CPTPP SAU 5 NĂM: GÓC NHÌN TỪ NGÀNH THỦY SẢN

Xuất nhập khẩu 08:56 16/01/2024 Lê Hằng
(vasep.com.vn) Sau 5 năm Hiệp định Thương mại tự do CPTPP có hiệu lực (từ 14/1/2019), thủy sản là một trong những ngành có nhiều thay đổi tích cực nhờ tận dụng ưu đãi thuế quan trong thương mại với các nước thành viên, tuy nhiên cũng có những khó khăn, thách thức làm ảnh hưởng việc gia tăng XK sang các thị trường trong khối này.

Hội nhập – Thâm nhập – Hòa nhập

Hội nhập mạnh mẽ hơn, thâm nhập sâu hơn và hòa nhập nhiều hơn là 3 cụm từ để nhận định hiệu quả của các FTA nói chung và đặc biệt cho hiệp định CPTPP. 

Sau 5 năm, với kim ngạch XK tăng từ 2,2 tỷ USD lên 2,9 tỷ USD năm 2022 và đạt khoảng 2,4 tỷ USD năm 2023, CPTPP là nhóm thị trường có tăng trưởng tỷ trọng tăng mạnh thứ 2, sau Trung Quốc. Năm 2018, CPTPP chiếm 25% XK thủy sản của Việt Nam, tới 2023, chiếm gần 27%.

 

Những thay đổi rõ nét đối với XK thủy sản 5 năm sau khi hiệp định CPTPP có hiệu lực  đó là:

Thứ nhất, về XK, sự gia tăng XK vào các nước thành viên CPTPP mạnh mẽ hơn so với các thị trường khác. Điển hình là Canada, Chile, Peru, Singapore, Malaysia. Australia...

- Thị phần của thủy sản Việt Nam trên các thị trường này tăng, cho thấy thế mạnh cạnh tranh đã được hỗ trợ nhờ hiệp định CPTPP.

Ví dụ tại Canada: thị phần tăng từ 7-8% lên 10%, trong đó riêng tôm tăng từ 18% lên 25% và đứng số 1; cá ngừ cũng tăng từ 6% lên 11% và đứng thứ 3.

Tại Australia, tôm Việt Nam chiếm thị phần áp đảo 70%, tăng gần gấp đôi so với 32% trước khi ký hiệp định.  Một vài ví dụ trên phản ảnh một phần đáng chú ý về hiệu quả thâm nhập mạnh mẽ của thủy sản Việt vào các thị trường sau khi tham gia CPTPP.

Thứ hai là xu hướng tăng NK thủy sản vào Việt Nam để gia công, chế biến XK đi các nước và cả tiêu thụ trong nước;

Sự hòa nhập còn thể hiện ở việc cùng nâng cao chất lượng, năng suất chế biến XK nhờ những đầu tư, hợp tác về công nghệ, kỹ thuật, ứng dụng KHKT trong Nuôi trồng, chế biến và XK thủy sản.

Thách thức khách quan và nội tại

Bối cảnh của 5 năm qua có nhiều biến động và thách thức từ thị trường, từ các biến động địa chính trị và những bất cập nội tại, phần nào làm giảm đi cơ hội tận dụng hiệu quả hơn những lợi thế của hiệp định CPTPP.

Từ góc độ thị trường: Khả năng tăng sức cạnh tranh không thể là tuyệt đối khi các nước đối thủ như Ecuador, Ấn Độ có lợi thế về nguồn cung và giá cả và họ cũng có FTA với một số nước trong nhóm CPTPP. VD: Ấn Độ có FTA với Malayisa, Singapor, Nhật Bản, Chile, Australia; Ecuador có FTA với Chile, Peru...

Về yếu tố khách quan: đó là những biến động trên thế giới bảo gồm dịch Covid, xung đột Nga – Ukraine dẫn đến đứt gãy chuỗi cung ứng, chi phí SX tăng, thiếu nguyên liệu dẫn đến kịch bản hưởng lợi từ CPTPP không được như mong đợi.

