Câu chuyện từ một làng nghề

Sẽ có nhiều cách lý giải cho sự phát triển thần kỳ này, nhưng có thể tóm gọn lại theo chính lời của lãnh đạo thị trấn, đó là: "Tinh thần trọng thương đã ăn sâu vào máu thịt của chúng tôi". Vậy là, "Tinh thần doanh nhân" và triết lý "Buôn có bạn, bán có phường", "muốn đi nhanh thì đi một mình nhưng muốn đi xa thì đi cùng nhau" đã làm nên thành công của họ. Và, sản phẩm của họ đã vươn xa ra khắp thế giới từ cái thị trấn này. Hôm nay, họ đã trở thành "Doanh nhân toàn cầu" từ chỗ ngày xưa chỉ lác đác mấy ông chủ cửa hiệu nhỏ ở làng.

Nhiều người vẫn còn thán phục vì sao sản phẩm của đất nước rộng lớn này thật rẻ. Có nhiều cách lý giải khác nhau, nhưng với góc độ kinh tế học thì đó là lợi thế về quy mô. Quy mô càng lớn thì chi phí càng giảm. Với 26.000 doanh nghiệp thì trở thành một thị trường lớn cho các doanh nghiệp cung ứng vật tư nguyên liệu đầu vào, rồi kho bãi, hậu cần... Thị trường lớn thì chi phí quảng bá, tổ chức xúc tiến đều hiệu quả hơn là một vài doanh nghiệp. Quy mô đủ lớn thì dễ xây dựng thương hiệu không chỉ cho sản phẩm, cho doanh nghiệp, mà cho cả địa phương. Ngày nay, thế giới đã biết đến Cổ Trấn là một thương hiệu địa phương chuyên về sản xuất, kinh doanh đèn chiếu sáng.

Chiếc đèn bây giờ đâu chỉ là cái bóng thuỷ tinh với sợi dây tóc. Một ngành công nghiệp về đèn với hàng loạt ngành phụ trợ đi theo. Những choá đèn bằng vải, pha lê, giấy, nhựa... Những chiếc đế đèn bằng đủ loại vật liệu như gỗ, nhôm, bạc, đồng, thuỷ tinh, sợi tổng hợp.... Cái đèn bây giờ đâu chỉ có chức năng tạo ra ánh sáng, mà nó còn là vật để trang trí, thậm chí là để thể hiện đẳng cấp. Nó có thể nhỏ nhắn như cái đèn ngủ, mà cũng có thể lộng lẫy như chiếc đèn chùm ở đại sảnh. Nó đa dạng cho các không gian chức năng: ăn, ngủ, học tập, tâm linh, khánh tiết... Các ngành thiết kế nội thất, mỹ thuật công nghiệp, chiếu sáng công trình đô thị,... ra đời. Ngày nay, Cổ Trấn đã là một trong những điểm hội tụ của thế giới đến với đèn chiếu sáng. Nhờ đó, những ngành dịch vụ lần lượt phát triển, những công trình văn hoá, phúc lợi xã hội cộng đồng được xây dựng. Chính cộng đồng doanh nghiệp đèn chiếu sáng đã là những người tạo ra nền kinh tế và cả thương hiệu cho một đô thị công nghiệp, hiện đại này.

Nhìn chiều sâu hơn của câu chuyện làng nghề như trên là "Tinh thần văn hoá doanh nghiệp". Có thể cảm nhận được điều đó khi tham quan "Bảo tàng văn hoá đèn chiếu sáng". Một chiều dài lịch sử nhân loại từ người tiền sử lấy đá tạo ra lửa để có ánh sáng, cho đến ánh sáng được thắp lên bằng những loại dầu mở động, thực vật; rồi Edison phát minh ra bóng đèn diện cho đến những loại đèn hiện đại rực rỡ sắc màu ngày nay. "Văn hoá chiếu sáng" có được từ "văn hoá hợp tác" của các doanh nghiệp, mà cũng có thể được nhen nhóm từ "ánh sáng" trong lòng mỗi doanh nghiệp. Và, họ nắm tay nhau đi ra thế giới bằng tinh thần như vậy. Người ta đã biến "điều vô hình" thành "sức mạnh hữu hình" là đây.

Ngẫm lại vùng Đồng bằng của mình, chỉ con cá tra thôi mà sao đôi khi quá nặng lòng. Một ngành hàng chủ lực mà không biết bao lần bị sóng gió. Biết bao hội nghị, hội thảo, toạ đàm, từ cấp tỉnh, cấp vùng cho đến cấp quốc gia. Mỗi chữ "liên kết" thôi mà biết bao nhà quản lý, chuyên gia, doanh nghiệp, người nuôi bàn thảo suốt mấy chục năm trời. Mỗi chữ "hợp tác" thôi mà những ban điều phối, hiệp hội... loay hoay mãi vẫn chưa có lời giải. Phải chăng, nó xuất phát từ sự thiếu vắng "Tinh thần trọng thương" của chính quyền, từ "Văn hoá hợp tác" của cộng đồng doanh nghiệp?

Có người nhận xét doanh nghiệp ngành cá tra ai cũng biết đến mình, cũng muốn vượt lên trước, mà không chịu cùng nhau chăm lo xây dựng và giữ gìn một thương hiệu độc quyền tự nhiên của vùng Đồng bằng. Mỗi năm, doanh nghiệp xứ mình có bao nhiêu chuyến đi ra thế giới để tham gia các hội chợ, xúc tiến thương mại, nghiên cứu các công nghệ mới, ký kết với các đối tác. Ước gì có lần nào đó, cộng đồng doanh nghiệp đi cùng nhau một chuyến, ngồi cùng nhau một bàn, để thảo luận và đưa ra câu trả lời, văn hoá hợp tác của mình như thế nào? Không hợp tác với nhau thì sẽ cạnh tranh với nhau. Cạnh tranh không lành mạnh thì dễ nói xấu với nhau, giành giật mối mang của nhau, hạ giá và kéo theo là giảm chất lượng. Không hợp tác với nhau thì không mua hàng của nhau nên doanh nghiệp nào cũng phải đầu tư khép kín từ vùng nuôi, chế biến thức ăn cho đến sản xuất bao bì. Vậy là giá thành tăng lên. Nếu cùng nhau chia sẻ, nối kết để tạo ra nhiều sản phẩm chế biến có giá trị gia tăng cao, cùng nhau xúc tiến thương mại sẽ giảm chi phí và hiệu quả hơn nhiều.

Chỉ khi có được câu trả lời đầy đủ thì lúc đó con cá tra mới khỏi bị "lặn ngụp", ngành hàng mới phát triển bền vững. Con cá tra cũng vậy, mà những ngành hàng nông sản khác cũng vậy. Khi ấy, mới không "đắng lòng" với chuyện Phở Việt do người Thái sản xuất cũng như nhiều nông sản Việt được chứa đựng trong các bao bì mang nhãn mác nước ngoài! Bao giờ cho đến... bao giờ?

Bộ trưởng Bộ Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn - Lê Minh Hoan