Ứng phó với hàng rào phi thuế quan: Đối phó với đòn phòng vệ thương mại

Chính sách 16:39 27/10/2020
Thuế quan được dỡ bỏ giúp hàng Việt Nam có thêm lợi thế để xuất khẩu nhưng nguy cơ đi kèm là ngành nào tăng trưởng tốt sẽ phải đối mặt với các vụ kiện tụng.

Phòng vệ thương mại (PVTM) là công cụ hợp pháp mà Tổ chức Thương mại thế giới (WTO) cho phép các nước thành viên áp dụng để bảo vệ ngành sản xuất trong nước trong trường hợp hàng hóa nhập khẩu gây thiệt hại. Các biện pháp PVTM gồm: chống bán phá giá, chống trợ cấp và tự vệ.

Nguy cơ nhóm hàng "có lợi thế"

Thống kê từ Bộ Công Thương cho thấy trong 9 tháng đầu năm, Việt Nam đã bị các nước khởi xướng điều tra 32 vụ, gấp đôi cả năm 2019 (16 vụ). Tính từ trước đến nay, quá trình hội nhập kinh tế sâu rộng giúp kim ngạch xuất khẩu gia tăng cũng khiến Việt Nam phải đối mặt với gần 200 vụ PVTM với kim ngạch bị ảnh hưởng lên đến 12 tỉ USD.

Theo Bộ Công Thương, những mặt hàng thường "dính" kiện PVTM chủ yếu là mặt hàng Việt Nam có lợi thế sản xuất như: kim loại, sợi, thủy sản, gỗ dán, vật liệu xây dựng, hóa chất... Thị trường được coi là "khắc tinh" với hàng hóa xuất khẩu của Việt Nam là: Mỹ, Ấn Độ, châu Âu (EU), Thổ Nhĩ Kỳ..., chiếm tới 62% tổng vụ điều tra ở tất cả các quốc gia.

Ông Nghiêm Xuân Đa, Chủ tịch Hiệp hội Thép Việt Nam (VSA), cho biết hiện nay, Việt Nam đã xuất khẩu sản phẩm thép tới hơn 30 quốc gia và khu vực trên thế giới như: Mỹ, EU, Nhật Bản, ASEAN... Sự gia tăng xuất khẩu những năm qua đồng thời cũng dẫn đến việc doanh nghiệp (DN) thép phải đối diện với nhiều vụ kiện về PVTM. Theo thống kê của VSA, từ năm 2004 đến tháng 8-2020, ngành thép có 62 vụ liên quan đến PVTM. Trong đó, chống bán phá giá 34 vụ, chống trợ cấp 3 vụ, chống bán phá giá và chống trợ cấp là 6 vụ... "Một trong những nguyên nhân hàng đầu là tình trạng dư thừa công suất toàn cầu khi 10 năm qua, công suất luôn lớn hơn nhu cầu thực khoảng trên 500 triệu tấn thép/năm. Nhiều thị trường chuyển từ trạng thái phải nhập khẩu sang tự sản xuất và xuất khẩu được. Trong bối cảnh chủ nghĩa bảo hộ đang gia tăng trên toàn cầu, việc đối diện với các vụ kiện PVTM sẽ ngày càng nhiều hơn" - ông Đa cảnh báo.

Tôm, cá tra là 2 mặt hàng lợi thế của thủy sản Việt Nam đã phải đối phó với PVTM ở thị trường Mỹ từ rất sớm. Trong đó, cá tra bị khởi xướng điều tra chống bán phá giá từ năm 2002, còn tôm bắt đầu từ năm 2004. Bằng nhiều nỗ lực, trong đó có kiện ra WTO, các DN, Hiệp hội Chế biến và Xuất khẩu thủy sản (VASEP), Bộ Công Thương đã chứng minh DN Việt Nam không bán phá giá. Kết quả là đa số DN nổi bật xuất khẩu tôm, cá tra vào Mỹ không phải chịu thuế chống bán phá giá.

Riêng Tập đoàn Minh Phú - DN nhiều năm xuất khẩu tôm không bị Mỹ áp thuế chống bán phá giá - hồi đầu năm nay bất ngờ bị Cục Hải quan và Biên phòng Mỹ áp dụng các biện pháp điều tra lẩn tránh thuế chống bán phá giá và áp dụng ký quỹ tạm thời ở mức 10% với những lô hàng xuất khẩu vào Mỹ do nghi ngờ DN sử dụng nguyên liệu từ Ấn Độ. Vụ việc đến nay vẫn chưa có kết quả cuối cùng nhưng đã cho thấy rõ ràng những mặt hàng Việt Nam có lợi thế chính là những mặt hàng dễ bị kiện phòng vệ nhất.

