Việc áp dụng chứng nhận tính bền vững ở Trung Quốc

Chính phủ Trung Quốc đã bắt đầu có những hoạt động làm sạch chưa từng có trong ngành nuôi trồng thủy sản hỗn loạn và phân mảnh của đất nước. Mới đây nhất trong một loạt các hành động thực thi môi trường tăng lên trong năm qua, hàng ngàn tấn cá đã được di dời từ các ao trong khu vực hồ Baiyang Dian của tỉnh Hà Bắc gần Bắc Kinh trong tháng 11/2018 khi các nhà chức trách tiến hành khôi phục hồ và vùng đất ngập nước gần đó. Tại tỉnh Giang Tây, một chủ nhà hàng đã bị phạt một bản án ba năm khi mua và chiên nướng loài được bảo vệ - một con cá đối của sông Dương Tử khi đăng tải hình ảnh của hành động trên phương tiện truyền thông xã hội. Và phía Nam tỉnh Quảng Tây - trung tâm sản xuất tôm và cá rô phi lớn của Trung Quốc - là khu vực trọng tâm cho việc giám sát của Thanh tra môi trường quốc gia, nhằm đảm bảo thực thi luật môi trường bị chính quyền địa phương bỏ qua. Gần 3.000 ngư dân nuôi trồng thủy sản đã bị ngừng hoạt động ở khu vực sông Cửu Long được xem như là một phần của việc thanh tra, nhằm mục đích làm sạch các tuyến đường thủy bị ô nhiễm lâu năm của quốc gia.

Ưu tiên hiện tại của đất nước là làm sạch khu vực sản xuất địa phương, đây được xem như là một sự mở đầu cho các tổ chức phi chính phủ tập trung vào môi trường. Nhưng những nỗ lực của Trung Quốc dường như không được đồng bộ với những nỗ lực toàn cầu đối với sản xuất thủy sản có trách nhiệm với môi trường. Xem xét thực tế rằng Trung Quốc đang trên đà trở thành nhà sản xuất, nhà NK và nước tiêu dùng hàng đầu thế giới rất sớm, và do đó sẽ ảnh hưởng đến quyết định về giá và chuỗi cung ứng trong nhiều thập kỷ tới, tuy nhiên Trung Quóc chưa có nhiều thảo luận quan trọng trong việc tạo ra các tiêu chuẩn bền vững cho thị trường thủy hải sản của mình.

Rõ ràng là các thách thức đối với các tổ chức phi chính phủ trong hợp tác với Trung Quốc về tính bền vững của thủy hải sản, quan trọng nhất trong số đó là sự khác biệt lớn trong văn hóa quản trị giữa Trung Quốc và phần lớn các nước phương Tây. Không có tiếng nói riêng trong ngành công nghiệp thủy sản ở Trung Quốc, trừ những người được nhà nước tài trợ và được giám sát. Có rất ít sự cộng tác dựa trên việc chia sẻ dữ liệu và xác minh mở ở Trung Quốc. Và Trung Quốc không hài lòng về những lời chỉ trích từ các tổ chức phi chính phủ quốc tế. Các tổ chức môi trường đã chọn làm việc với Trung Quốc, như Greenpeace và WWF, đã quyết định giảm những lời chỉ trích công khai để tiếp cận với quốc gia này.

Nhưng có một số yếu tố hiện tại giúp đẩy mạnh phong trào bền vững tại Trung Quốc.

Đầu tiên là an toàn thực phẩm. Cẩn thận sau nhiều thập kỷ của vụ bê bối an toàn thực phẩm, người tiêu dùng Trung Quốc có niềm tin lớn hơn nhiều trong các chứng nhận và sản phẩm quốc tế.

Thứ hai là từ ảnh hưởng của thiệt hại môi trường do các hoạt động nuôi trồng thủy sản mở rộng trước đây. Đây rõ ràng là một vấn đề hiện đang được chính quyền giải quyết.

