Liệu nuôi trồng thủy sản có thể đáp ứng nhu cầu thực phẩm của Trung Quốc?

Năm 2021, nhập khẩu ròng ngũ cốc lên tới 165 triệu tấn, bao gồm 96,5 triệu tấn đậu nành (58,6%), 10,4 triệu tấn dầu thực vật (6,3%) và 28,35 triệu tấn ngô (35,1%), tức là khoảng 1/4 sản lượng trong nước.

Với chất đạm chất lượng cao và chi phí sản xuất tương đối thấp, các sản phẩm nuôi trồng thủy sản được coi là có giá trị kinh tế cao hơn chăn nuôi, cả làm thực phẩm và thay thế cho ngũ cốc thô. Điều này khiến nuôi trồng thủy sản trở thành ngành công nghiệp ưu tiên ở Trung Quốc - quốc gia có trợ cấp nghề cá lớn nhất thế giới - có thể giúp thu hẹp khoảng cách giữa cung và cầu thực phẩm.

Từ năm 1980 đến năm 2020, tốc độ tăng trưởng tổng sản lượng hàng năm của ngành đánh bắt cá Trung Quốc đạt trung bình 6,7%/năm, có thể so sánh với ngành chăn nuôi (6%/năm) trong cùng thời kỳ. Năm 2020, tổng sản lượng thủy sản của Trung Quốc là 65,49 triệu tấn, trong đó 52,24 triệu tấn đến từ nuôi trồng thủy sản nước ngọt và biển của địa phương. Điều này đưa Trung Quốc trở thành nhà sản xuất và xuất khẩu thủy sản hàng đầu thế giới, chiếm 60% sản lượng nuôi trồng thủy sản toàn cầu vào năm 2019.

Sản lượng nuôi trồng thủy sản ở Trung Quốc đã gia tăng, nhờ thay đổi nhanh chóng trong mô hình sản xuất và phương thức sản xuất trong bốn thập kỷ qua. Do những cải cách chính trị đang diễn ra và các vấn đề kinh tế ngày càng gia tăng, sản xuất nuôi trồng thủy sản ở Trung Quốc tập trung vào nuôi trồng thủy sản nước ngọt và ven biển hơn là đánh bắt trong những năm 1980.

Năm 2020, sản lượng nuôi trồng thủy sản xa bờ đạt 20,65 triệu tấn, chiếm 40% tổng sản lượng thủy sản. Trai, sò và sò điệp là một trong ba loại thủy sản đứng đầu (lần lượt là 35%, 28% và 13% sản lượng thủy sản), trong khi các sản phẩm từ cá chỉ chiếm 7,3% .

Xét về sự phân bố địa lý của nuôi trồng thủy sản xa bờ, hầu hết các hoạt động nuôi trồng thủy sản xa bờ đều nằm dọc theo bờ biển phía bắc và phía nam của vùng đặc quyền kinh tế của Trung Quốc. 46,7% sản lượng thủy sản và nuôi biển vào năm 2020 là ở biển Hoàng Hải và Bột Hải, 29,5% ở Biển Hoa Đông và 23,5% ở Biển Đông. Dưới 15% đến từ đánh bắt ở các vùng biển xa.

Nhìn về tương lai, nhu cầu lương thực bình quân đầu người ngày càng tăng cả về số lượng và chất lượng sẽ làm tăng thêm nhu cầu đối với các sản phẩm nuôi trồng thủy sản ở Trung Quốc. Theo dự báo gần đây của Học viện Kỹ thuật Trung Quốc, đến năm 2035, tổng nhu cầu thủy sản nuôi trồng sẽ tăng từ khoảng 81 triệu tấn lên 100 triệu tấn. Tốc độ tăng trưởng này đang gây áp lực lớn lên sản xuất thủy sản trong nước khi cạnh tranh nguồn cung thức ăn chăn nuôi hạn chế.

Ngoài nuôi trồng thủy sản nước ngọt như sò và cá chép, các loài nhiệt đới cao hơn được nuôi ở các vùng nước ven biển cũng có thể làm tăng nguồn cung nội địa trong tương lai. Ngành công nghiệp này cần tăng đáng kể sản lượng và hiệu quả sử dụng tài nguyên. Tuy nhiên, những thách thức nảy sinh từ những hạn chế về môi trường ngày càng tăng, tắc nghẽn trong phát triển công nghệ và thức ăn chăn nuôi, sự bất đồng giữa các quan điểm chính trị và hoạch định chính sách, cũng như sự sẵn có của các nguồn thủy sản và thức ăn chăn nuôi trên khắp thế giới.

Để giải quyết những thách thức đối với sự phát triển nuôi trồng thủy sản ở Trung Quốc trong tương lai, một nguyên tắc chỉ đạo mới đã được khởi xướng trong Kế hoạch 5 năm lần thứ 14 (2021-2025). Hướng dẫn mới này nhấn mạnh sản xuất bền vững để định hướng cho sự phát triển trong tương lai của nuôi trồng thủy sản ở Trung Quốc và dự kiến ​​sẽ đạt được thông qua việc tăng năng suất. Bằng chứng của điều này là khai thác thủy sản tự nhiên đã bị hạn chế nghiêm trọng trong giai đoạn 2016-2020, và tỷ trọng sản lượng khai thác so với tổng sản lượng nuôi trồng thủy sản đã giảm.

Song song với việc tăng tốc sản xuất trong nước trong lĩnh vực nuôi trồng thủy sản nước ngọt và biển, Trung Quốc cũng đang tích cực mở rộng năng lực để đáp ứng nhu cầu ngày càng tăng. Một mặt, Trung Quốc đang đẩy mạnh các nỗ lực khai thác thủy sản ở biển sâu cùng với việc xây dựng năng lực đóng tàu và công nghệ tiên tiến. Đồng thời, Trung Quốc đang tăng cường thương mại và đầu tư ra nước ngoài để tăng nhập khẩu các sản phẩm nuôi trồng thủy sản.

Đây là một dấu hiệu rõ ràng cho thấy chiến lược hiện tại của Trung Quốc là hướng tới một nền kinh tế thị trường định hướng theo nhu cầu đối với các sản phẩm nuôi trồng thủy sản, cùng với Sáng kiến ​​Vành đai và Con đường. Trong khi gia công từ các thị trường quốc tế là một lựa chọn hấp dẫn, chiến lược này phụ thuộc vào việc liệu Trung Quốc có thể tiếp cận đủ sản lượng quốc tế hay không. Trong mọi trường hợp, hậu quả được cho là sẽ gây ra những hệ lụy lớn đối với thế giới.