Về góc độ nội tại: Việc hiểu và tận dụng hiệu quả ưu đãi thuế quan bằng việc sử dụng form mẫu C/O phù hợp, vẫn có bất cập đối với DN khi không biết điều chỉnh linh hoạt form mẫu nào cho từng thị trường thì có lợi hơn vì có những thị trường như Nhật Bản có FTA song phương, có tới 3 FTA đa phương (ASEAN, RCEP, CPTPP)...

Ngoài ra, vẫn có sự cạnh tranh tại chính thị trường nội địa, khi mà hàng thủy sản của các nước như Nhật Bản, Chile, Australia cũng phần nào làm mất thị phần trên chiếc bánh tiêu thụ thủy sản trong nước.

Thứ 3, việc phải thể chế hóa, cải cách môi trường đầu tư bên cạnh những tác động tích cực cho DN XNK cũng có những quy định được đặt ra còn khắt khe hơn so với yêu cầu từ hiệp định hoặc là từ thị trường. Đó là những quy định liên quan đến môi trường và lao động, là những vấn đề Việt Nam cần cải thiện theo hướng phát triển bền vững, nhưng cần có lộ trình phù hợp với thực tiễn đất nước và có độ linh hoạt cho từng ngành, vì mỗi ngành có một đặc thù riêng.

Thách thức lớn từ hệ thống logistic

Một thách thức làm giảm sức cạnh tranh và khả năng tận dụng tối đa cơ hội thị trường, đó là logistic cho ngành thủy sản không đáp ứng nhu cầu phát triển. Là một ngành định hướng XK là chủ lực và có những đặc thù về VSATTP, chuỗi cung ứng thủy sản phụ thuộc rất nhiều vào chuỗi logistic bao gồm: kho lạnh, vận tải, đặc biệt là vận tải biển. Trong nhiều năm qua, nhất là giai đoạn từ 2020 trở lại đây  có nhiều biến động như dịch Covid, chiến tranh, xung đột Nga – Ukrain, mới đây là vùng Trung Đông (căng thẳng biển Đỏ), ngành thủy sản XK bộc lộ rõ điểm yếu và bất cập là phụ thuộc phần lớn vào hệ thống logistic của nước ngoài: kể cả kho lạnh và vận tải biển.

Câu chuyện căng thẳng biển Đỏ hiện nay lại một lần nữa bộc lộ sự thiết hụt của ngành logistic Việt Nam, khi mà các hãng tàu nước ngoài chi phối và độc quyền định giá và tăng giá cước cùng các giá dịch vụ vận tải.

Về lâu dài, thương mại thủy sản trông chờ vào sự lớn mạnh của ngành logistic Việt Nam với mục tiêu lớn là phát triển đội tàu biển Việt Nam và hệ thống cung ứng container lạnh để nâng cao năng lực vận tải container quốc tế của VN, khi đó chúng ta mới có thế chủ động và khả năng cạnh tranh cao hơn trong chuỗi cung ứng hàng hóa, nhất là thực phẩm như thủy sản.

CPTPP mở rộng – thêm cơ hội cho ngành thủy sản

Vương quốc Anh đã ký hiệp ước tham gia Hiệp định Đối tác Toàn diện và Tiến bộ xuyên Thái Bình Dương (CPTPP) – một dấu mốc cho thấy có thế sẽ có thêm các thành viên khác tham gia vào hiệp định này. Những thay đổi này cũng tạo thêm cơ hội cho thủy sản Việt Nam trong việc thâm nhập thị trường và hòa nhập bằng việc đa dạng nguồn nguyên liệu.

Hiện nay, theo hiệp định song phương Việt Nam với Anh, thuế NK ưu đãi của các sản phẩm thủy sản chủ lực của Việt Nam vào Anh hầu hết về 0%. Tuy nhiên, còn một vài mã sản phẩm như tôm chế biến HS 160521 và 160529 vẫn đang bị mức thuế 7%. Tất nhiên hai dòng sản phẩm này của Việt Nam đều đang chiếm vị trí số 1 tại Anh, chi phối 36% thị phần, nhưng dư địa sẽ lớn hơn khi tôm Việt Nam được hưởng ưu đãi thuế quan CPTPP.

