Xuất khẩu hải sản sang Hoa Kỳ đầu năm 2026 gặp khó trong triển khai Giấy COA

Theo phản ánh của doanh nghiệp và tổng hợp từ thực tiễn triển khai, những khó khăn nêu trên chủ yếu phát sinh trong giai đoạn đầu áp dụng thủ tục cấp Giấy COA theo Thông tư 74/2025/TT-BNNMT. Đây là một quy định mới, có phạm vi điều chỉnh rộng và yêu cầu kỹ thuật cao, trong khi hệ thống hướng dẫn chi tiết và cách hiểu thống nhất giữa các khâu thực hiện vẫn đang trong quá trình hoàn thiện.

Thực tế cho thấy, ở một số địa phương, việc tiếp nhận và thẩm định hồ sơ COA còn có sự khác nhau trong cách áp dụng quy định, đặc biệt đối với các trường thông tin kỹ thuật, chứng từ nước ngoài và các tình huống phát sinh trong chuỗi cung ứng thực tế. Điều này khiến cùng một loại hồ sơ, nhưng cách xử lý và yêu cầu bổ sung có thể chưa đồng nhất, làm kéo dài thời gian hoàn tất thủ tục.

Bên cạnh đó, do COA là loại giấy tờ mới gắn với yêu cầu quản lý chặt chẽ nguồn gốc khai thác phục vụ thị trường Hoa Kỳ, cả doanh nghiệp và cơ quan thực thi đều cần thêm thời gian để làm quen, rà soát và điều chỉnh quy trình nội bộ cho phù hợp. Trong bối cảnh chưa có hướng dẫn thống nhất ở cấp trung ương cho một số nội dung cụ thể, việc thận trọng trong xử lý hồ sơ là điều dễ hiểu, song cũng vô tình tạo ra áp lực nhất định cho hoạt động xuất khẩu của doanh nghiệp trong ngắn hạn.

Từ thực tiễn đó, VASEP đã tổng hợp các nhóm vướng mắc tiêu biểu phát sinh trong quá trình làm thủ tục COA, tập trung vào những nội dung có tác động trực tiếp đến tiến độ thông quan và chi phí tuân thủ của doanh nghiệp, với mong muốn góp phần hoàn thiện cơ chế triển khai theo hướng vừa bảo đảm yêu cầu quản lý, vừa phù hợp với điều kiện thực tế của sản xuất và xuất khẩu.

Áp lực dịch thuật hồ sơ: cần “đúng và đủ”, nhưng cũng cần khả thi

Một trong những nội dung được phản ánh nhiều là yêu cầu dịch thuật công chứng đối với các chứng từ tiếng nước ngoài, kể cả tiếng Anh như hóa đơn thương mại, giấy chứng nhận nguồn gốc khai thác (Catch Certificate), giấy chứng nhận của thuyền trưởng (Captain’s Statement)… VASEP cho rằng, việc dịch công chứng toàn bộ bộ hồ sơ (thường dày và nhiều biểu mẫu chuyên ngành) làm tăng đáng kể thời gian và chi phí, trong khi tiếng Anh vốn là ngôn ngữ phổ biến trong thương mại quốc tế.

VASEP kiến nghị cơ quan quản lý xem xét hướng dẫn theo hướng: chấp nhận chứng từ tiếng Anh trong hồ sơ COA mà không bắt buộc dịch, còn với ngôn ngữ khác tiếng Anh thì doanh nghiệp được tự dịch, ký đóng dấu và chịu trách nhiệm, thay vì bắt buộc công chứng.

“Thiếu thông tin ngư cụ” trên Captain’s Statement: đề xuất đối chiếu linh hoạt theo bộ hồ sơ

Báo cáo cũng nêu tình huống một số Captain’s Statement/Catch Certificate theo mẫu thông dụng quốc tế (trong đó có mẫu theo NOAA) có thể không thể hiện đầy đủ các trường thông tin như yêu cầu trong Thông tư 74/2025/TT-BNNMT., đặc biệt là thông tin ngư cụ khai thác. Với đặc thù chứng từ do thuyền trưởng nước ngoài cấp, doanh nghiệp Việt Nam khó có khả năng yêu cầu bổ sung hoặc phát hành lại, nhất là khi nguyên liệu đã nhập khẩu và đưa vào chế biến.

VASEP đề xuất hướng xử lý hài hòa: chấp nhận mẫu Captain’s Statement hiện hành, đồng thời cho phép cơ quan thẩm định đối chiếu thông tin còn thiếu (như ngư cụ) từ các giấy tờ khác trong bộ hồ sơ (giấy phép khai thác, Catch Certificate…), thay vì yêu cầu “tất cả phải nằm trên một giấy”.

