Những gì bắt đầu từ thị trường năng lượng sẽ lan rộng ra nhiều nơi khác, vì Trung Đông cũng là trung tâm quan trọng về phân bón, hóa dầu, nguyên liệu thô và thực phẩm. Tác động của cuộc xung đột đã bắt đầu thể hiện rõ trong chi phí sinh hoạt hàng ngày. Tại Hoa Kỳ, giá xăng đã tăng hơn 20% trong tháng qua, trong khi giá dầu diesel – nhiên liệu dùng để vận chuyển thực phẩm và hàng hóa – tăng hơn 30% .
Theo một phân tích toàn cầu độc quyền từ Rabobank, những áp lực đó hiện đang định hình lại thị trường hải sản, và tác động dự kiến sẽ ngày càng gia tăng theo thời gian.
Chi phí năng lượng tăng vọt
Tác động trực tiếp nhất là năng lượng. Nhiên liệu là yếu tố đầu vào cốt lõi trong toàn bộ chuỗi giá trị thủy sản, từ các tàu đánh bắt trên biển đến các trang trại nuôi trồng trên đất liền. Trong ngành đánh bắt tự nhiên, Nikolik lưu ý rằng nhiên liệu chiếm từ 15 đến 30% chi phí hoạt động, với các đội tàu cũ hơn và tiêu tốn nhiều năng lượng hơn, chẳng hạn như tàu đánh cá đáy, chịu áp lực lớn nhất, trong khi các tàu đánh cá tầng giữa và các tàu mới hơn, tiết kiệm nhiên liệu hơn thì ít bị ảnh hưởng hơn.
Ngành nuôi trồng thủy sản cũng đang gặp khó khăn, vì năng lượng cần thiết cho hệ thống bơm, sục khí và cho ăn, trong khi giá nhiên liệu tăng cao đang làm tăng giá các yếu tố đầu vào quan trọng. Ông Nikolik cho biết, nuôi tôm có nhu cầu năng lượng lớn, đặc biệt là việc sử dụng bánh xe nước để sục khí cho ao nuôi.
Thị trường phân bón – vốn gắn liền chặt chẽ với nguồn cung năng lượng và khu vực Trung Đông – cũng đang khan hiếm, đẩy giá thức ăn thủy sản và chi phí sản xuất nói chung lên cao.
Lưu lượng thương mại toàn cầu chậm lại
Vận chuyển chậm càng làm tăng thêm áp lực. Hạn chế không phận và các chuyến bay phải chuyển hướng làm tăng cả chi phí và thời gian vận chuyển đối với các lô hàng hải sản, đặc biệt là các sản phẩm tươi sống, có giá trị cao.
Châu Âu xuất khẩu rất nhiều hải sản sang châu Á bằng đường hàng không – từ Na Uy, Scotland, quần đảo Faroe. Giờ đây, việc vận chuyển không chỉ đắt hơn nhiều mà còn bị gián đoạn. Việc vận chuyển trở nên khó khăn hơn và có thể cần đến những tuyến đường khác.
Đối với các nhà xuất khẩu, nơi tốc độ và độ tươi ngon là yếu tố then chốt, những gián đoạn đó có thể nhanh chóng dẫn đến chi phí cao hơn hoặc khả năng tiếp cận thị trường bị hạn chế.
Khi các tàu phải đi những tuyến đường dài hơn và số lượng tàu có sẵn ngày càng ít, năng lực vận chuyển sẽ bị hạn chế – điều này có thể dẫn đến tăng chi phí.
Tác động về giá sẽ diễn ra chậm hơn và kéo dài hơn.
Mặc dù chi phí nhiên liệu đã tăng vọt gần như ngay lập tức, nhưng tác động đến giá hải sản dự kiến sẽ diễn ra dần dần hơn, ảnh hưởng đến toàn bộ chuỗi cung ứng theo thời gian. Chỉ riêng chu kỳ sản xuất cũng có thể làm trì hoãn tác động này.
Cơ cấu của ngành này có nghĩa là việc tăng giá không được chuyển ngay lập tức. Thay vào đó, chúng có xu hướng lan tỏa dần – từ nhà sản xuất đến nhà chế biến rồi đến người mua – thường chậm hơn so với các hợp đồng hiện có.
Một mắt xích trong chuỗi giá trị chịu ảnh hưởng về giá, chuyển một phần ảnh hưởng đó sang người tiêu dùng, và sau đó các hợp đồng mới phản ánh mức giá đầy đủ. Ngay cả các nhà bán lẻ, tùy thuộc vào sản phẩm, cũng có thể chỉ điều chỉnh giá một vài lần một năm. Đó là một chu kỳ rất dài.
