Trong tuần đầu tháng 5/2025, đại diện thương mại Mỹ Katherine Tai và Phó Thủ tướng Trung Quốc Hà Lập Phong đã khởi động lại vòng đàm phán cấp cao về thương mại song phương sau nhiều tháng gián đoạn. Cuộc gặp tại Geneva – dưới sự bảo trợ kín đáo của Tổ chức Thương mại Thế giới (WTO) – được coi là nỗ lực nhằm “hạ nhiệt căng thẳng”, trong bối cảnh cuộc chiến thuế quan do Donald Trump khơi mào đang ngày càng lan rộng.
Dù chưa có tuyên bố chính thức nào được đưa ra, các nguồn tin thân cận với quá trình đàm phán tiết lộ rằng Mỹ và Trung Quốc đang bàn thảo một “thỏa thuận khung tạm thời”, trong đó hai bên có thể thực hiện những bước đi hạn chế nhưng mang tính biểu tượng để tạo lòng tin. Đáng chú ý, lĩnh vực nông sản và thủy sản – những ngành chịu ảnh hưởng nặng nề bởi các đòn trả đũa thuế quan – đang được đặt lên bàn ưu tiên.
Thủy sản: “Vật tế thần” trong cuộc đấu tay đôi
Từ năm 2018, ngành thủy sản toàn cầu đã chứng kiến mình trở thành một quân cờ mặc cả trong bàn cờ địa chính trị Mỹ - Trung. Tôm, cá rô phi, cua, mực – những mặt hàng từng được xuất khẩu tự do giữa hai nền kinh tế lớn nhất thế giới – giờ đây bị gắn thêm lớp thuế dày đặc. Trung Quốc đánh thuế lên tôm Mỹ; Mỹ áp thuế đối với cá rô phi, cá ngừ, và gần đây là toàn bộ hàng hóa Trung Quốc lên tới 104%.
Theo một số nhà phân tích, trong khi ngành công nghiệp chip và xe điện là nơi hai nước tranh giành vị trí thống trị, thì thủy sản lại là “vùng đệm” dễ thỏa hiệp hơn – nơi các nhượng bộ có thể xảy ra mà không gây tổn hại nghiêm trọng đến tham vọng chiến lược của mỗi bên.
“Thủy sản có thể trở thành một trong những ‘kênh thoát hiểm’ trong đàm phán”, ông Blake Barnett, giám đốc nghiên cứu tại Undercurrent Analytics, nhận định. “Đây là lĩnh vực có giá trị thương mại không quá lớn nhưng có ảnh hưởng chính trị lớn tại các bang ven biển của Mỹ, và mang tính biểu tượng trong quan hệ nông nghiệp Mỹ - Trung.”
Thỏa thuận khung: “Mềm hóa” hay chỉ là chiến thuật?
Nguồn tin từ Geneva cho biết, trong dự thảo ban đầu, Trung Quốc có thể cam kết tăng nhập khẩu một số nhóm hàng nông – thủy sản Mỹ như cá hồi Alaska, tôm hùm Maine và cua Dungeness, đổi lại Mỹ có thể trì hoãn áp thuế bổ sung theo sắc lệnh hành pháp 14266 vừa được công bố vào tháng 4.
Tuy nhiên, sự “mềm hóa” này khó có thể kéo dài hay trở thành khuôn mẫu. Chính quyền Mỹ hiện nay – dưới áp lực từ chiến dịch tranh cử – vẫn duy trì lập trường cứng rắn, và chưa có dấu hiệu rút lại mức thuế 104% với hàng Trung Quốc. Về phần mình, Bắc Kinh đang cẩn trọng trước bất kỳ cam kết nào, khi mà “vết sẹo” từ thỏa thuận giai đoạn 1 năm 2020 – nơi Trung Quốc bị chỉ trích là không thực hiện đủ cam kết mua hàng – vẫn còn hằn sâu.
“Cả hai bên đang diễn một vở kịch vừa đủ để giữ ổn định thị trường tài chính và trấn an các nhóm lợi ích trong nước,” một cựu quan chức đàm phán thương mại WTO nhận định. “Đừng kỳ vọng có đột phá lớn trước bầu cử Mỹ.”
Tác động thực tế: Tín hiệu tích cực, nhưng doanh nghiệp vẫn dè chừng
Tại Mỹ, một số hiệp hội ngành hàng như National Fisheries Institute (NFI) đã ra thông cáo hoan nghênh tín hiệu đối thoại, nhưng nhấn mạnh rằng doanh nghiệp “cần hành động cụ thể chứ không chỉ là lời nói”.
