Đâu là sòng phẳng

TS. Hồ Quốc Lực 08:00 23/09/2021 Kim Thu
(vasep.com.vn) Một lão nông khá thân, nuôi tôm lâu năm, điện tôi. Câu đầu tiên tự dưng anh ta chửi đổng. Chắc cho bớt bực tức, xong anh ta rề rà: “Tao nghe nói tụi chế biến chơi sang, thậm chí mướn khách sạn 5 sao cho công nhân nghỉ đêm để tham gia chế biến. Nếu nghỉ ở nhà trọ, khách sạn tầm trung thì đâu có gì, nhưng dám mướn cả khách sạn 5 sao, tao nghĩ tụi chế biến “chịu chơi” chia sẻ khó khăn cùng bọn nuôi tôm tụi tao!”

Nghe tới đây, tưởng chừng câu chuyện sẽ không có gì đáng ghi lại, bởi chỉ là một nhận xét thông thường. Nhưng anh ta lại nói tiếp và cũng bắt đầu bằng tiếng chửi thề phổ biến đồng bằng: “Chắc em mày biết giá tôm bây giờ ra sao, giảm 30-40%. Thương lái ít hoạt động, tụi nó hét giá nào, tụi nuôi tôm tao cũng phải cắn răng gật đầu. Chắc tại tụi mày trừ giá tiền mướn khách sạn vào giá mua tôm hay sao?” Không để tôi chen tiếng, anh ta tiếp liền: “Nói vậy, đâu phải tụi chế biến chơi sang, mà chính bọn cực khổ một nắng sương chưa dám bước chân tới khách sạn 5 sao như tụi tao, nay trả tiền cho công nhân nghỉ chỗ sang trọng như vậy. Không sòng phẳng!”. Tôi có chút giật mình về cách suy nghĩ tam đoạn luận như vậy. Đó là một góc nhìn, dĩ nhiên có cách biện luận riêng. Nhưng sự thật là như thế nào, phải minh bạch để tạo ra sự sòng phẳng. Bởi mối quan hệ mắt xích người nuôi, nhà chế biến mà không tốt thì chỉ có thiệt cho cả đôi bên.

Vậy là sau vài giây đắn đo, tôi “trình” với anh ta là các doanh nghiệp (DN) chế biến phải thực hiện sản xuất “3 tại chỗ” (3TC). Nhưng hoàn cảnh không cho phép vì trong khuôn viên các nhà máy không có nhiều chỗ trống để sắp xếp công nhân nghỉ ngơi, phải thuê khách sạn để bảo đảm quy định “1 cung đường 2 điểm đến”, như vậy hoạt động chế biến mới duy trì. Công nhân quá đông, thuê khách sạn trung bình không đủ chỗ, mới cắn răn thuê khách sạn hạng sang. Mà thật tình mang tiếng hạng sang nhưng khách sạn lúc vắng khách giảm giá mềm lắm. Chi phí lo công nhân ăn, nghỉ như vậy, kéo dài sẽ làm DN giảm lợi nhuận, thậm chí bị lỗ.

Nhưng qua đó, duy trì chế biến, tôm nuôi mới có chỗ tiêu thụ, khách mua hàng của DN mới bảo đảm duy trì hoạt động… Anh bạn già kia không tha: “Vậy giải thích sao tôm rớt giá thê thảm?”. Tôi lại tiếp tục uốn lưỡi, nói là giá tôm bị tác động nhiều yếu tố. Có lúc lên cao, gì sao? Vì nhu cầu nhiều mà cung ứng có hạn. Bây giờ, năng lực chế biến ở các nhà máy còn không tới phân nữa vì 3TC, mối quan hệ cung cầu bất lợi cho bên cung ứng – người nuôi, giá sẽ giảm. Mặt khác, khi sản xuất 3TC chi phí tại các DN chế biến tăng rất nhiều do năng suất giảm, chi phí kiểm tra y tế định kỳ không nhỏ… thật tình các DN tôm mua giá tôm có “gởi” chia sẻ ít nhiều chi phí trong đó, thêm yếu tố làm giảm giá tôm.