Ngoài ra, cơ hội cho việc đa dạng nguồn nguyên liệu chế biến XK trong nội khối sẽ gia tăng. Bên cạnh đó, Anh cũng là một đối tác cho các công ty Việt Nam trong hoạt động gia công mặt hàng hải sản từ Anh, VD như cá tuyết.

 

 

cptpp

TIN MỚI CẬP NHẬT

Mỹ gia hạn điều tra Điều 301 về sở hữu trí tuệ đối với Việt Nam đến cuối tháng 2/2027

 |  11:17 20/11/2026

(vasep.com.vn) Cơ quan Đại diện Thương mại Hoa Kỳ (USTR) vừa quyết định gia hạn thêm 3 tháng cuộc điều tra theo Điều 301 đối với Việt Nam về bảo hộ và thực thi quyền sở hữu trí tuệ (SHTT). Kết luận của cuộc điều tra sẽ được đưa ra chậm nhất vào ngày 28/2/2027.

Mỹ siết điều kiện đối với bên đứng tên nhập khẩu từ ngày 5/1/2027

 |  09:24 20/11/2026

(vasep.com.vn) Từ ngày 5/1/2027, Cơ quan Hải quan và Bảo vệ Biên giới Mỹ (CBP) áp dụng tiêu chí mới để xác định tư cách bên đứng tên nhập khẩu và siết điều kiện khai báo đối với bên đứng tên nhập khẩu nước ngoài. Doanh nghiệp thủy sản Việt Nam cần xác nhận ai đứng tên trên hồ sơ hải quan Mỹ, đặc biệt nếu đang nhập khẩu qua công ty liên kết tại Mỹ hoặc bán hàng theo điều kiện bên bán chịu trách nhiệm làm thủ tục nhập khẩu.

Giá bán buôn cá minh thái tại Nga giảm 6% trong 6 tuần

 |  08:31 20/11/2026

(vasep.com.vn) Giá bán buôn cá minh thái tại vùng Viễn Đông Nga giảm 5,6% trong sáu tuần, xuống còn 203 rúp/kg. Nguồn cung tăng nhờ điều kiện khai thác thuận lợi và sản lượng đánh bắt cải thiện là những yếu tố chính gây áp lực lên giá.

IFFO mở rộng dữ liệu vòng đời nguyên liệu biển

 |  08:31 20/11/2026

(vasep.com.vn) Tại hội nghị ở Buenos Aires, Brett Glencross, Giám đốc kỹ thuật IFFO, đã trình bày kết quả dự án thu thập dữ liệu sơ cấp kéo dài bốn năm. Dave Robb, Giám đốc bền vững tại Cargill Aqua Nutrition, phân tích ý nghĩa của dữ liệu đối với các nhà sản xuất thức ăn và doanh nghiệp nuôi trồng thủy sản.

New Zealand tăng cường hỗ trợ các quốc đảo Nam Thái Bình Dương chống khai thác IUU

 |  08:30 20/11/2026

(vasep.com.vn) New Zealand đang mở rộng hợp tác giám sát hàng hải với các quốc đảo Nam Thái Bình Dương, đặc biệt là Fiji và Vanuatu, nhằm nâng cao năng lực phát hiện khai thác bất hợp pháp, không báo cáo và không theo quy định (IUU), buôn lậu và các hoạt động trái phép trên biển.

Hiệp định nghề cá EU – Mauritania có nguy cơ gián đoạn

 |  08:42 19/11/2026

(vasep.com.vn) Chỉ còn ít ngày trước hạn chót, Mauritania và Liên minh châu Âu (EU) vẫn chưa đạt được thỏa thuận mới về nghề cá. Ủy ban châu Âu đã thông báo Nghị định thư thực thi Hiệp định đối tác nghề cá bền vững EU – Mauritania sẽ hết hiệu lực vào nửa đêm ngày 14/11. Nếu không có giải pháp, 60 tàu cá châu Âu sẽ không được phép khai thác trong vùng biển Mauritania từ ngày 15/11.