“Chúng tôi mong thấy các biện pháp thực tế, như dỡ bỏ hoặc miễn thuế với các sản phẩm thiết yếu như cá rô phi, mực, và phụ liệu chế biến từ Trung Quốc,” Lisa Wallender, giám đốc chính sách của NFI phát biểu trong một hội nghị gần đây. “Nếu không, ngành chế biến thủy sản Mỹ vẫn sẽ chịu thiệt hại do chi phí đầu vào tăng vọt.”
Ở chiều ngược lại, các doanh nghiệp xuất khẩu Trung Quốc, vốn từng phụ thuộc vào thị trường Mỹ, vẫn giữ thái độ thận trọng. Một số nhà xuất khẩu cá rô phi tại Quảng Đông cho biết họ chưa có kế hoạch mở rộng sản lượng trở lại cho đến khi “các tín hiệu rõ ràng và bền vững” xuất hiện từ Washington.
Chuỗi cung ứng thay đổi: Việt Nam, Ecuador cần thận trọng hơn
Sự đình trệ thương mại Mỹ - Trung đã tái định hình chuỗi cung ứng thủy sản toàn cầu trong suốt 6 năm qua. Mỹ ngày càng chuyển sang nhập khẩu từ các nước thứ ba – đặc biệt là Việt Nam, Ecuador, Indonesia – để thay thế các sản phẩm từ Trung Quốc.
Tuy nhiên, tình hình này cũng khiến các quốc gia như Việt Nam “đứng giữa hai làn đạn”. Một mặt, họ hưởng lợi khi Mỹ giảm phụ thuộc vào Trung Quốc; mặt khác, họ đối mặt với rủi ro khi chính Mỹ đang áp dụng loạt biện pháp kiểm soát xuất xứ và siết chặt quy tắc nguồn gốc.
“Không ai muốn trở thành tuyến trung chuyển hàng Trung Quốc để rồi bị đánh thuế liên đới,” một chuyên gia thương mại tại Singapore bình luận. “Nếu Mỹ và Trung Quốc nối lại đàm phán nghiêm túc, các nước trung gian sẽ phải điều chỉnh chiến lược – không thể mãi hưởng lợi từ xung đột của người khác.”
Vai trò của Liên minh châu Âu và các thị trường khác
Đáng chú ý, vòng đàm phán Geneva cũng có sự quan sát chặt chẽ từ phía EU và một số nước G7. EU hiện đang xây dựng “cơ chế giám sát chuỗi cung ứng thủy sản” nhằm đảm bảo minh bạch, chống gian lận xuất xứ – động thái được cho là có liên quan trực tiếp đến thương mại xuyên Thái Bình Dương.
Một số chuyên gia cho rằng EU có thể đóng vai trò trung gian hòa giải hoặc tạo sức ép đạo đức để thúc đẩy tiến trình đàm phán Mỹ - Trung theo hướng minh bạch và dựa trên luật lệ. Tuy nhiên, với bối cảnh chính trị phân hóa ở cả hai bờ Thái Bình Dương, khả năng này vẫn còn mơ hồ.
Nhìn về phía trước: Ba kịch bản cho ngành thủy sản
Theo phân tích của Undercurrent News, có ba kịch bản chính có thể xảy ra từ nay đến cuối năm:
(vasep.com.vn) Tuần 16–20/11/2026, thị trường Mỹ tiếp tục là tâm điểm của ngành thủy sản thế giới. Giá tôm bán buôn giảm và sức ép đã lan sang tôm sú. Mỹ đang xem xét yêu cầu điều tra tôm Ấn Độ liên quan cáo buộc lao động cưỡng bức, còn doanh nghiệp cá tra Việt Nam đối mặt rủi ro tăng thuế chống bán phá giá. Cạnh tranh giữa tôm Việt Nam và Ecuador ngày càng phụ thuộc vào chi phí sản xuất. Ở châu Âu, giá tôm nước lạnh tại Anh tăng, trong khi giá cá ngừ vằn tại Bangkok giảm xuống dưới 2.000 USD/tấn.
(vasep.com.vn) Ủy ban châu Âu (EC) tái khẳng định cam kết hỗ trợ các quốc gia Tây Phi tăng cường quản lý nguồn lợi cá nổi nhỏ, trong bối cảnh tình trạng khai thác quá mức đang đe dọa nguồn lợi thủy sản, an ninh lương thực và sinh kế của cộng đồng ngư dân ven biển.
(vasep.com.vn) Một nghiên cứu kéo dài 96 ngày cho thấy protein từ vi khuẩn methanotrophic có thể thay thế 50% lượng bột cá trong khẩu phần ăn của cá tráp vàng mà không ảnh hưởng đến tăng trưởng và hiệu quả sử dụng thức ăn. Tuy nhiên, tỷ lệ thay thế cao hơn có thể làm giảm trọng lượng cá và ảnh hưởng đến khả năng chống chịu bệnh.