Song song đó, tình hình thực thi CT16 khiến việc đi lại khó khăn, tốn kém hơn, nên thương lái mua giá thấp xuống để bù trừ. Mà cũng không loại trừ có thương lái mượn cơ hội này ép giá mua quá đáng. Thêm yếu tố giá giảm. Nhiều yếu tố giảm giá tôm nói trên, tôi nói ra chưa chắc anh bạn già kia hiểu hết. Nhưng biết làm sao, đâu có đủ số liệu cụ thể lý giải để bảo đảm là các yếu tố kia cộng lại là giá phải giảm bao nhiêu phần trăm là phù hợp. Tóm lại, bối cảnh tranh tối tranh sáng này khó mà thuyết phục anh ta tôm giảm giá khá sâu là hợp lý. Nhưng có điều an ủi là làm anh ta không còn khăng khăng là “bọn” nuôi tôm trả tiền thuê khách sạn 5 sao cho các DN chế biến.

Anh ta chào, cúp điện thoại nhưng chắc với tâm trạng chưa thoả đáng. Bức xúc của anh ta là đúng. Nuôi vất vả, khá trúng cũng mừng, nhưng cầm đồng tiền bán tôm mỏng đi khá nhiều, lỗ vốn, ai không bức xúc. Nhìn lại chuỗi cung ứng tôm hiện nay, có nhiều điểm đáng ghi nhận. Đó là việc tiêu thụ có xu thế thuận lợi hơn từ nay đến cuối năm do chuỗi cung ứng từ các cường quốc tôm khác bị ít nhiều gãy đổ, thiếu hàng cho các đầu mối tiêu thụ ở các thị trường lớn. Đây là điểm thuận lợi hết sức cơ bản. Nếu nhìn vào điểm này, giá tôm mua của người nuôi phải tăng lên chớ không phải giảm.

Nhưng liền đó là các yếu tố bất lợi như chi phí thuê tàu giao hàng tăng quá mạnh so trước đây, chục ngàn đô la mỹ cho lô hàng tôm 10-15 tấn. Năng suất lao động giảm do thực hiện 5k và kiểm soát y tế định kỳ. Sản lượng chế biến giảm vì giảm lao động khiến phí cố định trong giá thành tăng. Các yếu tố chi phí sản xuất khác, nhất là bao bì, phụ liệu đều tăng do nhiều yếu tố như phí vận chuyển, hạn chế cung ứng… Khái quát, chi phí ở DN tăng rất nhiều, chưa kể chi phí 3TC ăn nghỉ nói ở trên. Nhưng đâu thể vì phí tăng chung chung mà giảm giá tôm quá nặng. Phải minh bạch sự sòng phẳng này người nuôi tôm mới an tâm cho công việc mưu sinh của mình và không có ấn tượng không tốt với các thương lái và nhà chế biến.

Làm sao có sự minh bạch? Bản chất thương trường là cuộc cạnh tranh ngầm gay gắt, sống còn. Còn chấp nhận được. Bản chất các nhà kinh doanh là trục lợi tối đa ở mọi cơ hội có được. Chuyện này chưa thoả đáng, đó là suy nghĩ bóc ngắn cắn dài, không chấp nhận được. Nếu mua tôm giá thấp, các DN chế biến lãi nhiều, vui lắm. Nhưng bạn đồng hành - người nuôi phá sản thì sau này làm sao các DN có đủ nguyên liệu chế biến. Phải có sự sẻ chia ở điểm này. Nhưng cũng cần tìm hiểu chi tiết tới tận nguồn sự lý giải mới thoả đáng hơn. Một DN có trình độ quản trị tốt, hoạt động hiệu quả cao. DN đó có thể lãi cao, nhưng không phải do o ép mua nguyên liệu giá thấp mà do nội lực thực sự của mình. Nhưng có DN ngược lại, giá mua nguyên liệu không cao nhưng hiệu quả thấp. Cho nên nhìn kết quả kinh doanh cuối năm các DN chế biến để nghĩ lại về thời điểm này, các DN có thật sự ép giá người nuôi hay không thì cũng không thoả đáng lắm.