Giá rô phi Brazil giảm nhẹ, xuất khẩu đạt đỉnh năm 2026

 |  08:41 19/11/2026

(vasep.com.vn) Giá cá rô phi tại thị trường Brazil giảm nhẹ trong tháng 10/2026 do nhu cầu suy yếu và tốc độ tiêu thụ chậm, theo khảo sát công bố ngày 11/11 của Trung tâm Nghiên cứu Kinh tế Ứng dụng (Cepea) thuộc Đại học São Paulo.

Bột ấu trùng ruồi lính đen có thể thay thế bột cá trong thức ăn cá rô phi

 |  08:40 19/11/2026

(vasep.com.vn) Một nghiên cứu tại Benin cho thấy bột ấu trùng ruồi lính đen có tiềm năng thay thế hoàn toàn bột cá trong khẩu phần ăn của cá rô phi sông Nile nuôi nhốt mà không ảnh hưởng tiêu cực đến tăng trưởng và phát triển sinh lý.

Xuất khẩu cá ngừ vượt 816 triệu USD, đà phục hồi đối mặt sức ép cuối năm

 |  08:37 19/11/2026

(vasep.com.vn) Xuất khẩu cá ngừ Việt Nam tiếp tục duy trì đà tăng trưởng trong tháng 10/2026, đưa kim ngạch 10 tháng đầu năm vượt 816 triệu USD. Tuy nhiên, phía sau những con số tích cực là thị trường thế giới vẫn phân hóa mạnh, nhu cầu phục hồi chậm trong khi giá nguyên liệu tăng cao. Điều này đang đặt doanh nghiệp trước bài toán vừa giữ đơn hàng, vừa bảo đảm hiệu quả sản xuất.

Hàn Quốc — Giá ghẹ đực tăng gần gấp đôi do sản lượng khai thác giảm

 |  10:54 18/11/2026

(vasep.com.vn) Sản lượng ghẹ khai thác tại vùng biển phía Tây Hàn Quốc giảm đã đẩy giá ghẹ đực vào mùa thu tăng mạnh. Theo báo cáo diễn biến thủy sản của chợ đầu mối Noryangjin, trong tuần từ ngày 12–17/10, giá đấu giá bình quân đạt 20.400 won/kg, tăng 92,45% so với cùng kỳ năm trước và 27,5% so với tuần trước.

VASEP - HIỆP HỘI CHẾ BIẾN VÀ XUẤT KHẨU THỦY SẢN VIỆT NAM

Chịu trách nhiệm: Ông Nguyễn Hoài Nam - Phó Tổng thư ký Hiệp hội

Đơn vị vận hành trang tin điện tử: Trung tâm VASEP.PRO

Trưởng Ban Biên tập: Bà Phùng Thị Kim Thu

Giấy phép hoạt động Trang thông tin điện tử tổng hợp số 138/GP-TTĐT, ngày 01/10/2013 của Bộ Thông tin và Truyền thông

Tel: (+84 24) 3.7715055 – (ext.203); email: kimthu@vasep.com.vn

Trụ sở: Số 7 đường Nguyễn Quý Cảnh, Phường An Phú, Quận 2, Tp.Hồ Chí Minh

Tel: (+84) 28.628.10430 - Fax: (+84) 28.628.10437 - Email: vasephcm@vasep.com.vn

VPĐD: số 10, Nguyễn Công Hoan, Ngọc Khánh, Ba Đình, Hà Nội

Tel: (+84 24) 3.7715055 - Fax: (+84 24) 37715084 - Email: vasephn@vasep.com.vn

© Copyright 2020 - Mọi hình thức sao chép phải được sự chấp thuận bằng văn bản của VASEP

DANH MỤC