Thị trường nhuyễn thể hai mảnh vỏ tại Châu Âu

 Nhập khẩu

• Trong năm 2014, tổng khối lượng NK sò điệp đông lạnh của Châu Âu đạt 35.000 tấn, trị giá 354 triệu euro. Nhập khẩu từ các nước ngoài Châu Âu chiếm trên 60% tổng giá trị.

• Tổng khối lượng nhập khẩu sò điệp tươi hoặc ướp lạnh trong năm 2014 của Châu Âu đạt 130 triệu euro, trong đó 14% NK từ các nước ngoài Châu Âu. Mỹ XK sang EU đạt 17 triệu euro, Mỹ chiếm phần lớn tổng giá trị sò điệp tươi hoặc ướp lạnh từ các nước thứ ba XK sang Châu Âu.

• Xu hướng giảm NK từ năm 2011 chủ yếu là do tác động tiêu cực của cuộc khủng hoảng kinh tế về tiêu thụ thủy sản tại các nước ở Nam Âu như Tây Ban Nha và Bồ Đào Nha.

• EU NK sò điệp đông lạnh từ các nước thứ ba chủ yếu là các nước ở Bắc Mỹ và Mỹ Latinh. Trong năm 2014, Peru là nhà cung cấp chính sò điệp đông lạnh, đạt 70 triệu euro. Một số nhà cung cấp chính khác trong năm 2014 là Mỹ (57 triệu euro), Argentina (26 triệu euro), Canada (43 triệu euro), Nhật Bản (14 triệu euro) và Việt Nam (6,4 triệu euro).

• NK sò điệp đông lạnh từ Peru hồi phục vào năm 2013 sau vấn đề về sản xuất tảo gây ra và tiếp tục được cải thiện trong năm 2014. NK từ Argentina giảm trong năm 2012 và năm 2013 nhưng lại tăng trong năm 2014.

• Từ năm 2012, số liệu thống kê thương mại cho nhuyễn thể hai mảnh vỏ chế biến sẵn cũng đã có. Trong năm 2014, tổng giá trị NK vẹm chế biến của EU đạt 130 triệu euro, trong đó NK từ các nước đang phát triển đạt 93 triệu euro. EU NK chủ yếu từ Chile, đạt 92 triệu euro. Tổng giá trị NK nghêu chế biến trong năm 2014 của EU đạt 71 triệu euro. EU NK từ các nước đang phát triển chiếm gần 50% (34 triệu euro), trong đó NK nhiều nhất là từ Việt Nam (20 triệu euro), tiếp theo là Thổ Nhĩ Kỳ (7,5 triệu euro) và Chile (5 triệu euro).

• Trên thế giới có một số sáng kiến ​​về nuôi sò điệp nên nguồn cung mặt hàng này trên toàn cầu có thể tăng trong trung và dài hạn. Mặt khác, cũng có những dấu hiệu cho thấy axit hóa đại dương có thể tác động tiêu cực đến sản lượng khai thác sò điệp và các mặt hàng nhuyễn thể hai mảnh vỏ khác. Do vậy, việc duy trì thông tin về tình hình nguồn cung sò điệp và các sáng kiến nuôi mới là rất quan trọng.

Xuất khẩu

• EU XK hàu, vẹm, sò điệp và nghêu đạt tổng giá trị 857 triệu euro trong năm 2014. Trong đó, gần 90% là XK trong nội khối Châu Âu. Hầu hết các mặt hàng này được sản xuất tại Châu Âu và không sản xuất ở các nước ngoài Châu Âu.

• Các sản phẩm XK hàng đầu trong năm 2014 là vẹm tươi hoặc ướp lạnh (189 triệu euro), sò điệp đông lạnh (148 triệu euro), sò điệp tươi hoặc ướp lạnh (117 triệu euro), và hàu tươi hoặc ướp lạnh (99 triệu euro). Tây Ban Nha và Hà Lan XK chủ yếu là vẹm, trong khi Pháp lại là nước XK hàng đầu mặt hàng hàu. Anh XK chủ yếu là sò điệp. Tất cả các nước trên đều tự khai thác và sản xuất các loài này.

Tiêu thụ

• Theo số liệu thống kê của FAO, tiêu thụ thủy sản bình quân tại Châu Âu từ 20 - 25 kg/người, tiêu thụ thủy sản bình quân tại Bồ Đào Nha là trên 50 kg/người trong khi tại Bulgaria chỉ khoảng 5 kg/người. Không có dữ liệu chi tiết về tiêu thụ nhuyễn thể hai mảnh vỏ chế biến tại EU.