(vasep.com.vn) Trong 10 năm qua, kim ngạch xuất khẩu thủy sản của Nga sang Trung Quốc đã tăng hơn 2,5 lần, trong khi khối lượng giao dịch thực tế tăng khoảng 40%. Thông tin được ông Alexey Buglak, Chủ tịch Hiệp hội các nhà khai thác cá minh thái Nga (PCA), công bố tại diễn đàn “Fish for the Future”, do Hội đồng Quản lý biển (MSC) tổ chức trong khuôn khổ Triển lãm Thủy sản Quốc tế Trung Quốc 2026 (CFSE 2026).
(vasep.com.vn) Hải quân Hoàng gia New Zealand vừa phối hợp với Đơn vị Cảnh sát biển thuộc Lực lượng Cảnh sát Quần đảo Cook triển khai các hoạt động tuần tra, kiểm tra và giám sát nhằm ngăn chặn khai thác thủy sản bất hợp pháp tại khu vực Tây Thái Bình Dương.
(vasep.com.vn) Hiệp hội Các nhà chế biến mỡ và phụ phẩm động vật châu Âu (EFPRA) kêu gọi Liên minh châu Âu (EU) điều chỉnh quy định, cho phép sử dụng rộng rãi hơn protein chế biến từ phụ phẩm động vật trong thức ăn chăn nuôi. Đề xuất được kỳ vọng mở thêm nguồn nguyên liệu thay thế bột cá, trong bối cảnh nguồn cung nguyên liệu biển chịu nhiều áp lực.
(vasep.com.vn) Phát biểu tại Hội nghị Thực phẩm và Protein 2026 do Seaberry Foods tổ chức ở Kochi, ông Ram Mohan, Giám đốc Cơ quan Phát triển Xuất khẩu Thủy sản Ấn Độ (MPEDA), cho biết Ấn Độ hiện đứng thứ 7 thế giới, chiếm 4% thương mại thủy sản toàn cầu trị giá 218 tỷ USD.
(vasep.com.vn) Thị trường bacalhau (cá tuyết muối khô) của Bồ Đào Nha bước vào mùa tiêu thụ cao điểm cuối năm trong tình trạng thiếu hàng. Theo Hội đồng Hải sản Na Uy (NSC), tháng 10/2026, Na Uy xuất sang Bồ Đào Nha lượng thủy sản trị giá 730 triệu NOK, giảm 15% so với cùng kỳ. Khối lượng clipfish giảm 29%, còn 2.296 tấn, và cá tuyết muối giảm 38%, còn 950 tấn.
(vasep.com.vn) Các nhà nghiên cứu thuộc Cơ quan Công nghiệp cơ bản và Phát triển vùng Tây Australia (DPIRD) đang phối hợp với ChemCentre sử dụng thiết bị huỳnh quang tia X (XRF) để phân tích thành phần nguyên tố trong vỏ ghẹ xanh.
(vasep.com.vn) – Xuất khẩu nhiều sản phẩm cá thịt trắng của Na Uy tiếp tục sụt giảm về khối lượng trong tuần cuối tháng 10/2026, trong khi giá một số mặt hàng tăng đáng kể so với cùng kỳ năm trước, đặc biệt là phi lê cá tuyết đông lạnh.
VASEP - HIỆP HỘI CHẾ BIẾN VÀ XUẤT KHẨU THỦY SẢN VIỆT NAM
Chịu trách nhiệm: Ông Nguyễn Hoài Nam - Phó Tổng thư ký Hiệp hội
Đơn vị vận hành trang tin điện tử: Trung tâm VASEP.PRO
Trưởng Ban Biên tập: Bà Phùng Thị Kim Thu
Giấy phép hoạt động Trang thông tin điện tử tổng hợp số 138/GP-TTĐT, ngày 01/10/2013 của Bộ Thông tin và Truyền thông
Tel: (+84 24) 3.7715055 – (ext.203); email: kimthu@vasep.com.vn
Trụ sở: Số 7 đường Nguyễn Quý Cảnh, Phường An Phú, Quận 2, Tp.Hồ Chí Minh
Tel: (+84) 28.628.10430 - Fax: (+84) 28.628.10437 - Email: vasephcm@vasep.com.vn
VPĐD: số 10, Nguyễn Công Hoan, Ngọc Khánh, Ba Đình, Hà Nội
Tel: (+84 24) 3.7715055 - Fax: (+84 24) 37715084 - Email: vasephn@vasep.com.vn