Thứ ba là một sự thay đổi bên ngoài giữa các công ty thủy sản hàng đầu của Trung Quốc để chào đón cơ hội học hỏi từ các đối tác toàn cầu về các cách cải thiện hình ảnh, hiệu quả và lợi nhuận của công ty.

Cuối cùng, các quan chức thủy sản cấp cao của Trung Quốc đã tuyên bố ý định chuyển trọng tâm nuôi trồng thủy sản của nước này từ khối lượng sang chất lượng và giá trị. Khi thu nhập địa phương tăng, Trung Quốc cần phải tiếp thị nhiều sản phẩm cao cấp hơn, và để làm như vậy, cần phải thuyết phục người tiêu dùng địa phương có lý do để trả nhiều hơn.

Một kế hoạch chứng nhận tính bền vững tập trung vào Trung Quốc sẽ tăng độ tin cậy và sức mạnh định giá của sản phẩm Trung Quốc, và các hệ thống chứng nhận phương Tây đã có vai trò để giúp Trung Quốc thực hiện quá trình chuyển đổi đó. Nhưng nó phải được hiểu như là một điều kiện tiên quyết mà Trung Quốc sẽ phải có tiếng nói trong cách chứng nhận được xây dựng và thực hiện, trên các tiêu chuẩn và quy tắc.

Tuy nhiên, một nỗ lực hợp tác có thể mang lại lợi ích cho tất cả các bên. Các công ty đánh bắt và các thương hiệu thủy sản trên toàn thế giới đã đặt ra các mục tiêu đầy tham vọng để tìm nguồn cung ứng bền vững trong những thập kỷ tới. Nhưng nhu cầu ngày càng tăng của Trung Quốc và sẵn sàng trả giá cao sẽ phải được tính vào các mục tiêu và dự báo này.

Ngoài ra, Trung Quốc đã trở thành một đối tác phát triển ngày càng quan trọng ở châu Á và ở các nước đang phát triển hơn nữa, như một phần của chương trình “Một vành đai, một đường” (“One Belt, One Road”) nhằm tăng cường các liên kết kinh tế của Trung Quốc với phần còn lại của thế giới.

Trung tâm nghiên cứu thủy sản nước ngọt Trung Quốc, một phần của Học viện Thủy sản, là một nhà quản lý  quan trọng của giáo dục nghề cá trên khắp châu Á và thế giới đang phát triển. Tại một cuộc họp gần đây về sự kiện đào tạo nghề cá ở Trung Á và Caucuses ở Thổ Nhĩ Kỳ (cho Armenia, Azerbaijan, Kyrgyzstan, Tajikistan và Thổ Nhĩ Kỳ), nhà nghiên cứu thủy sản Zhu Jian đã được những người tham dự xin lời khuyên và mời hợp tác. Trung Quốc có 27 chuyên gia trong lĩnh vực này, và thêm 60 nhà lãnh đạo thủy sản đã đến Trung Quốc để đào tạo, theo ông Zhu.

Và Trung Quốc có những nỗ lực tiếp cận tương tự đang diễn ra ở nhiều nơi khác trên thế giới. Với quy mô của thị trường và tầm vóc quốc tế, không có nơi nào tốt hơn để đổi mới, kiểm tra các giải pháp và có được tính bền vững hơn ở Trung Quốc.

Phương án thay thế cho các tổ chức phi chính phủ làm việc với Trung Quốc về chứng nhận tính bền vững có thể giống như con đường mới được ngành tôm của Ecuador đưa ra gần đây.

Trung Quốc có nhiều bài học để chia sẻ, và cần nhiều lời khuyên về cách làm tốt hơn.

Vì vậy khiếm khuyết ở đây rõ ràng là thiếu năng lực quản lý nghề cá ở châu Á và có những khái niệm khác nhau về tính bền vững ở châu Á và đặc biệt ở Trung Quốc. Một số khái niệm khác nhau sẽ phải được xem xét.

Nếu không, ngành thủy sản thế giới có thể thấy một loại cảnh quan chứng nhận rất khác nhau xuất hiện từ Trung Quốc.