Cảnh báo sớm

Theo bà Phạm Châu Giang, Phó Cục trưởng Cục PVTM - Bộ Công Thương, kinh nghiệm cho thấy ở nơi nào thuế quan hạ xuống, rào cản phi thuế sẽ nâng lên tương ứng. Với thị trường EU, năm 2019, Việt Nam đã có thặng dư thương mại 26,5 tỉ USD nên khi Hiệp định Thương mại tự do EU - Việt Nam (EVFTA) có hiệu lực từ tháng 8-2020 với lộ trình giảm thuế của EU cho hàng Việt Nam ngắn và sâu hơn chiều ngược lại nên khả năng Việt Nam gây thâm hụt thương mại cho EU lớn hơn. Trong khi đó, EU vốn là thị trường áp dụng PVTM nhiều thứ 2 thế giới sau Mỹ nên nguy cơ EU áp dụng các biện pháp PVTM lên hàng hóa Việt Nam cũng sẽ lớn. DN Việt Nam phải hết sức chú ý với những mặt hàng xuất khẩu có nguy cơ cao bị EU áp dụng biện pháp PVTM như: nông sản chế biến sâu (cà phê, hạt điều), dệt may, giày dép, thép, đồ gỗ, phụ tùng xe đạp...

Luật sư Lê Thành Kính, Công ty Luật Lê Nguyễn, nhìn nhận việc ký kết các hiệp định thương mại là cần thiết để mở rộng thị trường, tận dụng ưu đãi thuế quan và phù hợp với xu thế hội nhập về kinh tế, đặc biệt là lĩnh vực thương mại. Tuy nhiên, một vấn đề đặt ra là hầu như chưa DN, hiệp hội nào chuẩn bị tâm thế cho "hậu hiệp định". "DN không tự tìm hiểu cũng không được phổ biến kỹ càng về điều khoản liên quan đến PVTM. Nhiều DN còn sản xuất, xuất khẩu theo tư duy cũ là lấy giá cả làm yếu tố cạnh tranh chủ yếu, dẫn đến tất yếu bị kiện nếu như ghi nhận số lượng xuất khẩu vào một thị trường tăng đột biến hoặc làm ảnh hưởng đến nền sản xuất của nước bạn" - ông Kính nhận xét và góp ý nên xây dựng một nền sản xuất không chỉ cạnh tranh bằng giá mà còn bằng chất lượng.

Luật sư Lê Thành Kính lưu ý DN phải có kế hoạch sản xuất chuyên nghiệp hơn, thể hiện qua việc xác định đặc thù của từng mặt hàng và thị trường xuất khẩu, quan tâm đến nguyên liệu đầu vào và đặc biệt là minh bạch giá cả. Về phía ngành công thương, cơ quan tham tán, nhiệm vụ quan trọng nhất là tìm hiểu chính sách pháp luật của nước xuất khẩu, chỉ ra những nguy cơ bị kiện ở từng mặt hàng và thị trường cụ thể, liên kết với phòng thương mại các nước để hỗ trợ bảo hộ hàng Việt...

Ông Đinh Công Khương - Chủ nhiệm CLB Các DN thép tại TP HCM, Chủ tịch HĐTV Công ty Thép Khương Mai - đánh giá thời gian qua, dưới tác động của các hiệp định thương mại, xuất khẩu nhôm, thép sang một số thị trường tăng đáng kể nên khó tránh các nước buộc phải áp dụng biện pháp tự vệ. "Để hạn chế bị thiệt hại, các DN trong CLB thường xuyên chia sẻ kinh nghiệm, lưu ý lẫn nhau trong việc nắm kỹ pháp luật tự vệ của các nước, theo dõi lượng xuất khẩu vào những thị trường đối tác để có sự điều chỉnh phù hợp. Đồng thời, khuyến khích DN chủ động mở rộng thị trường, tránh dồn tất cả vào một thị trường sẽ rất rủi ro. Ngoài ra, DN cũng cần tự khắc phục hạn chế về tài liệu, hồ sơ, chứng từ... để khi bị kiện, có thể giúp việc tháo gỡ dễ dàng hơn" - ông Khương cho hay.