Nói gì nói, ông bà ta có câu rất hay “cây kim trong bọc lâu ngày cũng lòi ra”. Thời điểm này, tôm giảm giá mạnh cứ đổ thừa do covid. Bao nông phẩm khác cũng trong hoàn cảnh tương tự, thậm chí có nông phẩm ứ đọng, hư hỏng. Trăm dâu cứ đổ đầu tằm. Theo tiến trình phát triển, mọi sự đều có thể minh bạch thật sự, nhưng hãy đợi. Thật tình, ngay bây giờ trong suy nghĩ các chủ cơ sở thu mua đều tính nhẩm được mình đã thu lời được bao nhiêu trong đợt giảm giá tôm hơn tháng qua. Các nhà chế biến thì chậm hơn chút, đợi kết sổ kỳ báo cáo tài chánh gần nhất! Nếu phân tích góc độ sự năng nổ nhưng không tích cực, chuyện này là họ “vận dụng” giải pháp  tìm “cơ” trong “nguy” đó! Nói gì nói, covid sẽ qua thôi, cầu Trời qua mau, giá tôm sẽ phục hồi ngay vì các DN chuyển sang hoạt động bình thường sẽ hối hả tìm nguyên liệu trả nợ hợp đồng, nếu không sẽ bị phạt, dù nguyên liệu giá cao, bị lỗ cũng phải mua. Song song các hợp đồng mới giá bán cải thiện thì giá mua cũng sẽ tăng. Hy vọng chuyện này đến sớm. Lúc đó, người nuôi sẽ có chút an ủi. Cá ăn kiến giờ kiến ăn cá! Ôi kinh tế thị trường, biết bao điều không minh bạch, không sòng phẳng còn ẩn chứa trong đó.

TS. Hồ Quốc Lực - Nguyên Chủ tịch VASEP, Chủ tịch HĐQT FIMEX VN

Bạn đang đọc bài viết Đâu là sòng phẳng tại chuyên mục TS. Hồ Quốc Lực của Hiệp hội VASEP
doanh nghiep xuat khau tom

TIN MỚI CẬP NHẬT

Thận trọng khi lựa chọn dịch vụ tư vấn, hỗ trợ xuất khẩu vào thị trường Nga

 |  16:00 20/11/2026

VASEP nhận được phản ánh của một doanh nghiệp về những vướng mắc trong quá trình sử dụng dịch vụ tư vấn, hỗ trợ thủ tục xuất khẩu vào thị trường Nga. Vụ việc cho thấy doanh nghiệp cần kiểm chứng kỹ năng lực đối tác, làm rõ nội dung dịch vụ và điều kiện thanh toán trước khi ký hợp đồng.

Điểm tin thủy sản thế giới từ ngày 16 đến 20/11/2026

 |  10:28 20/11/2026

(vasep.com.vn) Tuần 16–20/11/2026, thị trường Mỹ tiếp tục là tâm điểm của ngành thủy sản thế giới. Giá tôm bán buôn giảm và sức ép đã lan sang tôm sú. Mỹ đang xem xét yêu cầu điều tra tôm Ấn Độ liên quan cáo buộc lao động cưỡng bức, còn doanh nghiệp cá tra Việt Nam đối mặt rủi ro tăng thuế chống bán phá giá. Cạnh tranh giữa tôm Việt Nam và Ecuador ngày càng phụ thuộc vào chi phí sản xuất. Ở châu Âu, giá tôm nước lạnh tại Anh tăng, trong khi giá cá ngừ vằn tại Bangkok giảm xuống dưới 2.000 USD/tấn.

EU thúc đẩy tăng cường quản lý nguồn lợi cá nổi nhỏ tại Tây Phi

 |  08:32 20/11/2026

(vasep.com.vn) Ủy ban châu Âu (EC) tái khẳng định cam kết hỗ trợ các quốc gia Tây Phi tăng cường quản lý nguồn lợi cá nổi nhỏ, trong bối cảnh tình trạng khai thác quá mức đang đe dọa nguồn lợi thủy sản, an ninh lương thực và sinh kế của cộng đồng ngư dân ven biển.

Protein vi khuẩn có thể thay thế 50% bột cá trong thức ăn cá tráp vàng

 |  08:31 20/11/2026

(vasep.com.vn) Một nghiên cứu kéo dài 96 ngày cho thấy protein từ vi khuẩn methanotrophic có thể thay thế 50% lượng bột cá trong khẩu phần ăn của cá tráp vàng mà không ảnh hưởng đến tăng trưởng và hiệu quả sử dụng thức ăn. Tuy nhiên, tỷ lệ thay thế cao hơn có thể làm giảm trọng lượng cá và ảnh hưởng đến khả năng chống chịu bệnh.

Xuất khẩu thủy sản Nga sang Trung Quốc tăng hơn 2,5 lần trong 10 năm

 |  08:31 20/11/2026

(vasep.com.vn) Trong 10 năm qua, kim ngạch xuất khẩu thủy sản của Nga sang Trung Quốc đã tăng hơn 2,5 lần, trong khi khối lượng giao dịch thực tế tăng khoảng 40%. Thông tin được ông Alexey Buglak, Chủ tịch Hiệp hội các nhà khai thác cá minh thái Nga (PCA), công bố tại diễn đàn “Fish for the Future”, do Hội đồng Quản lý biển (MSC) tổ chức trong khuôn khổ Triển lãm Thủy sản Quốc tế Trung Quốc 2026 (CFSE 2026).