• Nhìn chung, tiêu thụ nhuyễn thể hai mảnh vỏ tại Châu Âu đạt cao nhất ở Nam Âu như Tây Ban Nha, Pháp, Bồ Đào Nha, Ý và Hy Lạp.

• Có trên 40 loài sò điệp thương mại. Tại Châu Âu, sò điệp lớn Đại Tây Dương (Coquille St. Jacques) và sò điệp Queen là được ưa chuộng. NK sò điệp Sea từ Mỹ và NK sò điệp Calico từ Mỹ Latin.

• Tiêu thụ nhuyễn thể hai mảnh vỏ tại các nước ở khu vực Trung và Đông Âu tương đối thấp so với các nước ở khu vực khác của Châu Âu vì hầu hết người tiêu dùng không quen với các sản phẩm này. Do tình hình kinh tế ở hầu hết các nước này đang được cải thiện, nên các mặt hàng nhuyễn thể hai mảnh vỏ có cơ hội nhiều hơn tại phân khúc cao cấp, như khách sạn và nhà hàng cao cấp.

Đa dạng hóa và  thay đổi các mô hình tiêu dùng

Xu hướng đa dạng hóa các sản phẩm thủy sản tại thị trường Châu Âu cũng là cơ hội cho các sản phẩm nhuyễn thể hai mảnh vỏ mới. Mặc dù, trên thị trường hiện có các mặt hàng vẹm, nghêu, hàu, sò điệp, và hai mảnh vỏ khác, nhưng những sản phẩm  hai mảnh vỏ mới cũng có thể có tiềm năng thâm nhập vào thị trường này. Một lý do khác là mô hình tiêu dùng đang dần thay đổi cũng như văn hóa ẩm thực khác nhau ngày càng được quan tâm hơn. Do phần lớn các sản phẩm nhuyễn thể hai mảnh vỏ cung cấp cho các phân khúc thị trường cao cấp, nên cạnh tranh chính không phải về giá mà là về chất lượng và an toàn thực phẩm.

Tăng cạnh tranh giữa các nước BRIC với EU

Cũng giống như với các sản phẩm thủy sản khác, nhu cầu ngày càng cao đối với thủy sản từ các nước BRIC (Brazil, Nga, Ấn Độ và Trung Quốc) có thể gây áp lực lên thị trường sò điệp Châu Âu. Theo Globefish, các nhà sản xuất vẹm Chile có thể nhắm vào thị trường Brazil, vì mục tiêu của chính phủ Brazil là tăng mức tiêu thụ bình quân thủy sản từ 6 - 8 kg/người/năm. Đối với các phân khúc thị trường cao cấp ở các nước BRIC, trừ nhuyễn thể hai mảnh vỏ như hàu hay sò điệp có thể sẽ được chú trọng hơn.

Nguồn cung ngày càng được quốc tế hóa

Mặc dù, Châu Âu có đủ nguồn cung nhuyễn thể hai mảnh vỏ nhưng Châu Âu cũng đang NK nhuyễn thể hai mảnh vỏ với khối lượng lớn từ các nước trên thế giới. Ví dụ như sò điệp được khai thác tại Châu Âu, Bắc Mỹ, Mỹ Latinh và Châu Á. Thị trường thủy sản ngày càng quốc tế hóa thì người ta càng quan tâm nhiều hơn đến tình hình thị trường cập nhất nhất về khai thác và kinh doanh nhuyễn thể hai mảnh vỏ. Hơn nữa, nuôi nhuyễn thể hai mảnh vỏ tại Châu Âu ngày càng phải đối mặt với các giới hạn về không gian, trong đó có thể có giới hạn về tăng trưởng sản lượng.

Tầm quan trọng của chứng nhận bền vững

Chứng nhận bền vững ngày càng trở nên quan trọng tại EU. Mặc dù, hiện nay chứng nhận bền vững tập trung vào các sản phẩm nuôi và khai thác tự nhiên như tôm hay cá tra, dự kiến ​​trong dài hạn nhuyễn thể hai mảnh vỏ nuôi và khai thác cũng sẽ cần phải được chứng nhận để duy trì quyền thâm nhập vào thị trường Châu Âu, ít nhất là ở Bắc Âu. Một số sản phẩm khai thác như vẹm, nghêu, sò điệp và hàu đã đạt chứng nhận của MSC. Hơn nữa, ASC đã phát triển bộ tiêu chuẩn chứng nhận cho nhuyễn thể hai mảnh vỏ nuôi.

Các quy định pháp lý khi xuất khẩu nhuyễn thể hai mảnh vỏ vào EU

• Phê chuẩn cơ sở và quốc gia: Quốc gia của bạn phải nằm trong danh sách các nước được EU chấp thuận thì DN của quốc gia bạn mới được phép XK thủy sản sang thị trường EU.