Quá trình diễn ra từ từ đó có thể kéo dài tác động trong nhiều năm, tạo ra sự tăng giá chậm hơn nhưng dai dẳng hơn.
Nó gần giống như một làn sóng.
Nhu cầu hải sản có thể giảm sút
Chi phí leo thang có thể ảnh hưởng đến nhu cầu, do giá nhiên liệu và thực phẩm tăng cao làm giảm thu nhập khả dụng của người tiêu dùng, đặc biệt là ở các thị trường nhạy cảm về giá cả. Tiêu thụ hải sản thường phản ứng nhanh chóng với những áp lực này.
Du lịch – một động lực quan trọng khác thúc đẩy nhu cầu hải sản – cũng được dự báo sẽ chậm lại khi chi phí đi lại trở nên đắt đỏ và khó dự đoán hơn. Giá vé máy bay cao hơn đồng nghĩa với việc lượng khách du lịch giảm.
Nhìn chung, sự kết hợp giữa chi phí tăng cao và nhu cầu giảm sút đang tạo ra triển vọng khó khăn hơn cho ngành thủy sản.
Mặc dù một số tác động đã có thể nhìn thấy rõ, nhưng một số tác động khác vẫn đang dần lan tỏa trong hệ thống – và có thể sẽ tiếp tục như vậy trong nhiều năm nữa.
Nhưng liệu áp lực liên tục từ giá nhiên liệu có thể thúc đẩy ngành công nghiệp này hướng tới việc sử dụng nhiều năng lượng tái tạo hơn? Khi giá nhiên liệu tăng, những cú sốc tương tự đã thúc đẩy đầu tư vào điện khí hóa và năng lượng thay thế. Đối với ngành thủy sản, nơi nhiên liệu là một yếu tố chi phí chính, áp lực đó có thể dần dần định hình lại cách thức thu hoạch, nuôi trồng và vận chuyển sản phẩm.
Mặc dù triển vọng vẫn còn nhiều bất ổn, ngành công nghiệp hải sản đã chứng minh rằng họ có thể thích ứng linh hoạt.
(vasep.com.vn) Thị trường thủy sản thế giới ngày 16/10 ghi nhận nhiều diễn biến đáng chú ý về giá tôm, nguồn cung nguyên liệu và chính sách quản lý nghề cá. Giá tôm tại Mỹ tiếp tục chịu sức ép trong khi nguồn cung nhập khẩu được dự báo tăng; ngược lại, giá tôm nguyên liệu tại Ấn Độ tăng do sản lượng thu hoạch thấp. Bên cạnh đó, Peru hủy mùa khai thác cá cơm thứ hai, Iceland và Greenland giảm mạnh khuyến nghị khai thác capelin. Nga tiếp tục duy trì nguồn cá minh thái lớn, trong khi doanh nghiệp thủy sản Việt Nam tăng đầu tư vào kho lạnh và vốn lưu động.
Năm 2026, ngành thủy sản Việt Nam tiếp tục đối mặt với nhiều khó khăn, thách thức trước những biến động phức tạp của kinh tế và thương mại toàn cầu, xu hướng gia tăng bảo hộ thương mại, các rào cản kỹ thuật và yêu cầu ngày càng cao về an toàn thực phẩm, truy xuất nguồn gốc, phát triển bền vững. Bên cạnh áp lực cạnh tranh ngày càng gay gắt trên thị trường quốc tế, khó khăn về nguồn nguyên liệu, chi phí sản xuất, logistics và nguồn vốn cũng tiếp tục ảnh hưởng đến hoạt động sản xuất, kinh doanh và xuất khẩu.
(vasep.com.vn) Văn phòng Đại diện Thương mại Mỹ (USTR) đã gia hạn đến ngày 9/1/2027 việc miễn thuế theo Mục 301 đối với 178 sản phẩm nhập khẩu từ Trung Quốc. Các khoản miễn trừ này lẽ ra hết hạn vào ngày 9/11. Danh sách bao gồm 10 dòng thuế thủy sản. Nếu không được gia hạn, các sản phẩm này sẽ phải chịu lại thuế Mục 301, thường ở mức 25%.