Hải quân New Zealand hỗ trợ Quần đảo Cook chống khai thác thủy sản bất hợp pháp

 |  08:42 19/11/2026

(vasep.com.vn) Hải quân Hoàng gia New Zealand vừa phối hợp với Đơn vị Cảnh sát biển thuộc Lực lượng Cảnh sát Quần đảo Cook triển khai các hoạt động tuần tra, kiểm tra và giám sát nhằm ngăn chặn khai thác thủy sản bất hợp pháp tại khu vực Tây Thái Bình Dương.

EFPRA đề xuất mở rộng quy định EU về phụ phẩm chăn nuôi trong thức ăn thủy sản

 |  08:41 19/11/2026

(vasep.com.vn) Hiệp hội Các nhà chế biến mỡ và phụ phẩm động vật châu Âu (EFPRA) kêu gọi Liên minh châu Âu (EU) điều chỉnh quy định, cho phép sử dụng rộng rãi hơn protein chế biến từ phụ phẩm động vật trong thức ăn chăn nuôi. Đề xuất được kỳ vọng mở thêm nguồn nguyên liệu thay thế bột cá, trong bối cảnh nguồn cung nguyên liệu biển chịu nhiều áp lực.

Ấn Độ đứng thứ 7 thế giới về xuất khẩu thủy sản

 |  08:41 19/11/2026

(vasep.com.vn) Phát biểu tại Hội nghị Thực phẩm và Protein 2026 do Seaberry Foods tổ chức ở Kochi, ông Ram Mohan, Giám đốc Cơ quan Phát triển Xuất khẩu Thủy sản Ấn Độ (MPEDA), cho biết Ấn Độ hiện đứng thứ 7 thế giới, chiếm 4% thương mại thủy sản toàn cầu trị giá 218 tỷ USD.

Bồ Đào Nha giảm mua cá tuyết muối khô của Na Uy

 |  08:40 19/11/2026

(vasep.com.vn) Thị trường bacalhau (cá tuyết muối khô) của Bồ Đào Nha bước vào mùa tiêu thụ cao điểm cuối năm trong tình trạng thiếu hàng. Theo Hội đồng Hải sản Na Uy (NSC), tháng 10/2026, Na Uy xuất sang Bồ Đào Nha lượng thủy sản trị giá 730 triệu NOK, giảm 15% so với cùng kỳ. Khối lượng clipfish giảm 29%, còn 2.296 tấn, và cá tuyết muối giảm 38%, còn 950 tấn.

Australia ứng dụng huỳnh quang tia X để theo dõi sự di chuyển của ghẹ xanh

 |  10:55 18/11/2026

(vasep.com.vn) Các nhà nghiên cứu thuộc Cơ quan Công nghiệp cơ bản và Phát triển vùng Tây Australia (DPIRD) đang phối hợp với ChemCentre sử dụng thiết bị huỳnh quang tia X (XRF) để phân tích thành phần nguyên tố trong vỏ ghẹ xanh.

VASEP - HIỆP HỘI CHẾ BIẾN VÀ XUẤT KHẨU THỦY SẢN VIỆT NAM

Chịu trách nhiệm: Ông Nguyễn Hoài Nam - Phó Tổng thư ký Hiệp hội

Đơn vị vận hành trang tin điện tử: Trung tâm VASEP.PRO

Trưởng Ban Biên tập: Bà Phùng Thị Kim Thu

Giấy phép hoạt động Trang thông tin điện tử tổng hợp số 138/GP-TTĐT, ngày 01/10/2013 của Bộ Thông tin và Truyền thông

Tel: (+84 24) 3.7715055 – (ext.203); email: kimthu@vasep.com.vn

Trụ sở: Số 7 đường Nguyễn Quý Cảnh, Phường An Phú, Quận 2, Tp.Hồ Chí Minh

Tel: (+84) 28.628.10430 - Fax: (+84) 28.628.10437 - Email: vasephcm@vasep.com.vn

VPĐD: số 10, Nguyễn Công Hoan, Ngọc Khánh, Ba Đình, Hà Nội

Tel: (+84 24) 3.7715055 - Fax: (+84 24) 37715084 - Email: vasephn@vasep.com.vn

© Copyright 2020 - Mọi hình thức sao chép phải được sự chấp thuận bằng văn bản của VASEP

DANH MỤC