Lúng túng khi bị kiện

Ông Nghiêm Xuân Đa nhận xét DN Việt còn lúng túng, thiếu chủ động trong việc tham gia các vụ kiện. Đa phần DN liên quan trực tiếp đến kiện tụng mới quan tâm đến vấn đề này. Ngoài ra, nguồn lực để theo đuổi các vụ kiện cũng rất hạn chế, đặc biệt không nhiều DN có luật sư tư vấn để hiểu biết về pháp luật, quy trình điều tra, chi phí theo đuổi vụ kiện...

Bà Nguyễn Thị Thu Trang, Giám đốc Trung tâm WTO và Hội nhập - Phòng Thương mại và Công nghiệp Việt Nam, nhận xét phạm vi hàng hóa Việt Nam bị kiện hiện nay đã mở rộng hơn trước rất nhiều, không chỉ dừng lại ở sản phẩm mũi nhọn hay có truyền thống xuất khẩu nhiều mà ngay cả những mặt hàng có quy mô sản xuất nhỏ, không nổi trội cũng bị kiện. Bên cạnh đó, không riêng những đối tác thương mại lớn như Mỹ, châu Âu mà nhiều nước nhỏ cũng bắt đầu khởi kiện hàng hóa của Việt Nam. Trong bối cảnh Việt Nam đã ký kết nhiều hiệp định thương mại với ưu đãi về thuế rất lớn trong khi căng thẳng thương mại và ảnh hưởng từ dịch Covid-19 ngày càng nặng nề, DN Việt cần chuẩn bị tâm thế để ứng phó, tránh bị động và lúng túng khi vụ việc xảy ra.

(Theo NLĐ)

TIN MỚI CẬP NHẬT

Mỹ gia hạn điều tra Điều 301 về sở hữu trí tuệ đối với Việt Nam đến cuối tháng 2/2027

 |  11:17 20/11/2026

(vasep.com.vn) Cơ quan Đại diện Thương mại Hoa Kỳ (USTR) vừa quyết định gia hạn thêm 3 tháng cuộc điều tra theo Điều 301 đối với Việt Nam về bảo hộ và thực thi quyền sở hữu trí tuệ (SHTT). Kết luận của cuộc điều tra sẽ được đưa ra chậm nhất vào ngày 28/2/2027.

Mỹ siết điều kiện đối với bên đứng tên nhập khẩu từ ngày 5/1/2027

 |  09:24 20/11/2026

(vasep.com.vn) Từ ngày 5/1/2027, Cơ quan Hải quan và Bảo vệ Biên giới Mỹ (CBP) áp dụng tiêu chí mới để xác định tư cách bên đứng tên nhập khẩu và siết điều kiện khai báo đối với bên đứng tên nhập khẩu nước ngoài. Doanh nghiệp thủy sản Việt Nam cần xác nhận ai đứng tên trên hồ sơ hải quan Mỹ, đặc biệt nếu đang nhập khẩu qua công ty liên kết tại Mỹ hoặc bán hàng theo điều kiện bên bán chịu trách nhiệm làm thủ tục nhập khẩu.

Giá bán buôn cá minh thái tại Nga giảm 6% trong 6 tuần

 |  08:31 20/11/2026

(vasep.com.vn) Giá bán buôn cá minh thái tại vùng Viễn Đông Nga giảm 5,6% trong sáu tuần, xuống còn 203 rúp/kg. Nguồn cung tăng nhờ điều kiện khai thác thuận lợi và sản lượng đánh bắt cải thiện là những yếu tố chính gây áp lực lên giá.

IFFO mở rộng dữ liệu vòng đời nguyên liệu biển

 |  08:31 20/11/2026

(vasep.com.vn) Tại hội nghị ở Buenos Aires, Brett Glencross, Giám đốc kỹ thuật IFFO, đã trình bày kết quả dự án thu thập dữ liệu sơ cấp kéo dài bốn năm. Dave Robb, Giám đốc bền vững tại Cargill Aqua Nutrition, phân tích ý nghĩa của dữ liệu đối với các nhà sản xuất thức ăn và doanh nghiệp nuôi trồng thủy sản.

New Zealand tăng cường hỗ trợ các quốc đảo Nam Thái Bình Dương chống khai thác IUU

 |  08:30 20/11/2026

(vasep.com.vn) New Zealand đang mở rộng hợp tác giám sát hàng hải với các quốc đảo Nam Thái Bình Dương, đặc biệt là Fiji và Vanuatu, nhằm nâng cao năng lực phát hiện khai thác bất hợp pháp, không báo cáo và không theo quy định (IUU), buôn lậu và các hoạt động trái phép trên biển.