• Quy định truy xuất nguồn gốc: Bao bì sản phẩm phải cung cấp thông tin chính xác về sản lượng và mùa vụ của sản phẩm. Tất cả các thông tin trên bao bì này áp dụng cho các sản phẩm thủy sản chưa qua chế biến và đã chế biến, cho dù là đóng gói sẵn hay không.

• Giấy chứng nhận khai thác nhằm đối phó với nạn khai thác bất hợp pháp: Nhằm đối phó với nạn khai thác bất hợp pháp, (khai thác tự nhiên), thủy sản NK hoặc bán sang mạn tàu tại EU phải kèm theo giấy chứng nhận khai thác.

• Giấy chứng nhận Y tế: Các sản phẩm thủy sản khi XK sang EU phải kèm theo Giấy chứng nhận Y tế.

• An toàn vệ sinh thực phẩm: Các sản phẩm thủy sản phải đáp ứng danh sách các quy định về an toàn vệ sinh thực phẩm. DN bắt buộc phải thực hiện các quy định về HACCP và an toàn vệ sinh trong nhà xưởng.

• Các chất ô nhiễm - giới hạn và kiểm nghiệm. Thủy sản XK sang EU phải được kiểm nghiệm trước khi XK.

• Ô nhiễm vi sinh: EU cấm các sản phẩm nhiễm vi sinh vào thị trường này.

Đối với nhuyễn thể hai mảnh vỏ, các quy định bổ sung chủ yếu là các quy định về an toàn thực phẩm. Các chứng nhận an toàn thực phẩm được yêu cầu phổ biến nhất đối với các sản phẩm thủy sản là chứng nhận IFS và (hoặc) BRC, và GAPGLOBAL.

Tại EU, chứng nhận bền vững vẫn được xem là một quy định của thị trường ngách, mặc dù chứng nhận bền vững đã trở thành quy định của người mua đối với một số công ty dịch vụ thực phẩm và bán lẻ lớn tại một số nước trong khu vực Châu Âu (ví dụ như Đức). Đối với các sản phẩm thủy sản khai thác tự nhiên, MSC là chứng nhận chính, trong khi ASC là chứng nhận quan trọng nhất đối với nuôi. Một chứng nhận bền vững khác là FOS (Friend of the Sea).

Đối với sản phẩm hai mảnh vỏ, vị trí của 3 chứng nhận này như sau:

• ASC là bộ tiêu chuẩn riêng dành cho nhuyễn thể hai mảnh vỏ, được hoàn thành vào năm 2011.

• Một số mặt hàng như vẹm, hàu, nghêu, sò huyết và sò điệp đã nhận được chứng nhận MSC.

• Một số nghề thủy sản như nghêu, sò điệp và vẹm đã nhận chứng nhận FOS.

• Thủy sản NK vào EU bằng vận chuyển tàu biển và đường hàng không. Nhuyễn thể hai mảnh vỏ đông lạnh chủ yếu được vận chuyển bằng tàu thủy. Các cảng chính ở Châu Âu là Rotterdam (Hà Lan), Antwerp (Bỉ), Hamburg hoặc Bremerhaven (Đức) và Marseille (Pháp).

• Tái XK nhuyễn thể hai mảnh vỏ sang các nước trong khối Châu Âu thường là ở các nước khu vực phía bắc với các nước ở khu vực phía nam Châu Âu. Giá trị tái XK nhuyễn thể hai mảnh vỏ sang các nước ở Trung và Đông Âu tương đối thấp.

• Các nhóm bán lẻ ở Châu Âu thường có chiêu thức khác nhau, khác nhau từ các siêu thị cao cấp đến các cửa hàng giảm giá. Trừ một vài nhà bán lẻ lớn (như Carrefour, Metro), các tập đoàn bán lẻ không NK trực tiếp từ các nhà XK từ các nước đang phát triển, nhưng lại NK từ một số ít các nhà NK lớn.

• Nhuyễn thể hai mảnh vỏ chủ yếu được tiêu thụ ở các nhà hàng trung hoặc cao cấp.

• Mặc dù, phân khúc dịch vụ thực phẩm là thị phần tiêu thụ đáng kể thực phẩm cũng như thủy sản tại Châu Âu, nhưng phân khúc này lại khá rời rạc. Chỉ có một vài người làm dịch vụ thực phẩm hoạt động đa quốc gia và thị trường của phân khúc dịch vụ thực phẩm này cũng khác nhau rất nhiều giữa các quốc gia với nhau.