Mã nghề khai thác: cần “một cách dùng thống nhất” để tránh ách tắc

Một điểm kỹ thuật nhưng tác động lớn là mã nghề khai thác: doanh nghiệp khi làm COA phục vụ xuất khẩu sang Hoa Kỳ phải khai theo phân loại mã nghề/fishery ID của phía NMFS/NOAA, nhưng tại một số địa phương lại đối chiếu theo danh mục mã nghề trong quy định trong nước, dẫn đến hồ sơ bị “vênh” và không được tiếp nhận.

VASEP kiến nghị có văn bản hướng dẫn thống nhất: cho phép dùng mã nghề theo NMFS/NOAA khi khai báo COA đi Mỹ, đồng thời xây dựng nguyên tắc đối chiếu giữa hai hệ mã để cơ quan và doanh nghiệp cùng áp dụng đồng nhất.

Từ thực tiễn khai thác: đa loài, nghề chính – nghề phụ… cần hướng dẫn rõ

Bên cạnh đó, Hiệp hội đề nghị làm rõ cách thẩm định trong các tình huống thực tế như một chuyến biển khai thác đa loài (trong đó có loài đủ điều kiện COA) hoặc giấy phép khai thác ghi nghề chính và nghề phụ.

Theo VASEP, nếu có hướng dẫn rõ theo hướng căn cứ vào loài xin COA và nghề thực tế sử dụng để khai thác sản lượng, việc thẩm định sẽ thuận lợi hơn và hạn chế cách hiểu khác nhau.

Ghẹ xanh ven bờ: cần cơ chế linh hoạt phù hợp thực tế

Riêng trường hợp mặt hàng ghẹ xanh được khai thác ven bờ, thực tế nguyên liệu chủ yếu đến từ tàu nhỏ dưới 12m, chuyến biển ngắn, hoạt động gần bờ; trong khi số lượng cảng cá ít và xa khu dân cư khiến việc ra/vào cảng không thuận lợi, dẫn tới doanh nghiệp khó thu thập “Giấy bốc dỡ hàng hóa qua cảng” theo yêu cầu hồ sơ COA.

Vì vậy VASEP kiến nghị cơ quan quản lý cân nhắc cơ chế đặc thù cho chuỗi ghẹ ven bờ, đồng thời tiếp tục trao đổi kỹ thuật với phía Hoa Kỳ (NOAA) để có cách phân loại phù hợp, tạo thêm dư địa chuyển tiếp cho nghề đánh bắt ghẹ bằng bẫy (pot/trap).

Các vướng mắc thủ tục khác: thống nhất yêu cầu, ưu tiên điện tử hóa

Báo cáo cũng tổng hợp nhiều “điểm nghẽn” vận hành ở tuyến thực thi: có địa phương chờ UBND tỉnh ban hành công bố thủ tục hành chính nội bộ nên chưa thụ lý hồ sơ; có nơi yêu cầu doanh nghiệp nộp thêm giấy tờ ngoài quy định; hay yêu cầu “trừ lùi theo từng tàu” đối với nguyên liệu nhập khẩu – điều rất khó thực hiện khi một container có thể được gom từ nhiều tàu nhỏ lẻ….

VASEP kiến nghị cơ quan quản lý sớm có hướng dẫn để chuẩn hóa bộ hồ sơ, thống nhất yêu cầu tiếp nhận giữa các địa phương; đồng thời đẩy nhanh hệ thống COA điện tử nhằm giảm tải hồ sơ giấy, tiết kiệm chi phí và tăng tính minh bạch.

Hướng tới mục tiêu chung: thông suốt xuất khẩu, bảo đảm quản lý

Với mục tiêu chung là giữ đúng tinh thần quản lý nhà nước theo Thông tư 74/2025/TT-BNNMT. nhưng đồng thời đảm bảo tính khả thi khi áp dụng trong thực tiễn sản xuất – xuất khẩu, cộng đồng DN mong Bộ NN&MT sớm có hướng dẫn thống nhất và cơ chế phối hợp kỹ thuật giữa các bên liên quan được kỳ vọng sẽ giúp doanh nghiệp chủ động tuân thủ, cơ quan quản lý giảm áp lực xử lý hồ sơ, và chuỗi cung ứng xuất khẩu sang Hoa Kỳ vận hành ổn định hơn trong giai đoạn đầu triển khai quy định mới.