(vasep.com.vn) Hoạt động thu hoạch cá tra giống tại xã Hỏa Lựu, TP. Cần Thơ đang diễn ra sôi động, khi nhiều hộ nuôi liên tục thu hoạch, cân bán và vận chuyển cá đến các vùng nuôi thương phẩm. Với giá bán khoảng 40.000 đồng/kg, mô hình này đang mang lại nguồn thu đáng kể cho nông dân địa phương.
(vasep.com.vn) Một dự án thử nghiệm kéo dài ba năm tại Thụy Điển cho thấy các nguồn protein thay thế như protein từ nấm (mycoprotein), bột côn trùng và bột trai có thể thay thế một phần đậu nành và bột cá trong thức ăn chăn nuôi mà vẫn đảm bảo hiệu quả sản xuất.
(vasep.com.vn) Các nhà khoa học tại Đại học Queensland (Australia) đang phát triển công nghệ biến chất thải hữu cơ thành protein đơn bào (SCP) để thay thế bột cá trong thức ăn thủy sản. Giải pháp này có tiềm năng giảm phụ thuộc vào nguồn cá khai thác tự nhiên, đồng thời tận dụng chất thải và hạn chế tác động môi trường.
(vasep.com.vn) Sản lượng khai thác cá minh thái của Nga đã vượt 2 triệu tấn tính đến đầu tháng 11/2026, chiếm gần một nửa tổng sản lượng đánh bắt thủy sản cả nước. Kết quả này cao hơn 3,1% so với mức kỷ lục ghi nhận cùng kỳ năm 2025, phản ánh hoạt động khai thác tích cực tại các ngư trường Viễn Đông.
(vasep.com.vn) Sản lượng phi lê cá minh thái không xương (PBO) của Mỹ đang ghi nhận mức sụt giảm 24% so với cùng kỳ, đẩy dự báo giá chào bán trong quý 1/2027 có thể tăng thêm 500 USD/tấn. Tính đến đầu tháng 10/2026, sản lượng PBO của Mỹ chỉ đạt hơn 95.700 tấn – mức thấp nhất kể từ năm 2022. Sự khan hiếm cục bộ buộc các nhà cung cấp Mỹ phải dồn áp lực nhu cầu và giá cả sang các hợp đồng của năm tới.
(vasep.com.vn) Cục Thống kê Na Uy (SSB) cho biết chỉ số giá tiêu dùng tháng 10/2026 tăng 3,6% so với cùng kỳ, cao hơn mức 3,4% của tháng trước. Giá điện, kể cả phí lưới, tăng 12,8%, chủ yếu kéo lạm phát đi lên, trong khi giá nhiên liệu tăng tới 25,8% trong 12 tháng.
(vasep.com.vn) Xuất khẩu tôm Việt Nam trong 10 tháng đầu năm 2026 đạt 4,21 tỷ USD, tăng 8,8% so với cùng kỳ. Dù vẫn duy trì tăng trưởng nhờ thị trường Trung Quốc và một số thị trường trong khối CPTPP, kết quả tháng 10 cho thấy những dấu hiệu kém thuận lợi. Xuất khẩu sang Mỹ tiếp tục giảm sâu, trong khi áp lực thuế quan, cạnh tranh quốc tế và chi phí sản xuất đang đặt doanh nghiệp trước nhiều thách thức trong giai đoạn cuối năm.
VASEP - HIỆP HỘI CHẾ BIẾN VÀ XUẤT KHẨU THỦY SẢN VIỆT NAM
Chịu trách nhiệm: Ông Nguyễn Hoài Nam - Phó Tổng thư ký Hiệp hội
Đơn vị vận hành trang tin điện tử: Trung tâm VASEP.PRO
Trưởng Ban Biên tập: Bà Phùng Thị Kim Thu
Giấy phép hoạt động Trang thông tin điện tử tổng hợp số 138/GP-TTĐT, ngày 01/10/2013 của Bộ Thông tin và Truyền thông
Tel: (+84 24) 3.7715055 – (ext.203); email: kimthu@vasep.com.vn
Trụ sở: Số 7 đường Nguyễn Quý Cảnh, Phường An Phú, Quận 2, Tp.Hồ Chí Minh
Tel: (+84) 28.628.10430 - Fax: (+84) 28.628.10437 - Email: vasephcm@vasep.com.vn
VPĐD: số 10, Nguyễn Công Hoan, Ngọc Khánh, Ba Đình, Hà Nội
Tel: (+84 24) 3.7715055 - Fax: (+84 24) 37715084 - Email: vasephn@vasep.com.vn