10430 - Fax: (+84) 28.628.10437 - Email: vasephcm@vasep.com.vn
VPĐD: số 10, Nguyễn Công Hoan, Ngọc Khánh, Ba Đình, Hà Nội
Tel: (+84 24) 3.7715055 - Fax: (+84 24) 37715084 - Email: vasephn@vasep.com.vn