Hiệp định nghề cá EU – Mauritania có nguy cơ gián đoạn

 |  08:42 19/11/2026

(vasep.com.vn) Chỉ còn ít ngày trước hạn chót, Mauritania và Liên minh châu Âu (EU) vẫn chưa đạt được thỏa thuận mới về nghề cá. Ủy ban châu Âu đã thông báo Nghị định thư thực thi Hiệp định đối tác nghề cá bền vững EU – Mauritania sẽ hết hiệu lực vào nửa đêm ngày 14/11. Nếu không có giải pháp, 60 tàu cá châu Âu sẽ không được phép khai thác trong vùng biển Mauritania từ ngày 15/11.

Giá rô phi Brazil giảm nhẹ, xuất khẩu đạt đỉnh năm 2026

 |  08:41 19/11/2026

(vasep.com.vn) Giá cá rô phi tại thị trường Brazil giảm nhẹ trong tháng 10/2026 do nhu cầu suy yếu và tốc độ tiêu thụ chậm, theo khảo sát công bố ngày 11/11 của Trung tâm Nghiên cứu Kinh tế Ứng dụng (Cepea) thuộc Đại học São Paulo.

Bột ấu trùng ruồi lính đen có thể thay thế bột cá trong thức ăn cá rô phi

 |  08:40 19/11/2026

(vasep.com.vn) Một nghiên cứu tại Benin cho thấy bột ấu trùng ruồi lính đen có tiềm năng thay thế hoàn toàn bột cá trong khẩu phần ăn của cá rô phi sông Nile nuôi nhốt mà không ảnh hưởng tiêu cực đến tăng trưởng và phát triển sinh lý.

Xuất khẩu cá ngừ vượt 816 triệu USD, đà phục hồi đối mặt sức ép cuối năm

 |  08:37 19/11/2026

(vasep.com.vn) Xuất khẩu cá ngừ Việt Nam tiếp tục duy trì đà tăng trưởng trong tháng 10/2026, đưa kim ngạch 10 tháng đầu năm vượt 816 triệu USD. Tuy nhiên, phía sau những con số tích cực là thị trường thế giới vẫn phân hóa mạnh, nhu cầu phục hồi chậm trong khi giá nguyên liệu tăng cao. Điều này đang đặt doanh nghiệp trước bài toán vừa giữ đơn hàng, vừa bảo đảm hiệu quả sản xuất.

Hàn Quốc — Giá ghẹ đực tăng gần gấp đôi do sản lượng khai thác giảm

 |  10:54 18/11/2026

(vasep.com.vn) Sản lượng ghẹ khai thác tại vùng biển phía Tây Hàn Quốc giảm đã đẩy giá ghẹ đực vào mùa thu tăng mạnh. Theo báo cáo diễn biến thủy sản của chợ đầu mối Noryangjin, trong tuần từ ngày 12–17/10, giá đấu giá bình quân đạt 20.400 won/kg, tăng 92,45% so với cùng kỳ năm trước và 27,5% so với tuần trước.

VASEP - HIỆP HỘI CHẾ BIẾN VÀ XUẤT KHẨU THỦY SẢN VIỆT NAM

Chịu trách nhiệm: Ông Nguyễn Hoài Nam - Phó Tổng thư ký Hiệp hội

Đơn vị vận hành trang tin điện tử: Trung tâm VASEP.PRO

Trưởng Ban Biên tập: Bà Phùng Thị Kim Thu

Giấy phép hoạt động Trang thông tin điện tử tổng hợp số 138/GP-TTĐT, ngày 01/10/2013 của Bộ Thông tin và Truyền thông

Tel: (+84 24) 3.7715055 – (ext.203); email: kimthu@vasep.com.vn

Trụ sở: Số 7 đường Nguyễn Quý Cảnh, Phường An Phú, Quận 2, Tp.Hồ Chí Minh

Tel: (+84) 28.628.10430 - Fax: (+84) 28.628.10437 - Email: vasephcm@vasep.com.vn

VPĐD: số 10, Nguyễn Công Hoan, Ngọc Khánh, Ba Đình, Hà Nội

Tel: (+84 24) 3.7715055 - Fax: (+84 24) 37715084 - Email: vasephn@vasep.com.vn

© Copyright 2020 - Mọi hình thức sao chép phải được sự chấp thuận bằng văn bản của VASEP

DANH MỤC